การให้นิสสัย เล่ม ๔

๒๑. พาลอพยัตตวัตถุ

ว่าด้วยเรื่องภิกษุผู้โง่เขลาให้นิสสัย

{๙๖} [๘๒] ก็โดยสมัยนั้นแล ภิกษุทั้งหลายคิดว่า “เรามีพรรษาได้ ๑๐ แล้ว เรามีพรรษาได้ ๑๐ แล้ว” แต่ยังเป็นผู้โง่เขลา ไม่เฉียบแหลม ให้นิสสัย จึงปรากฏว่าอาจารย์เป็นผู้โง่เขลา อันเตวาสิกเป็นผู้ฉลาด ปรากฏว่าอาจารย์เป็นผู้ไม่เฉียบแหลม อันเตวาสิกเป็นผู้เฉียบแหลม ปรากฏว่าอาจารย์เป็นผู้มีสุตะน้อย อันเตวาสิกเป็นผู้มีสุตะมาก ปรากฏว่าอาจารย์เป็นผู้มีปัญญาด้อย อันเตวาสิกเป็นผู้มีปัญญาดีบรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนภิกษุทั้งหลายจึงได้อ้างว่า ‘เรามีพรรษาได้ ๑๐ แล้ว เรามีพรรษาได้ ๑๐ แล้ว’ แต่ยังเป็นผู้โง่เขลา ไม่เฉียบแหลม ให้นิสสัย จึงปรากฏว่าอาจารย์เป็นผู้โง่เขลา อันเตวาสิกเป็นผู้ฉลาด ปรากฏว่าอาจารย์เป็นผู้ไม่เฉียบแหลม อันเตวาสิกเป็นผู้เฉียบแหลม ปรากฏว่าอาจารย์เป็นผู้มีสุตะน้อย อันเตวาสิกเป็นผู้มีสุตะมาก ปรากฏว่าอาจารย์เป็นผู้มีปัญญาด้อย อันเตวาสิกเป็นผู้มีปัญญาดีเล่า” ต่อมาภิกษุเหล่านั้นจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

ทรงอนุญาตอาจารย์ผู้ฉลาดให้นิสสัย

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าภิกษุทั้งหลายอ้างว่า ‘เรามีพรรษาได้ ๑๐ แล้ว เรามีพรรษาได้ ๑๐ แล้ว’ แต่ยังเป็นผู้โง่เขลา ไม่เฉียบแหลม ให้นิสสัย จึงปรากฏว่าอาจารย์เป็นผู้โง่เขลา … อันเตวาสิกเป็นผู้มีปัญญาดี จริงหรือ’

ภิกษุทั้งหลายทูลรับว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิ ... ครั้นแล้วทรงทำธรรมีกถา รับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้โง่เขลา ไม่เฉียบแหลม ไม่พึงให้นิสสัย รูปใดให้ ต้องอาบัติทุกกฏดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุผู้ฉลาดสามารถ มีพรรษาได้ ๑๐ หรือมีพรรษาเกิน ๑๐ ให้นิสสัย”

๒๒. นิสสยปฏิปัสสัทธิกถา

ว่าด้วยเรื่องนิสสัยระงับจากอุปัชฌาย์และอาจารย์

{๙๗} [๘๓] ก็โดยสมัยนั้นแล เมื่ออาจารย์และอุปัชฌาย์หลีกไปเสียก็ดี สึกเสียก็ดี มรณภาพเสียก็ดี ไปเข้ารีตเดียรถีย์เสียก็ดี ภิกษุทั้งหลายจึงไม่รู้ว่านิสสัยระงับ พวกเธอจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นิสสัยระงับจาก อุปัชฌาย์มี ๕ อย่าง คือ

๑. อุปัชฌาย์หลีกไป

๒. อุปัชฌาย์สึกเสีย

๓. อุปัชฌาย์ถึงมรณภาพ

๔. อุปัชฌาย์ไปเข้ารีตเดียรถีย์ หรือ

๕. อุปัชฌาย์สั่งให้ระงับ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นิสสัยระงับจากอุปัชฌาย์มี ๕ อย่างนี้แล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นิสสัยระงับจากอาจารย์มี ๖ อย่าง คือ

๑. อาจารย์หลีกไป

๒. อาจารย์สึกเสีย

๓. อาจารย์ถึงมรณภาพ

๔. อาจารย์ไปเข้ารีตเดียรถีย์

๕. อาจารย์สั่งให้ระงับ หรือ

๖. ไปเข้าร่วมกับอุปัชฌาย์

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นิสสัยระงับจากอาจารย์มี ๖ อย่างนี้แล

๒๓. อุปสัมปาเทตัพพปัญจกะ

ว่าด้วยคุณสมบัติของผู้ควรให้อุปสมบท ๕ ประการ ๑๖ หมวด

กัณหปักษ์ ๑

{๙๘} [๘๔] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยคุณสมบัติ ๕ ประการ ไม่พึงให้อุปสมบท ไม่พึงให้นิสสัย ไม่พึงให้สามเณรอุปัฏฐาก คือ

๑. ไม่ประกอบด้วยกองศีลอันเป็นของพระอเสขะ

๒. ไม่ประกอบด้วยกองสมาธิอันเป็นของพระอเสขะ

๓. ไม่ประกอบด้วยกองปัญญาอันเป็นของพระอเสขะ

๔. ไม่ประกอบด้วยกองวิมุตติอันเป็นของพระอเสขะ

๕. ไม่ประกอบด้วยกองวิมุตติญาณทัสสนะอันเป็นของพระอเสขะ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยคุณสมบัติ ๕ ประการนี้แล ไม่พึงให้อุปสมบท ไม่พึงให้นิสสัย ไม่พึงให้สามเณรอุปัฏฐาก (๑)ศุกรปักษ์ ๑

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยคุณสมบัติ ๕ ประการ พึงให้อุปสมบท พึงให้นิสสัย พึงให้สามเณรอุปัฏฐาก คือ