๔. สุมนพุทธวงศ์ เล่ม ๓๓

๖. สุมนพุทธวงศ์

ว่าด้วยพระประวัติพระสุมนพุทธเจ้า

{๕} [๑] สมัยต่อจากพระมังคลพุทธเจ้า มีพระพุทธเจ้าพระนามว่าสุมนะผู้ไม่มีใครเสมอเหมือนโดยธรรมทั้งปวง ผู้สูงสุดกว่าสรรพสัตว์[๒] ในกาลนั้น พระศาสดาทรงตีกลองอมฤตเภรีในเมขลบุรีนวังคสัตถุศาสน์ของพระองค์ประกอบด้วยธรรมอันขาว[๓] พระศาสดาพระองค์นั้นทรงชำระกิเลสแล้ว ทรงบรรลุพระสัมโพธิญาณอันสูงสุด ทรงสร้างพระนครคือพระสัทธรรมเป็นเมืองประเสริฐสุด[๔] ทรงสร้างถนนใหญ่คือสติปัฏฐานอันเลิศลํ้า ไม่มีอะไรคั่น ไม่คดตรง ไพบูลย์ กว้างขวาง

[๕] ทรงลาดสามัญญผล ๔ ปฏิสัมภิทา ๔ อภิญญา ๖ และสมาบัติ ๘ ไว้บนถนนนั้น

[๖] ชนเหล่าใดเป็นผู้ไม่ประมาท ไม่มีกิเลสดังตะปูตรึงใจ ประกอบด้วยหิริและความเพียร ชนเหล่านั้นทั้งหมดย่อมถือเอาคุณอันประเสริฐนี้ได้ตามสบาย[๗] พระศาสดาทรงรื้อขนมหาชนขึ้นด้วยโยคธรรมนั้นอย่างนี้ ทรงยังเทวดาและมนุษย์ ๑๐๐,๐๐๐ โกฏิให้ตรัสรู้ในครั้งแรก[๘] ในกาลเป็นที่ทรงแสดงธรรมครั้งที่ ๒ ที่พระมหาวีรเจ้าตรัสสอนหมู่เดียรถีย์ เทวดา และมนุษย์ ๑๐๐,๐๐๐ โกฏิได้ตรัสรู้ธรรม

[๙] ในกาลเมื่อเทวดาและมนษย์ผู้พร้อมเพรียงกันร่วมใจกันมาทูลถามปัญหานิโรธอันเป็นความสงสัยแห่งใจ

[๑๐] ในการทรงแสดงธรรมที่แสดงนิโรธแม้ในกาลนั้น ธรรมาภิสมัย ครั้งที่ ๓ ก็ได้มีแก่เทวดาและมนุษย์ ๙๐,๐๐๐ โกฏิ[๑๑] พระสุมนศาสดาทรงมีการประชุมพระสาวกขีณาสพผู้ปราศจากมลทิน ผู้มีจิตสงบ ผู้คงที่ ๓ ครั้ง

[๑๒] เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงจำพรรษาแล้ว ในวันสังฆปวารณาพระตถาคตทรงปวารณาพร้อมด้วยพระสาวก ๑๐๐,๐๐๐ โกฏิ[๑๓] ต่อแต่นั้น ในการประชุมที่ภูเขาทองอันสุกอร่าม พระสาวกมาประชุมกันครั้งที่ ๒ จำนวน ๙๐,๐๐๐ โกฏิ

[๑๔] ในกาลเมื่อท้าวสักกเทวราชเสด็จเข้าเฝ้าเยี่ยมพระพุทธเจ้าพระสาวกมาประชุมกันครั้งที่ ๓ จำนวน ๘๐,๐๐๐ โกฏิ[๑๕] สมัยนั้น เราเป็นพญานาคราชมีฤทธิ์มาก มีนามว่าอตุละเป็นผู้ก่อสร้างกุศลที่เกิดขึ้น

[๑๖] ในกาลนั้น เราพร้อมด้วยหมู่ญาติออกจากนครพิภพ นำดนตรีทิพย์ไปบรรเลงบูชาพระชินเจ้าพร้อมด้วยภิกษุ

[๑๗] ถวายข้าวน้ำให้ภิกษุสงฆ์สาวก ๑๐๐,๐๐๐ โกฏิฉันจนเพียงพอแล้วถวายผ้ารูปละหนึ่งคู่ ได้เข้าถึงพระชินเจ้ากับทั้งภิกษุสงฆ์นั้นเป็นสรณะ[๑๘-๑๙] แม้พระสุมนพุทธเจ้าพระนายกของโลกพระองค์นั้นก็ทรงพยากรณ์เราไว้ว่า “ผู้นี้จักได้เป็นพระพุทธเจ้าในโลก .. ข้ามแม่น้ำใหญ่ฉะนั้น,,

