พระวินัยปิฎก มหาวรรค · อุโบสถขันธกะ
วันอุโบสถ ๒ เล่ม ๔
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๖๖ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๕/๑๔ ในอุโบสถขันธกะมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระวินัยปิฎก มหาวรรค อุโบสถขันธกะ วันอุโบสถ ๒ (ฉบับหลวง เล่ม ๔ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๔ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๖ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๔)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๔ หน้า ๒๖๔–๒๖๕
๑๐. ว่าด้วยประเภทของอุโบสถเป็นต้น
อุโบสถ ๒ อย่าง
{๑๖๖} [๑๔๙] ครั้งนั้นแล ภิกษุทั้งหลายได้มีความสงสัยว่า “อุโบสถมีเท่าไร หนอแล” จึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้า รับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุโบสถนี้มี ๒ คือ อุโบสถวัน ๑๔ คํ่า อุโบสถวัน ๑๕ คํ่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุโบสถมี ๒ เท่านี้แล”
ครั้งนั้นแล ภิกษุทั้งหลายได้มีความสงสัยว่า “การทำอุโบสถมีเท่าไร หนอแล” จึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้า รับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การทำอุโบสถนี้มี ๔ อย่าง คือ การทำอุโบสถ เป็นวรรคโดยไม่เป็นธรรม ๑ การทำอุโบสถที่พร้อมเพรียงโดยไม่เป็น
- ๑การทำอุโบสถทั้ง ๔ นี้มีตัวอย่างดังนี้ เช่น ในวัดแห่งหนึ่ง มีภิกษุอยู่ ๔ รูป ภิกษุ ๓ รูปนำฉันทะ(ความยินยอมให้ทำอุโบสถ)และปาริสุทธิ(ความเปิดเผยว่าตนบริสุทธิ์จากอาบัติ)ของภิกษุที่เหลืออีกรูปหนึ่งมาทำปาริสุทธิอุโบสถ(คืออุโบสถที่แจ้งแต่ความบริสุทธิ์ของกันและกัน ไม่ต้องสวดปาติโมกข์) หรือมีภิกษุอยู่ ๓ รูป ภิกษุ ๒ รูปนำฉันทะและปาริสุทธิของภิกษุที่เหลือ อีกรูปหนึ่งมายกปาติโมกข์ขึ้นแสดงหรือสวด นี้จัดเป็นการทำอุโบสถเป็นวรรค(แบ่งพวก)โดยไม่เป็นธรรม(ไม่ถูกต้อง) ภิกษุแม้จำนวน ๔ รูปประชุมกันทำปาริสุทธิอุโบสถ หรือภิกษุ ๒ - ๓ รูป ยกปาติโมกข์ขึ้นแสดง นี้จัดเป็นการทำอุโบสถที่พร้อมเพรียงโดยไม่เป็นธรรม ในกรณีมีภิกษุ ๔ รูป ภิกษุ ๓ รูปนำปาริสุทธิของภิกษุที่เหลืออีกรูปหนึ่งมายกปาติโมกข์ขึ้นแสดง หรือในกรณีมีภิกษุ ๓ รูป ภิกษุ ๒ รูปนำปาริสุทธิของภิกษุที่เหลืออีกรูปหนึ่งมาทำปาริสุทธิอุโบสถ นี้จัดเป็น การทำอุโบสถเป็นวรรคโดยธรรม มีภิกษุ ๔ รูปอยู่ในวัดเดียวกัน ทั้งหมดประชุมกันยกปาติโมกข์ขึ้นแสดง, ภิกษุ ๓ รูปทำปาริสุทธิอุโบสถ, ภิกษุ ๒ รูปทำปาริสุทธิอุโบสถต่อกันและกัน นี้จัดเป็น การทำอุโบสถที่พร้อมเพรียงโดยธรรม (นัย วิ.อ. ๓/๑๓๐-๑๓๑)
ธรรม ๑ การทำอุโบสถเป็นวรรคโดยธรรม ๑ การทำอุโบสถที่พร้อมเพรียงโดยธรรม ๑
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในการทำอุโบสถ ๔ อย่างนั้น การทำอุโบสถเป็นวรรคโดยไม่เป็นธรรมนี้ใด การทำอุโบสถเห็นปานนั้นไม่ควรทำ และเราก็ไม่อนุญาต
ในการทำอุโบสถ ๔ อย่างนั้น การทำอุโบสถที่พร้อมเพรียงโดยไม่เป็นธรรมนี้ใด การทำอุโบสถเห็นปานนั้นไม่ควรทำ และเราก็ไม่อนุญาต
ในการทำอุโบสถ ๔ อย่างนั้น การทำอุโบสถเป็นวรรคโดยธรรมนี้ใด การทำอุโบสถเห็นปานนั้นไม่ควรทำ และเราก็ไม่อนุญาต
ในการทำอุโบสถ ๔ อย่างนั้น การทำอุโบสถที่พร้อมเพรียงโดยธรรมนี้ใด การทำอุโบสถเห็นปานนั้นควรทำ และเราก็อนุญาต
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้นแล เธอทั้งหลายพึงทำในใจว่า ‘จักทำอุโบสถกรรมชนิดที่พร้อมเพรียงโดยธรรม’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล”
๑๑. ว่าด้วยการสวดปาติโมกข์ย่อเป็นต้น
ปาติโมกขุทเทส ๕
{๑๖๗} [๑๕๐] ครั้งนั้นแล ภิกษุทั้งหลายได้มีความสงสัยว่า “ปาติโมกขุทเทส การสวดปาติโมกข์มีเท่าไรหนอแล” จึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ปาติโมกขุทเทสนี้มี ๕ คือ
จบ วันอุโบสถ ๒