๕. พาลวรรค เล่ม ๒๕

๕. พาลวรรค ๓. เรื่องอานันทเศรษฐี

๕. พาลวรรค

หมวดว่าด้วยคนพาล

๑. เรื่องชายคนหนึ่ง

{๑๕} [๖๐] ราตรีหนึ่งย่อมยาวนานลำหรับคนที่ตื่นอยู่ ทางโยชน์หนึ่งย่อมยาวไกลสำหรับคนที่เมื่อยล้า สังสารวัฏย่อม ยาวไกลสำหรับคนพาลที่ไม่รู้แจ้งพระสัทธรรม

๒. เรื่องสัทธิวิหาริกของพระมหากัสสปเถระ

[๖๑] ถ้าบุคคลผู้จะท่องเที่ยวไปยังหาคนที่ดีกว่าตนหรือที่เสมอ กับตนเป็นเพื่อนไม่ได้ ก็พึงท่องเที่ยวไปคนเดียวดีกว่า เพราะในคนพาลย่อมไม่มีความเป็นสหาย

๓. เรื่องอานันทเศรษฐี

[๖๒] คนพาลย่อมเดือดร้อนอยู่ว่า ‘เรามีบุตร เรามีทรัพย์’ ที่แท้ ตัวของตัวเองยังไม่มี บุตรจักมีแต่ที่ไหน ทรัพย์จักมี แต่ที่ไหน

พระบาลีสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ธรรมบท

๔. เรื่องโจรทำลายปม

[๖๓] คนโง่ที่รู้ตัวว่าโง่ยังพอนับว่าเป็นบัณฑิตได้บ้าง ส่วนคน โง่แต่ถือตัวว่าเป็นบัณฑิต นี่ซิเรียกว่าคนโง่แท้

๕. เรื่องพระอุทายีเถระ

[๖๔] คนโง่แม้จะอยู่ใกล้ชิดกับบัณฑิตจนตลอดชีวิตก็หาได้รู้ถึงคุณธรรมไม่ ดุจทัพพีแม้จะเกลือกอยู่กับแกงก็หาได้รู้ รสแกงไม่

๖. เรื่องภิกษุชาวเมืองปาฐา

[๖๕] วิญญูชนอยู่ใกล้ชิดกับบัณฑิตแม้เพียงครู่เดียว ก็รู้ถึงคุณธรรมได้ฉับพลัน เหมือนลิ้นเพียงได้สัมผัสแกง ก็รู้ รสได้ทันที

๗. เรื่องนายสุปปพุทธกุฏฐิ

[๖๖] คนพาลผู้มีปัญญาทราม มีตนเป็นเหมือนศัตรู ย่อมเที่ยวทำบาปกรรมที่มีผลร้ายแรง

๕. พาลวรรค ๑๑. เรื่องชัมพุกาชีวก

๘. เรื่องอุบาสกชาวนา

[๖๗] บุคคลทำกรรมใดแล้วย่อมเดือดร้อนภายหลัง ซึ่งมีผล ทำให้ผู้ทำมีนํ้าตานองหน้า ร้องไห้เสวยผลอยู่ กรรมนั้น ทำแล้วไม่ดีเลย

๙. เรื่องนายสุมนมาลาการ

[๖๘] ส่วนบุคคลทำกรรมใดแล้วไม่เดือดร้อนภายหลัง ซึ่งมีผล ทำให้ผู้ทำเป็นผู้อิ่มเอิบ มีใจดีเสวยผลอยู่ กรรมนั้นทำ แล้วดี

๑๑. เรื่องพระอุบลวรรณาเถรี

[๖๙] คนพาลย่อมสำคัญถึงบาปกรรมว่าเหมือนดังนํ้าผึ้ง ตลอด เวลาที่บาปกรรมยังไม่ให้ผล เมื่อใด บาปกรรมนั้นให้ผล เมื่อนั้น คนพาลย่อมได้รับความทุกข์