[๒๐] เราได้ฟังพระพุทธพยากรณ์แม้นั้นแล้วทำจิตให้เลื่อมใสอย่างยิ่ง เราอธิษฐานวัตรในการบำเพ็ญบารมีให้ยิ่งขึ้น[๒๑] มีพระนครชื่อเมขละ พระมหากษัตริย์พระนามว่าทัตตะเป็นพระชนกของพระสุมนพุทธเจ้าผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่พระชนนีพระนามว่าสิริมา[๒๒] พระองค์ทรงครอบครองเหย้าเรือนอยู่ ๙,๐๐๐ ปี ทรงมีปราสาทอันประเสริฐ ๓ องค์ ชื่อจันทะ ๑ สุจันทะ ๑ วฏังสะ ๑[๒๓] มีนางสนมกำนัลใน ๖,๓๐๐,๐๐๐ นาง ล้วนประดับประดาสวยงามพระมเหสีพระนามว่าวฏังสกี พระราชโอรสพระนามว่าอนูปมะ[๒๔] พระชินเจ้าทรงเห็นนิมิต ๔ ประการ จึงเสด็จออกผนวชด้วยพญาคชสารยานพาหนะ ทรงบำเพ็ญเพียรอยู่ ๑๐ เดือนเต็ม[๒๕] พระมหาวีรสุมนเจ้าผู้ทรงเป็นพระนายกของโลกอันพรหมทูลอาราธนาแล้ว ทรงประกาศพระธรรมจักร ณ เมขลนครอันเป็นเมืองอันอุดม[๒๖]

พระองค์ทรงมีพระสรณเถระและพระภาวิตัตตเถระเป็นพระอัครสาวก ทรงมีพระเถระนามว่าอุเทนเป็นพุทธอุปัฏฐาก[๒๗] พระโสณาเถรีและพระอุปโสณาเถรีเป็นพระอัครสาวิกา แม้พระพุทธเจ้าผู้ไม่มีใครเสมอเหมือนพระองค์นั้น ก็ได้ตรัสรู้ที่ควงต้นกากะทิง[๒๘] วรุณอุบาสกและสรณอุบาสกเป็นอัครอุปัฏฐาก จาลาอุบาสิกาและอุปจาลาอุบาสิกาเป็นอัครอุปัฏฐายิกา[๒๙] พระพุทธเจ้าพระองค์นั้นสูง ๙๐ ศอก มีพระรัศมีเปล่งปลั่งดังทองคำที่ลํ้าค่า ส่องสว่างจ้าไปในหมื่นโลกธาตุ

[๓๐] ขณะนั้น มนุษย์มีอายุ ๙๐,๐๐๐ ปี พระองค์ดำรงพระชนม์อายุอยู่เท่านั้น ทรงช่วยหมู่ชนให้ข้ามพ้นวัฏฏสงสารได้มาก[๓๑] พระสัมพุทธเจ้าทรงช่วยคนที่ควรข้ามให้ข้าม ทรงช่วยคนที่ควรตรัสรู้ให้ตรัสรู้แล้วเสด็จปรินิพพานเหมือนดวงจันทร์ดับฉะนั้น[๓๒] พระขีณาสพเหล่านั้น และพระพุทธเจ้าผู้ไม่มีใครเปรียบพระองค์นั้น แสดงรัศมีอันไม่มีอะไรเสมอเหมือนแล้วนิพพาน[๓๓] ญาณและรัตนะอันไม่มีอะไรเทียบเคียงเหล่านั้นหายไปหมดสิ้นสังขารทั้งปวงว่างเปล่าหนอ

[๓๔] พระสุมนพุทธเจ้าผู้ทรงยศเสด็จนิพพาน ณ อังคาราม พระสถูปของพระองค์สูง ๔ โยชน์ ประดิษฐานอยู่ ณ อังคารามนั้นแล

จบ สุมนพุทธวงศ์ที่ ๔

๗. เรวตพุทธวงศ์

ว่าด้วยพระประวัติพระเรวตพุทธเจ้า

{๖} [๑] สมัยต่อจากพระสุมนพุทธเจ้า พระชินเจ้าพระนามว่าเรวตะ ผู้ทรงเป็นนายกของโลก ผู้มีพระคุณสูงสุด ไม่มีใครเปรียบเทียบเสมอ

[๒] แม้พระองค์อันพรหมทูลอาราธนาแล้ว ก็ทรงประกาศธรรมกำหนดด้วยขันธ์และธาตุที่ใคร ๆ ยังมิได้ประกาศในภพน้อยภพใหญ่