๒. ชีวิตสูตร เล่ม ๒๕

๕. ปัญจมวรรค ๒. ชีวกสูตร

ในพระสูตรนั้นพระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้ไว้แล้ว จึงตรัสพระคาถาประพันธ์ดังนี้ว่า

เมื่อบุคคลรู้แจ้งซึ่งธรรมอันเลิศ เสื่อมใสโดยความ

เป็นของเลิศ เสื่อมใสในพระพุทธเจ้าผู้เลิศ ผู้เป็นทักขิไณย

บุคคลชั้นเยี่ยม

เมื่อเสื่อมใสในพระธรรมอันเลิศ ซึ่งเป็นธรรมปราศ

จากราคะ สงบและเป็นสุข เมื่อเสื่อมใสในพระสงฆ์ผู้

เลิศซึ่งเป็นบุญเขตชั้นเยี่ยม

เมื่อถวายทานในท่านผู้เลิศนั้น บุญอันเลิศย่อมเจริญ

เรื่อยไป อายุ วรรณะ ยศ เกียรติ สุขะ และพละ

ก็ย่อมเจริญเรื่อยไป

ผู้มีปัญญาตั้งมั่นแล้วในธรรมอันเลิศ ให้ทานแก่ท่าน

ผู้เป็นบุญเขตอันเลิศ จะเกิดเป็นเทวดาหรือมนุษย์ก็ตาม

ย่อมถึงความเป็นผู้เลิศ บันเทิงอยู่

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความแม้นี้ไว้แล้ว ข้าพเจ้าก็ได้สดับมาแล้วอย่างนี้

๒. ชีวกสูตร

ว่าด้วยการเลี้ยงชีพ

{๒๗๑} [๙๑] ความจริง พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงเป็นพระอรหันต์ได้ตรัสไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงได้สดับมาแล้วว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การเลี้ยงชีพด้วยการภิกขาจารนี้จัดเป็นการเลี้ยงชีพที่ต่ำต้อยที่สุดสำหรับผู้ที่มีชีวิตอยู่ เพราะในหมู่ชาวโลกย่อมมีเสียงด่าว่าอย่างนี้ว่า ‘ไยเจ้าจึงได้อุ้มบาตรเที่ยวเลี้ยงชีพด้วยการภิกขาจาร’

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหล่ากุลบุตรผู้มีเหตุผล อาศัยอำนาจเหตุผล เป็นคนที่มิได้ถูกจับกุมคุมขัง มิได้ถูกผู้ร้ายบังคับคุมตัวไว้ มิได้เป็นหนี้สินใคร มิได้ตกอยู่ในระหว่างภัยอันตราย มิได้มีชีวิตอยู่ผิดปกติแต่อย่างใด เข้ามาบวชเลี้ยงชีพด้วยการภิกขาจารในศาสนาของเราด้วยเหตุผลว่า ‘พวกเรา ถูกชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส อุปายาสครอบงำแล้วไฉนหนอ พวกเราจึงจะทำที่สุดกองทุกข์ทั้งมวลได้’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็กุลบุตรผู้บวชอย่างนี้อยู่ แต่เธอยังเป็นผู้มีอภิชฌา มีราคะกล้าในกามทั้งหลาย มีจิตพยาบาท มีความคิดร้ายกาจ มีสติหลงลืม ไม่มีสัมปชัญญะ มีจิตไม่ตั้งมั่น มีจิตหมุนไปผิด ไม่สำรวมอินทรีย์อยู่ เราเรียกบุคคลนี้ว่า เป็นผู้เสื่อมแล้วจากโภคะทางโลกทั้งยังทำประโยชน์ทางธรรมให้บริบูรณ์ไม่ได้ เป็นผู้มีอุปมาเหมือนฟืนเผาผีที่ถูกไฟไหม้หัวไหม้ท้ายแล้ว ซํ้าตรงกลางยังเปื้อนคูถเสียอีก ใช้ทำเป็นฟืนในบ้านหรือในป่าไม่ได้ทั้งสองทางฉะนั้น”ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้แล้ว จึงตรัสพระคาถาประพันธ์ดังนี้ว่า

คนผู้โชคร้ายเป็นผู้เสื่อมแล้วจากโภคะทางโลก ซํ้า

ประโยชน์ทางธรรมก็ถูกกำจัดพินาศไป เป็นเหมือน

ดุ้นฟืน

ภิกษุผู้ชั่วช้าเป็นอันมากมีผ้ากาสาวะพันคอ มีบาป

ธรรม ไม่สำรวมแล้ว ภิกษุผู้ชั่วช้าเหล่านั้นย่อมเข้าถึง

นรกเพราะกรรมที่ชั่วช้า

ภิกษุผู้ทุศีลผู้ไม่สำรวมแล้ว บริโกคก้อนเหล็กที่ลุก

แดงดังเปลวไฟยังจะดีกว่า การบริโภคก้อนข้าวของ

ราษฎรจะดีอะไร

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความแม้นี้ไว้แล้ว ข้าพเจ้าก็ได้สดับมาแล้วอย่างนี้

๓. สังฆาฏิกัณณสูตร

ว่าด้วยผู้เกาะชายผ้าสังฆาฏิ

{๒๗๒} [๙๒] ความจริง พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงเป็นพระอรหันต์ได้ตรัสไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงได้สดับมาแล้วว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้ภิกษุจะจับที่ชายผ้าสังฆาฏิแล้วเดินตามรอยเท้าของเรามาข้างหลัง แต่เธอยังเป็นผู้มีอภิชฌา มีราคะกล้าในกามทั้งหลาย มีจิตพยาบาท มีความคิดร้ายกาจ มีสติหลงลืม ไม่มีสัมปชัญญะมีจิตไม่ตั้งมั่น มีจิตหมุนไปผิด ไม่สำรวมอินทรีย์อยู่ ภิกษุนั้นยังอยู่ไกลเราเหลือเกิน และเราก็อยู่ไกลเธอ ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เพราะภิกษุนั้นไม่เห็นธรรม เมื่อไม่เห็นธรรม ก็ชื่อว่าไม่เห็นเราดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนั้นถึงจะอยู่ไกลเราตั้ง ๑๐๐ โยชน์แต่เธอ เป็นผู้ไม่มีอภิชฌา ไม่มีราคะกล้าในกามทั้งหลาย ไม่มีจิตพยาบาท ไม่มีความคิดร้ายกาจ มีสติมั่นคง มีสัมปชัญญะ มีจิตตั้งมั่น มีจิตแน่วแน่ สำรวมอินทรีย์อยู่ ชื่อว่าอยู่ใกล้ชิดเราทีเดียวและเราก็อยู่ใกล้ชิดเธอ ข้อนั้นเพราะเหตุอะไรเพราะภิกษุนั้นเห็นธรรมเมื่อเห็นธรรมก็ชื่อว่าเห็นเรา”