ลักษณะกรรมไม่เป็นธรรม ๑๒ หมวด เล่ม ๖

ลักษณะกรรมที่ไม่เป็นธรรม ๑๒ หมวด

หมวดที่ ๑

{๖๑๖}[๒๐๘] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตัสสปาปิยสิกากรรมที่ประกอบด้วย องค์ ๓ เป็นกรรมที่ไม่เป็นธรรม ไม่เป็นวินัย และระงับแล้วไม่ดี คือ ทำลับหลัง ๑ ไม่สอบถามก่อนทำ ๑ ไม่ทำตามปฏิญญา ๑ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตัสสปาปิยสิกากรรมที่ประกอบด้วยองค์ ๓ นี้แล เป็นกรรมที่ไม่เป็นธรรม ไม่เป็นวินัย และระงับแล้วไม่ดี

หมวดที่ ๒

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตัสสปาปิยสิกากรรมที่ประกอบด้วยองค์ ๓ แม้อื่นอีกเป็นกรรมที่ไม่เป็นธรรม ไม่เป็นวินัย และระงับแล้วไม่ดี คือ ทำเพราะไม่ต้องอาบัติ ๑ ทำเพราะอาบัติที่ไม่ใช่เทสนาคามินี ๑ ทำเพราะอาบัติที่แสดงแล้ว ๑ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตัสสปาปิยสิกากรรม ...

หมวดที่ ๓

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตัสสปาปิยสิกากรรมที่ประกอบด้วยองค์ ๓ แม้อื่นอีกเป็นกรรมที่ไม่เป็นธรรม ไม่เป็นวินัย และระงับแล้วไม่ดี คือ ไม่โจทก่อนทำ ๑ ไม่ให้จำเลยให้การก่อนทำ ๑ ไม่ปรับอาบัติก่อนทำ ๑ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตัสสปาปิยสิกากรรม ...

หมวดที่ ๔

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตัสสปาปิยสิกากรรมที่ประกอบด้วยองค์ ๓ แม้อื่นอีกเป็นกรรมที่ไม่เป็นธรรม ไม่เป็นวินัย และระงับแล้วไม่ดี คือ ทำลับหลัง ๑ ทำโดยไม่เป็นธรรม ๑ สงฆ์แยกกันทำ ๑

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตัสสปาปิยสิกากรรม ...

หมวดที่ ๕

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตัสสปาปิยสิกากรรมที่ประกอบด้วยองค์ ๓ แม้อื่นอีกเป็นกรรมที่ไม่เป็นธรรม ไม่เป็นวินัย และระงับแล้วไม่ดี คือ ไม่สอบถามก่อนทำ ๑ ทำโดยไม่เป็นธรรม ๑ สงฆ์แยกกันทำ ๑ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตัสสปาปิยสิกากรรม ...

หมวดที่ ๖

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตัสสปาปิยสิกากรรมที่ประกอบด้วยองค์ ๓ แม้อื่นอีกเป็นกรรมที่ไม่เป็นธรรม ไม่เป็นวินัย และระงับแล้วไม่ดี คือ ไม่ทำตามปฏิญญา ๑ ทำโดยไม่เป็นธรรม ๑ สงฆ์แยกกันทำ ๑ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตัสสปาปิยสิกากรรม ...

หมวดที่ ๗

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตัสสปาปิยสิกากรรมที่ประกอบด้วยองค์ ๓ แม้อื่นอีกเป็นกรรมที่ไม่เป็นธรรม ไม่เป็นวินัย และระงับแล้วไม่ดี คือ ทำเพราะไม่ต้องอาบัติ ๑ ทำโดยไม่เป็นธรรม ๑ สงฆ์แยกกันทำ ๑ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตัสสปาปิยสิกากรรม ...

หมวดที่ ๘

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตัสสปาปิยสิกากรรมที่ประกอบด้วยองค์ ๓ แม้อื่นอีกเป็นกรรมที่ไม่เป็นธรรม ไม่เป็นวินัย และระงับแล้วไม่ดี คือ ทำเพราะอาบัติที่ไม่ใช่เทสนาคามินี ๑ ทำโดยไม่เป็นธรรม ๑ สงฆ์แยกกันทำ ๑ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตัสสปาปิยสิกากรรม ...

