ราชายตนกถา เล่ม ๔

๔. ราชายตนกถา

ว่าด้วยเหตุการณ์ขณะประทับอยู่ ณ ควงไม้ราชายตนะ

เรื่องพ่อค้าชื่อตปุสสะกับภัลลิกะ

{๖} [๖] ครั้นผ่านไปอีก ๗ วัน พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงออกจากสมาธินั้น แล้วเสด็จจากควงไม้มุจลินท์เข้าไปยังต้นราชายตนะ (ต้นเกด) ครั้นแล้ว ประทับนั่งเสวยวิมุตติสุขโดยบัลลังก์เดียว ณ ควงไม้ราชายตนะตลอด ๗ วัน

สมัยนั้น พ่อค้าชื่อตปุสสะ ๑ ชื่อภัลลิกะ ๑ เดินทางไกลจากอุกกลชนบทมาถึงสถานที่นั้น ครั้งนั้น เทวดาผู้เป็นญาติสาโลหิตของตปุสสะกับภัลลิกะสองพ่อค้าได้กล่าวกะสองพ่อค้านั้นว่า “ดูก่อนท่านผู้นิรทุกข์ พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นี้ตรัสรู้ใหม่ ๆ ประทับอยู่ ณ ควงไม้ราชายตนะ ท่านทั้งสองจงไปบูชาพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นด้วยสัตตุ ผงและ สัตตุก้อนเถิด การบูชาของท่านทั้งสองนั้นจักเป็นไปเพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุขแก่ท่านทั้งหลายตลอดกาลนาน”ครั้งนั้น พ่อค้าตปุสสะและภัลลิกะนำสัตตุผงและสัตตุก้อนเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า แล้วยืนอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง ครั้นแล้วได้ทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าดังนี้ว่า “พระพุทธเจ้าข้า ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าจงทรงรับสัตตุผงและสัตตุก้อนของข้าพระพุทธเจ้าทั้งสอง ซึ่งจะเป็นไปเพื่อประโยชน์เกื้อกูลเพื่อความสุขแก่ข้าพระพุทธเจ้าทั้งสองตลอดกาลนาน”

ขณะนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ทรงปริวิตกว่า “พระตถาคตทั้งหลาย ไม่รับอาหารด้วยมือ เราจะพึงใช้อะไรรับสัตตุผงและสัตตุก้อนดีหนอ”

ลำดับนั้น ท้าวมหาราชทั้งสี่องค์ทรงทราบพระปริวิตกแห่งพระทัย ของพระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยใจของตนแล้วเสด็จมาจากสี่ทิศ ทรงนำบาตร ที่ทำด้วยศิลา ๔ ใบน้อมเข้าไปถวายพระผู้มีพระภาคเจ้า พลางกราบทูลว่า “ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงรับสัตตุผงและสัตตุก้อนด้วยบาตรนี้เถิด พระพุทธเจ้าข้า”พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงใช้บาตรศิลาใหม่เอี่ยมรับสัตตุผงและสัตตุก้อน แล้วเสวย

ครั้งนั้น พ่อค้าตปุสสะและภัลลิกะได้ทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าดังนี้ว่า “พระพุทธเจ้าข้า ข้าพระพุทธเจ้าทั้งสองนี้ขอถึงพระผู้มีพระภาคเจ้าพร้อมทั้งพระธรรมว่าเป็นสรณะ ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าได้โปรดทรงจำข้าพระพุทธเจ้าทั้งสองว่าเป็นอุบาสกผู้มอบชีวิตถึงสรณะจำเดิมแต่วันนี้เป็นต้นไปก็พ่อค้าสองคนนั้นได้เป็นอุบาสกคู่แรกในโลกที่อ้างถึงสองรัตนะเป็นสรณะ

จบ ราชายตนกถา

๕. พรหมยาจนกถา

ว่าด้วยพระพรหมอาราธนาแสดงธรรม

{๗} [๗] ครั้นผ่านไปอีก ๗ วัน พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงออกจากสมาธินั้น แล้วเสด็จจากควงไม้ราชายตนะเข้าไปยังต้นอชปาลนิโครธ นัยว่าพระองค์ประทับอยู่ ณ ควงไม้อชปาลนิโครธนั้น และเมื่อพระองค์เสด็จไปในที่สงัด หลีกเร้นอยู่ ได้มีพระทัยปริวิตกเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า “ธรรมที่เราได้บรรลุแล้ว