วิธีทำอุโบสถ ๓ อย่าง เล่ม ๔

ได้ก็ตาม ระลึกไม่ได้ก็ตาม มาสู่อุโบสถก็ตาม ไม่มาก็ตาม มาสู่สังฆกรรมก็ตาม ไม่มาก็ตาม สงฆ์จะพร้อมกับภิกษุชื่อคัคคะหรือจะเว้นจากภิกษุชื่อคัคคะเสีย ก็จักทำอุโบสถได้ จักทำสังฆกรรมได้ ชอบใจแก่สงฆ์ เหตุนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าขอทรงความข้อนี้ไว้ด้วยอาการอย่างนี้”

๒๔.ว่าด้วยประเภทของอุโบสถมีสังฆอุโบสถเป็นต้น

ทรงอนุญาตประเภทของอุโบสถ ๓ อย่าง

๑. สังฆอุโบสถ

{๑๘๕} [๑๖๘] ก็โดยสมัยนั้นแล ในอาวาสแห่งหนึ่ง ถึงวันอุโบสถ มีภิกษุอยู่ด้วยกัน ๔ รูป จึงภิกษุเหล่านั้นได้มีความสงสัยว่า “พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงบัญญัติไว้แล้วว่าภิกษุต้องทำอุโบสถ ก็พวกเรามีกันเพียง ๔ รูป พวกเราจะพึงทำอุโบสถอย่างไรหนอ” จึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุ ๔ รูปสวดปาติโมกข์ได้”

๒. ปาริสุทธิอุโบสถ

สมัยต่อมา ในอาวาสแห่งหนึ่ง ถึงวันอุโบสถ มีภิกษุอยู่ด้วยกัน ๓ รูป จึงภิกษุเหล่านั้นได้มีความสงสัยว่า “พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงอนุญาตให้ภิกษุ ๔ รูปสวดปาติโมกข์ได้ ก็พวกเรามีกันเพียง ๓ รูป พวกเราจะพึงทำ

อุโบสถอย่างไรหนอ” จึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุ ๓ รูปทำปาริสุทธิอุโบสถแก่กันและกัน

วิธีทำปาริสุทธิอุโบสถสำหรับภิกษุ ๓ รูป

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพึงทำปาริสุทธิอุโบสถอย่างนี้

ภิกษุผู้ฉลาดสามารถพึงประกาศให้ภิกษุเหล่านั้นทราบด้วยญัตติกรรมวาจา ดังนี้

‘ขอท่านทั้งหลายจงฟังข้าพเจ้า วันนี้เป็นวันอุโบสถ ๑๕ คํ่า ถ้าความพร้อมพรั่งของท่านทั้งหลายถึงที่แล้ว เราทั้งหลายพึงทำปาริสุทธิอุโบสถแก่กันและกันเถิด’

คำบอกความบริสุทธิ์สำหรับพระเถระ

ภิกษุผู้เถระพึงห่มผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่า นั่งกระหย่ง ประนมมือแล้ว บอกความบริสุทธิ์ของตนต่อภิกษุเหล่านั้นอย่างนี้ว่าปริสุทฺโธ อหํ อาวุโส, ปริสุทฺโธติ มํ ธาเรถ,

ปริสุทฺโธ อหํ อาวุโส, ปริสุทฺโธติ มํ ธาเรถ,

ปริสุทฺโธ อหํ อาวุโส, ปริสุทฺโธติ มํ ธาเรถ.