หมวดที่ ๙

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตัสสปาปิยสิกากรรมที่ประกอบด้วยองค์ ๓ แม้อื่นอีกเป็นกรรมที่ไม่เป็นธรรม ไม่เป็นวินัย และระงับแล้วไม่ดี คือ ทำเพราะอาบัติที่แสดงแล้ว ๑ ทำโดยไม่เป็นธรรม ๑ สงฆ์แยกกันทำ ๑ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตัสสปาปิยสิกากรรม ...

หมวดที่ ๑๐

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตัสสปาปิยสิกากรรมที่ประกอบด้วยองค์ ๓ แม้อื่นอีกเป็นกรรมที่ไม่เป็นธรรม ไม่เป็นวินัย และระงับแล้วไม่ดี คือ ไม่โจทก่อนทำ ๑ ทำโดยไม่เป็นธรรม ๑ สงฆ์แยกกันทำ ๑ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตัสสปาปิยสิกากรรม ...

หมวดที่ ๑๑

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตัสสปาปิยสิกากรรมที่ประกอบด้วยองค์ ๓ แม้อื่นอีกเป็นกรรมที่ไม่เป็นธรรม ไม่เป็นวินัย และระงับแล้วไม่ดี คือ ไม่ให้จำเลยให้การก่อนทำ ๑ ทำโดยไม่เป็นธรรม ๑ สงฆ์แยกกันทำ ๑ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตัสสปาปิยสิกากรรม ...

หมวดที่ ๑๒

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตัสสปาปิยสิกากรรมที่ประกอบด้วยองค์ ๓ แม้อื่นอีกเป็นกรรมที่ไม่เป็นธรรม ไม่เป็นวินัย และระงับแล้วไม่ดี คือ ไม่ปรับอาบัติก่อนทำ ๑ ทำโดยไม่เป็นธรรม ๑ สงฆ์แยกกันทำ ๑ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตัสสปาปิยสิกากรรมที่ประกอบด้วยองค์ ๓ นี้แล เป็นกรรมที่ไม่เป็นธรรม ไม่เป็นวินัย และระงับแล้วไม่ดี

จบ ลักษณะกรรมที่ไม่เป็นธรรม ๑๒ หมวด

ลักษณะกรรมที่เป็นธรรม ๑๒ หมวด

หมวดที่ ๑

{๖๑๗}[๒๐๙] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตัสสปาปิยสิกากรรมที่ประกอบด้วยองค์ ๓ เป็นกรรมที่เป็นธรรม เป็นวินัย และระงับดีแล้ว คือ ทำต่อหน้า ๑ สอบถามก่อนทำ ๑ ทำตามปฏิญญา ๑ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตัสสปาปิยสิกากรรมที่ประกอบด้วยองค์ ๓ นี้แล เป็นกรรมที่เป็นธรรม เป็นวินัย และระงับดีแล้ว

หมวดที่ ๒

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตัสสปาปิยสิกากรรมที่ประกอบด้วยองค์ ๓ แม้อื่นอีกเป็นกรรมเป็นธรรม เป็นวินัย และระงับดีแล้ว คือ ทำเพราะต้องอาบัติ ๑ ทำเพราะอาบัติที่เป็นเทสนาคามินี ๑ ทำเพราะอาบัติที่ยังไม่ได้แสดง ๑ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตัสสปาปิยสิกากรรม ...

หมวดที่ ๓

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตัสสปาปิยสิกากรรมที่ประกอบด้วยองค์ ๓ แม้อื่นอีกเป็นกรรมที่เป็นธรรม เป็นวินัย และระงับดีแล้ว คือ โจทก่อนทำ ๑ ให้จำเลยให้การก่อนทำ ๑ ปรับอาบัติก่อนทำ ๑ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตัสสปาปิยสิกากรรม ...

หมวดที่ ๔

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตัสสปาปิยสิกากรรมที่ประกอบด้วยองค์ ๓ แม้อื่นอีกเป็นกรรมที่เป็นธรรม เป็นวินัย และระงับดีแล้ว คือ ทำต่อหน้า ๑ ทำโดยธรรม ๑ สงฆ์พร้อมเพรียงกันทำ ๑

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตัสสปาปิยสิกากรรม ...

หมวดที่ ๕

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตัสสปาปิยสิกากรรมที่ประกอบด้วยองค์ ๓ แม้อื่นอีกเป็นกรรมที่เป็นธรรม เป็นวินัย และระงับดีแล้ว คือ สอบถามก่อนทำ ๑ ทำโดยธรรม ๑ สงฆ์พร้อมเพรียงกันทำ ๑ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ...

หมวดที่ ๖

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตัสสปาปิยสิกากรรมที่ประกอบด้วยองค์ ๓ แม้อื่นอีกเป็นกรรมที่เป็นธรรม เป็นวินัย และระงับดีแล้ว คือ ทำตามปฏิญญา ๑ ทำโดยธรรม ๑ สงฆ์พร้อมเพรียงกันทำ ๑ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตัสสปาปิยสิกากรรม ...

หมวดที่ ๗

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตัสสปาปิยสิกากรรมที่ประกอบด้วยองค์ ๓ แม้อื่นอีกเป็นกรรมที่เป็นธรรม เป็นวินัย และระงับดีแล้ว คือ ทำเพราะต้องอาบัติ ๑ ทำโดยธรรม ๑ สงฆ์พร้อมเพรียงกันทำ ๑ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตัสสปาปิยสิกากรรม ...

หมวดที่ ๘

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตัสสปาปิยสิกากรรมที่ประกอบด้วยองค์ ๓ แม้อื่นอีกเป็นกรรมที่เป็นธรรม เป็นวินัย และระงับดีแล้ว คือ ทำเพราะอาบัติที่เป็นเทสนาคามินี ๑ ทำโดยธรรม ๑ สงฆ์พร้อมเพรียงกันทำ ๑ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตัสสปาปิยสิกากรรม ...

หมวดที่ ๙

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตัสสปาปิยสิกากรรมที่ประกอบด้วยองค์ ๓ แม้อื่นอีกเป็นกรรมที่เป็นธรรม เป็นวินัย และระงับดีแล้ว คือ ทำเพราะอาบัติที่ยังไม่ได้แสดง ๑ ทำโดยธรรม ๑ สงฆ์พร้อมเพรียงกันทำ ๑ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตัสสปาปิยสิกากรรม ...

หมวดที่ ๑๐

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตัสสปาปิยสิกากรรมที่ประกอบด้วยองค์ ๓ แม้อื่นอีกเป็นกรรมที่เป็นธรรม เป็นวินัย และระงับดีแล้ว คือ โจทก่อนทำ ๑ ทำโดยธรรม ๑ สงฆ์พร้อมเพรียงกันทำ ๑ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตัสสปาปิยสิกากรรม ...

หมวดที่ ๑๑

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตัสสปาปิยสิกากรรมที่ประกอบด้วยองค์ ๓ แม้อื่นอีกเป็นกรรมที่เป็นธรรม เป็นวินัย และระงับดีแล้ว คือ ให้จำเลยให้การก่อนทำ ๑ ทำโดยธรรม ๑ สงฆ์พร้อมเพรียงกันทำ ๑ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตัสสปาปิยสิกากรรม ...

หมวดที่ ๑๒

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตัสสปาปิยสิกากรรมที่ประกอบด้วยองค์ ๓ แม้อื่นอีกเป็นกรรมที่เป็นธรรม เป็นวินัย และระงับดีแล้ว คือ ปรับอาบัติก่อนทำ ๑ ทำโดยธรรม ๑ สงฆ์พร้อมเพรียงกันทำ ๑ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตัสสปาปิยสิกากรรมที่ประกอบด้วยองค์ ๓ นี้แล เป็นกรรมที่เป็นธรรม เป็นวินัย และระงับดีแล้ว

จบ ลักษณะกรรมเป็นธรรม ๑๒ หมวด

ข้อที่สงฆ์จำนง ๖ หมวด

หมวดที่ ๑

{๖๑๘}[๒๑๐] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๓ เมื่อสงฆ์จำนงก็ควรทำตัสสปาปิยสิกากรรม คือ เป็นผู้ก่อความบาดหมาง ก่อการทะเลาะ ก่อการวิวาท ก่อความอื้อฉาว ก่ออธิกรณ์ในสงฆ์ ๑ เป็นผู้โง่เขลา ไม่ฉลาด มีอาบัติมาก มีมารยาทไม่สมควร ๑ อยู่คลุกคลีกับคฤหัสถ์ด้วยการคลุกคลีอันไม่สมควร ๑ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๓ นี้แล เมื่อสงฆ์จำนงก็ควรทำตัสสปาปิยสิกากรรม

หมวดที่ ๒

{๖๑๙}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๓ แม้อื่นอีก เมื่อสงฆ์จำนงก็ควรทำตัสสปาปิยสิกากรรม คือ เป็นผู้มีศีลวิบัติในอธิศีล ๑ เป็นผู้มีอาจารวิบัติในอัชฌาจาร ๑ เป็นผู้มีทิฏฐิวิบัติในอติทิฏฐิ ๑

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๓ นี้แล เมื่อสงฆ์จำนงก็ควรทำตัสสปาปิยสิกากรรม

หมวดที่ ๓

{๖๒๐}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๓ แม้อื่นอีก เมื่อสงฆ์จำนงก็ควรทำตัสสปาปิยสิกากรรม คือ กล่าวติเตียนพระพุทธเจ้า ๑ กล่าวติเตียนพระธรรม ๑ กล่าวติเตียนพระสงฆ์ ๑

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๓ นี้แล เมื่อสงฆ์จำนงก็ควรทำตัสสปาปิยสิกากรรม

หมวดที่ ๔

{๖๒๑}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อสงฆ์จำนงก็ควรทำตัสสปาปิยสิกากรรมแก่ภิกษุ ๓ รูป คือ รูปหนึ่งเป็นผู้ก่อความบาดหมาง ก่อการทะเลาะ ก่อการวิวาท ก่อความอื้อฉาว ก่ออธิกรณ์ในสงฆ์ รูปหนึ่งเป็นผู้โง่เขลา ไม่ฉลาด มีอาบัติมาก มีมารยาทไม่สมควร รูปหนึ่งอยู่คลุกคลีกับคฤหัสถ์ด้วยการคลุกคลีอันไม่สมควรดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อสงฆ์จำนงก็ควรทำตัสสปาปิยสิกากรรมแก่ภิกษุ ๓ รูปนี้แล

หมวดที่ ๕

{๖๒๒}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อสงฆ์จำนงก็ควรทำตัสสปาปิยสิกากรรมแก่ภิกษุ ๓ รูปแม้อื่นอีก คือ รูปหนึ่งเป็นผู้มีศีลวิบัติในอธิศีล รูปหนึ่งเป็นผู้มีอาจารวิบัติในอัชฌาจาร รูปหนึ่งเป็นผู้มีทิฏฐิวิบัติในอติทิฏฐิ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อสงฆ์จำนงก็ควรทำตัสสปาปิยสิกากรรมแก่ภิกษุ ๓ รูปนี้แล

หมวดที่ ๖

{๖๒๓}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อสงฆ์จำนงก็ควรทำตัสสปาปิยสิกากรรมแก่ภิกษุ ๓ รูปแม้อื่นอีก คือ รูปหนึ่งกล่าวติเตียนพระพุทธเจ้า รูปหนึ่งกล่าวติเตียนพระธรรม รูปหนึ่งกล่าวติเตียนพระสงฆ์

