ทรงอนุญาตบรรพชาและอุปสมบทด้วยไตรสรณคมน์ เล่ม ๔

มารทูลว่า

บ่วงนี้เที่ยวไปได้ในอากาศ เป็นของมีในจิต สัญจรอยู่ เราจักผูกรัดท่านด้วยบ่วงนั้น แน่ะสมณะ ท่านจักไม่พ้นเราไปได้

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า

เราปราศจาภความพอใจในอารมณ์เหล่านี้ คือ รูป เสียง กลิ่น รส โผฏฐัพพะอันเป็นที่น่ารื่นรมย์ใจแล้ว ดูก่อนมาร ท่านถูกเรากำจัดเสียแล้ว

ครั้งนั้น มารผู้มีใจบาปรู้ว่า “พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงรู้จักเรา พระสุคตทรงรู้จักเรา” จึงเป็นทุกข์ เสียใจ ได้หายไปในที่นั้นเอง

จบ มารกถา

๙. ปัพพัชชูปสัมปทากถา

ว่าด้วยเรื่องทรงอนุญาตการบรรพชาและอุปสมบท

ทรงอนุญาตการบรรพชาและอุปสมบทด้วยไตรสรณคมน์

{๓๔} [๓๔] ก็โดยสมัยนั้นแล ภิกษุทั้งหลายพากุลบุตรผู้มุ่งบรรพชาและผู้มุ่งอุปสมบทมาจากทิศต่าง ๆ จากชนบทต่าง ๆ ด้วยตั้งใจว่าพระผู้มีพระภาคเจ้า จักให้พวกเขาบรรพชาอุปสมบท ในเรื่องนั้น ทั้งพวกภิกษุทั้งกุลบุตรผู้มุ่งบรรพชาและกุลบุตรผู้มุ่งอุปสมบทจึงลำบากกันครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับในที่สงัดหลีกเร้นอยู่ มีพระทัยปริวิตกเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า “บัดนี้ ภิกษุทั้งหลายพากุลบุตรผู้มุ่งบรรพชาและผู้มุ่งอุปสมบทมาจากทิศต่าง ๆ จากชนบทต่าง ๆ ด้วยตั้งใจว่าพระผู้มีพระ

ภาคเจ้าจักให้พวกเขาบรรพชาอุปสมบท ในเรื่องนั้น ทั้งพวกภิกษุทั้งกุลบุตรผู้มุ่งบรรพชาและกุลบุตรผู้มุ่งอุปสมบทจึงลำบากกัน อย่ากระนั้นเลย เราควรจะอนุญาตแก่ภิกษุทั้งหลายว่า ‘ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บัดนี้ พวกเธอนั่นแหละจงให้กุลบุตรทั้งหลายบรรพชาอุปสมบทในทิศนั้น ๆ ในชนบทนั้น ๆ เองเถิด’ ดังนี้”

ครั้นเวลาเย็น พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จออกจากที่เร้นแล้วรับสั่งให้ประชุมภิกษุสงฆ์ในเพราะเหตุเป็นเค้ามูลนั้น ในเพราะเหตุแรกเกิดนั้น ทรงทำธรรมีกถาแล้วรับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอยู่ในที่สงัดหลีกเร้นอยู่ ณ ที่นี้ได้มีใจปริวิตกเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘บัดนี้ ภิกษุทั้งหลายพากุลบุตรผู้มุ่งบรรพชาและผู้มุ่งอุปสมบทมาจากทิศต่าง ๆ จากชนบทต่าง ๆ ด้วยตั้งใจว่าพระผู้มีพระภาคเจ้าจักให้พวกเขาบรรพชาอุปสมบท ในเรื่องนั้น ทั้งพวกภิกษุทั้งกุลบุตรผู้มุ่งบรรพชาและกุลบุตรผู้มุ่งอุปสมบท จึงลำบากกัน อย่ากระนั้นเลย เราควรจะอนุญาตแก่ภิกษุทั้งหลายว่า ‘ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บัดนี้ พวกเธอนั่นแหละจงให้กุลบุตรทั้งหลายบรรพชาอุปสมบทในทิศนั้น ๆ ในชนบทนั้น ๆ เองเถิด’ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บัดนี้ เราอนุญาต พวกเธอนั่นแหละจงให้กุลบุตรทั้งหลายบรรพชาอุปสมบทในทิศนั้น ๆ ในชนบทนั้น ๆ เองเถิด