(ฉันบริสุทธิ์แล้วเธอ ขอพวกเธอจงจำฉันว่าเป็นผู้บริสุทธิ์แล้ว

ฉันบริสุทธิ์แล้วเธอ ขอพวกเธอจงจำฉันว่าเป็นผู้บริสุทธิ์แล้ว

ฉันบริสุทธิ์แล้วเธอ ขอพวกเธอจงจำฉันว่าเป็นผู้บริสุทธิ์แล้ว)

คำบอกความบริสุทธิ์สำหรับพระนวกะ

ภิกษุผู้นวกะพึงห่มผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่า นั่งกระหย่ง ประนมมือ แล้วบอกความบริสุทธิ์ของตนต่อภิกษุเหล่านั้นอย่างนี้ว่า

ปริสุทฺโธ อหํ ภนฺเต, ปริสุทฺโธติ มํ ธาเรถ,

ปริสุทฺโธ อหํ ภนฺเต, ปริสุทฺโธติ มํ ธาเรถ,

ปริสุทฺโธ อหํ ภนฺเต, ปริสุทฺโธติ มํ ธาเรถ.

(ผมบริสุทธิ์แล้วขอรับ ขอท่านทั้งหลายจงจำผมว่าเป็นผู้บริสุทธิ์แล้ว

ผมบริสุทธิ์แล้วขอรับ ขอท่านทั้งหลายจงจำผมว่าเป็นผู้บริสุทธิ์แล้ว

ผมบริสุทธิ์แล้วขอรับ ขอท่านทั้งหลายจงจำผมว่าเป็นผู้บริสุทธิ์แล้ว)

วิธีทำปาริสุทธิอุโบสถสำหรับภิกษุ ๒ รูป

สมัยต่อมา ในอาวาสแห่งหนึ่ง ถึงวันอุโบสถ มีภิกษุอยู่ด้วยกัน ๒ รูป จึงภิกษุเหล่านั้นได้มีความสงสัยว่า “พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงอนุญาตให้ภิกษุ ๔ รูปสวดปาติโมกข์ได้ ให้ภิกษุ ๓ รูปทำปาริสุทธิอุโบสถแก่กันและกัน ก็พวกเรามีกันเพียง ๒ รูป พวกเราจะพึงทำอุโบสถอย่างไรหนอ” จึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุ ๒ รูปทำปาริสุทธิอุโบสถ

คำบอกความบริสุทธิ์สำหรับพระเถระ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพึงทำปาริสุทธิอุโบสถอย่างนี้

ภิกษุผู้เถระพึงห่มผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่า นั่งกระหย่ง ประนมมือแล้ว บอกความบริสุทธิ์ของตนต่อภิกษุผู้นวกะอย่างนี้ว่าปริสุทฺโธ อหํ อาวุโส, ปริสุทฺโธติ มํ ธาเรหิ,

ปริสุทฺโธ อหํ อาวุโส, ปริสุทฺโธติ มํ ธาเรหิ,

ปริสุทฺโธ อหํ อาวุโส, ปริสุทฺโธติ มํ ธาเรหิ.

(ฉันบริสุทธิ์แล้วเธอ ขอเธอจงจำฉันว่าเป็นผู้บริสุทธิ์แล้ว

ฉันบริสุทธิ์แล้วเธอ ขอเธอจงจำฉันว่าเป็นผู้บริสุทธิ์แล้ว

ฉันบริสุทธิ์แล้วเธอ ขอเธอจงจำฉันว่าเป็นผู้บริสุทธิ์แล้ว)

คำบอกความบริสุทธิ์สำหรับพระนวกะ

ภิกษุผู้นวกะพึงห่มผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่า นั่งกระหย่ง ประนมมือ แล้วบอกความบริสุทธิ์ของตนต่อภิกษุผู้เถระอย่างนี้ว่า

ปริสุทฺโธ อหํ ภนฺเต, ปริสุทฺโธติ มํ ธาเรถ,

ปริสุทฺโธ อหํ ภนฺเต, ปริสุทฺโธติ มํ ธาเรถ,

ปริสุทฺโธ อหํ ภนฺเต, ปริสุทฺโธติ มํ ธาเรถ.