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อสงฆ์จำนง ก็ควรทำตัสสปาปิยสิกากรรมแก่ภิกษุ ๓ รูปนี้แล

จบ ข้อที่สงฆ์จำนง ๖ หมวด

วัตร ๑๘ ข้อในตัสสปาปิยสิกากรรม

{๖๒๔} [๒๑๑] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ถูกสงฆ์ทำตัสสปาปิยสิกากรรมแล้วต้องประพฤติโดยชอบ วิธีประพฤติโดยชอบในตัสสปาปิยสิกากรรมนั้น ดังต่อไปนี้

๑. ไม่พึงให้อุปสมบท

๒. ไม่พึงให้นิสสัย

๓. ไม่พึงให้สามเณรอุปัฏฐาก

๔. ไม่พึงรับสมมติเป็นผู้สั่งสอนภิกษุณี

๕. แม้ได้รับสมมติแล้ว ก็ไม่พึงสั่งสอนภิกษุณี

๖. ถูกสงฆ์ทำตัสสปาปิยสิกากรรมเพราะอาบัติใด ไม่พึงต้องอาบัตินั้นอีก

๗. ไม่พึงต้องอาบัติอื่นที่คล้ายคลึงกัน

๘. ไม่พึงต้องอาบัติที่หนักกว่านั้น

๙. ไม่พึงตำหนิกรรมของสงฆ์

๑๐. ไม่พึงตำหนิภิกษุทั้งหลายผู้ทำกรรม

๑๑. ไม่พึงห้ามอุโบสถแก่ปกตัตตภิกษุ

๑๒. ไม่พึงห้ามปวารณาแก่ปกตัตตภิกษุ

๑๓. ไม่พึงทำการไต่สวน

๑๔. ไม่พึงเริ่มอนุวาทาธิกรณ์

๑๕. ไม่พึงให้ภิกษุอื่นขอโอกาส

๑๖. ไม่พึงโจทภิกษุอื่น

๑๗. ไม่พึงให้ภิกษุอื่นให้การ

๑๘. ไม่พึงช่วยพวกภิกษุให้สู้อธิกรณ์กัน”

คราวนั้น สงฆ์ได้ทำตัสสปาปิยสิกากรรมแก่พระอุปวาฬะแล้ว

จบ วัตร ๑๘ ข้อในตัสสปาปิยสิกากรรม

๗. ติณวัตถารกะ

ว่าด้วยวิธีระงับอธิกรณ์ดุจใช้หญ้ากลบไว้

เรื่องภิกษุก่อการวุ่นวาย

{๖๒๕}[๒๑๒] ก็โดยสมัยนั้นแล ภิกษุทั้งหลายเกิดบาดหมาง เกิดทะเลาะ ถึงวิวาทกันอยู่ ได้ประพฤติละเมิดกิจอันไม่ควรแก่สมณะเป็นอันมาก ทั้งที่กล่าวด้วยวาจาและพยายามทำด้วยกาย ครั้งนั้น พวกเธอคิดว่า “พวกเราเกิดบาดหมาง เกิดทะเลาะ ถึงวิวาทกันอยู่ ได้ประพฤติละเมิดกิจอันไม่ควรแก่สมณะเป็นอันมาก ทั้งที่กล่าวด้วยวาจาและพยายามทำด้วยกาย ถ้าพวกเราจักปรับกันด้วยอาบัติเหล่านี้ บางทีอธิกรณ์นั้นจะพึงเป็นไปเพื่อความรุนแรง เพื่อความร้ายกาจ เพื่อความแตกกันก็เป็นได้ พวกเราจะพึงปฏิบัติอย่างไรหนอ” จึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

พระพุทธานุญาตให้ระงับอธิกรณ์ด้วยติณวัตถารกะ

{๖๒๖}พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุในธรรมวินัยนี้เกิดบาดหมาง เกิดทะเลาะ ถึงวิวาทกันอยู่ ได้ประพฤติละเมิดกิจอันไม่ควรแก่สมณะเป็นอันมาก ทั้งที่กล่าวด้วยวาจาและพยายาม