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพวกเธอพึงให้กุลบุตรบรรพชาอุปสมบท อย่างนี้

ชั้นแรก พวกเธอพึงให้กุลบุตรผู้มุ่งบรรพชาและผู้มุ่งอุปสมบทปลงผมและหนวดแล้วให้ครองผ้ากาสายะ ให้ทำผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่า ให้กราบเท้าภิกษุทั้งหลายแล้วให้นั่งกระหย่งประนมมือ สั่งว่า ‘เธอจงว่าอย่างนี้’ แล้วให้ว่าสรณคมน์ดังนี้

ไตรสรณคมน์

พุทฺธํ สรณํ คจฺฉามิ

ข้าพเจ้าขอถึงพระพุทธเจ้าเป็นที่พึ่งที่ระลึก

ธมฺมํ สรณํ คจฺฉามิ

ข้าพเจ้าขอถึงพระธรรมเป็นที่พึ่งที่ระลึก

สงฺฆํ สรณํ คจฺฉามิ

ข้าพเจ้าขอถึงพระสงฆ์เป็นที่พึ่งที่ระลึก

ทุติยมฺปิ พุทฺธํ สรณํ คจฺฉามิ

แม้ครั้งที่ ๒ ข้าพเจ้าขอถึงพระพุทธเจ้าเป็นที่พึ่งที่ระลึก

ทุติยมฺปิ ธมฺมํ สรณํ คจฺฉามิ

แม้ครั้งที่ ๒ ข้าพเจ้าขอถึงพระธรรมเป็นที่พึ่งที่ระลึก

ทุติยมฺปิ สงฺฆํ สรณํ คจฺฉามิ

แม้ครั้งที่ ๒ ข้าพเจ้าขอถึงพระสงฆ์เป็นที่พึ่งที่ระลึก

ตติยมฺปิ พุทฺธํ สรณํ คจฺฉามิ

แม้ครั้งที่๓ ข้าพเจ้าขอถึงพระพุทธเจ้าเป็นที่พึ่งที่ระลึก

ตติยมฺปิ ธมฺมํ สรณํ คจฺฉามิ

แม้ครั้งที่ ๓ ข้าพเจ้าขอถึงพระธรรมเป็นที่พึ่งที่ระลึก

ตติยมฺปิ สงฺฆํ สรณํ คจฺฉามิ

แม้ครั้งที่ ๓ ข้าพเจ้าขอถึงพระสงฆ์เป็นที่พึ่งที่ระลึก

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตการบรรพชาอุปสมบทด้วยไตรสรณคมน์แบบนี้ ”

จบ ปัพพัชชูปสัมปทากถา

๑๐. ทุติยมารกถา

ว่าด้วยเรื่องมาร เรื่องที่ ๒

ทรงประทานโอวาทแก่ภิกษุสงฆ์

{๓๕} [๓๕] ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงจำพรรษาแล้ว รับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย วิมุตติ อันยอดเยี่ยมเราได้บรรลุแล้ว วิมุตติอันยอดเยี่ยมเราก็ทำให้แจ่มแจ้งได้แล้วเพราะใส่ใจโดยแยบคาย เพราะตั้งความเพียรไว้ชอบโดยแยบคาย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้เธอทั้งหลายก็จงบรรลุซึ่งวิมุตติอันยอดเยี่ยม จงทำให้แจ่มแจ้งซึ่งวิมุตติอันยอดเยี่ยมเพราะใส่ใจโดยแยบคาย เพราะตั้งความเพียรไว้ชอบโดยแยบคายเถิด”ครั้งนั้นแล มารผู้มีใจบาปได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยคาถาว่า