(ผมบริสุทธิ์แล้วขอรับ ขอท่านจงจำผมว่าเป็นผู้บริสุทธิ์แล้ว

ผมบริสุทธิ์แล้วขอรับ ขอท่านจงจำผมว่าเป็นผู้บริสุทธิ์แล้ว

ผมบริสุทธิ์แล้วขอรับ ขอท่านจงจำผมว่าเป็นผู้บริสุทธิ์แล้ว)

๓. อธิษฐานอุโบสถ

สมัยต่อมา ในอาวาสแห่งหนึ่ง ถึงวันอุโบสถ มีภิกษุอยู่รูปเดียว จึงภิกษุนั้นได้มีความสงสัยว่า “พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงอนุญาตให้ภิกษุ ๔ รูป สวดปาติโมกข์ ให้ภิกษุ ๓ รูปทำปาริสุทธิอุโบสถแก่กันและกัน ให้ภิกษุ ๒ รูปทำปาริสุทธิอุโบสถ ก็เรามีอยู่เพียงรูปเดียว เราจะพึงทำอุโบสถอย่างไรหนอ” ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในอาวาสแห่งหนึ่ง ถึงวันอุโบสถ มีภิกษุในศาสนานี้อยู่รูปเดียว ภิกษุนั้นพึงกวาดสถานที่อันเป็นที่ไปมาแห่งภิกษุทั้งหลาย คือ จะเป็นโรงฉัน มณฑป หรือโคนต้นไม้ก็ตาม แล้วตั้งนํ้าฉัน นํ้าใช้ ปูอาสนะ ตามประทีปไว้ แล้วนั่งรออยู่ ถ้ามีภิกษุเหล่าอื่นมา พึงทำอุโบสถร่วมกับพวกเธอ ถ้าไม่มีมา พึงอธิษฐานว่า ‘อชฺช เม อุโปสโถ’ (วันนี้เป็นวันอุโบสถของเรา) ถ้าไม่อธิษฐาน ต้องอาบัติทุกกฏ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในอาวาสที่มีภิกษุอยู่ด้วยกัน ๔ รูป จะนำปาริสุทธิของภิกษุรูปหนึ่งมาแล้วสวดปาติโมกข์กัน ๓ รูปไม่ได้ ถ้าขืนสวด ต้องอาบัติทุกกฏ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในอาวาสที่มีภิกษุอยู่ด้วยกัน ๓ รูป จะนำปาริสุทธิของภิกษุรูปหนึ่งมาแล้วทำปาริสุทธิอุโบสถกัน ๒ รูปไม่ได้ ถ้าขืนทำ ต้องอาบัติทุกกฏ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในอาวาสที่มีภิกษุอยู่ด้วยกัน ๒ รูป จะนำปาริสุทธิของภิกษุรูปหนึ่งมาแล้วอธิษฐานเพียงรูปเดียวไม่ได้ ถ้าขืนอธิษฐาน ต้องอาบัติทุกกฏ”

๒๕. ว่าด้วยวิธีทำคืนอาบัติ

ทรงให้แสดงอาบัติก่อนทำอุโบสถ

{๑๘๖} [๑๖๙] ก็โดยสมัยนั้นแล ภิกษุรูปหนึ่งต้องอาบัติในวันอุโบสถ ทีนั้น เธอได้มีความสงสัยว่า “พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงบัญญัติไว้แล้วว่าภิกษุมีอาบัติติดตัวไม่พึงทำอุโบสถ ก็เราเป็นผู้ต้องอาบัติแล้ว จะพึงปฏิบัติอย่างไรหนอ” จึงบอกเรื่องนั้นแก่ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุในศาสนานี้ต้องอาบัติในวันอุโบสถ ภิกษุนั้นพึงเข้าไปหาภิกษุรูปหนึ่ง ห่มผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่า นั่งกระหย่งประนมมือแล้วกล่าวอย่างนี้ว่า ‘แน่ะท่าน ผมต้องอาบัติชื่อนี้ ผมขอแสดงคืนอาบัตินั้น’

ภิกษุผู้รับพึงถามว่า ‘ท่านเห็นหรือ’