๑๑. เรื่องชัมพุกาชีวก

[๗๐] คนพาลถึงจะบริโภคอาหารด้วยปลายหญ้าคาทุกเดือน ๆ ด้วยคิดว่าจะทำให้การบำ เพ็ญตบะบริบูรณ์เขาก็ยังไม่ ถึงเสี้ยวที่ ๑๖ ของพระอริยบุคคลผู้รู้ธรรมแล้ว

พระบาลีสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ธรรมบท

๑๒. เรื่องอหิเปรต

![๗๑] ก็บาปกรรมที่บุคคลทำแล้วจะยังไม่เผล็ดผลก่อน เหมือน นํ้านมที่รีดในวันนี้จะยังไม่แปรสภาพไป บาปกรรมนั้น ย่อมตามเผาคนพาลไป เหมือนไฟที่มีเถ้ากลบไว้ฉะนั้น

๑๓. เรื่องสัฎฐิกูฏเปรต

[๗๒] ความรู้ ย่อมเกิดแก่คนพาลเพียงเพื่อทำความฉิบหายให้เท่านั้น ความรู้นั้นย่อมทำให้ปัญญาของคนพาลนั้นตกไป ฆ่าส่วนที่เป็นกุศลธรรมของเขาเสีย

๑๔. เรื่องพระสุธัมมเถระ

[๗๓] ภิกษุพาลมักปรารถนาความสรรเสริญที่ไม่มีจริง ความ ห้อมล้อมในหมู่ภิกษุ ความเป็นใหญ่ในอาวาส และการ บูชาในตระกูลของคนเหล่าอื่น[๗๔] ภิกษุพาลย่อมมีความดำริว่า ‘คฤหัสถ์และบรรพชิต ทั้งสองฝ่ายจงเข้าใจว่างานที่ทำเสร็จแล้วเป็นเพราะ

๕. พาลวรรค ๑๕. เรื่องสามเณรติสสะผู้อยู่ป่า

อาศัยเราผู้เดียว คฤหัสถ์และบรรพชิตเหล่านั้นจงอยู่ ในอำนาจของเราผู้เดียวในบรรดากิจน้อยใหญ่ทั้งหลาย ไม่ว่ากิจอะไร ๆ ก็ตาม’ ความอยากและความถือตัว (ของเธอ) ย่อมขยายตัวขึ้น

๑๕. เรื่องสามเณรติสสะผู้อยู่ป่า

[๗๕] ความจริง ปฏิปทาที่มีลาภเป็นเหตุปัจจัยเป็นอย่างหนึ่ง ปฏิปทาที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเป็นอย่างหนึ่ง ภิกษุสาวก ของพระพุทธเจ้าทราบปฏิปทาดังนี้แล้วไม่พึงเพลิดเพลิน สักการะ พึงเพิ่มพูนวิเวกเนือง ๆ

จบ พาลวรรคที่ ๕

พระบาลีสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ธรรมบท

๖. ปัณฑิตวรรค

หมวดว่าด้วยบัณฑิต

๑. เรื่องพระราธเถระ

{๑๖} [๗๖] บุคคลพึงคบหาแต่บัณฑิตผู้ที่ตนเห็นว่าช่วยชี้ข้อผิดพลาด ให้ได้เหมือนคนที่บอกขุมทรัพย์ให้ ซึ่งเป็นผู้ที่ชอบกล่าวขู่ มีปัญญา เพราะเมื่อคบหาบัณฑิตเช่นนั้น ย่อมมีแต่ข้อดี ไม่มีข้อเสีย

๒. เรื่องพระอัสสชิและพระปุนัพพสุกะ

[๗๗] บุคคลพึงว่ากล่าวกัน พึงสั่งสอนกัน และพึงห้ามกันจาก ธรรมของอสัตบุรุษ บุคคลที่ทำอย่างนี้ย่อมเป็นที่รักของ พวกคนดี แต่ไม่เป็นที่รักของพวกคนไม่ดี

๓. เรื่องพระฉันนเถระ

[๗๘] บุคคลไม่พึงคบหาเพื่อนชั่ว ไม่พึงคบหาคนต่ำช้า พึงคบหาแต่เพื่อนที่ดี พึงคบหาแต่คนที่สูงส่ง