ชันตาฆรวัตร เล่ม ๗

เมื่อเก็บจีวร พึงใช้มือข้างหนึ่งจับจีวรไว้ ใช้มือข้างหนึ่งลูบราวจีวร หรือสายระเดียง แล้วเก็บจีวรเอาชายไว้ด้านนอก ขนดไว้ด้านใน

ถ้ามีลมที่มีฝุ่นผงพัดมาแต่ทิศตะวันออก พึงปิดหน้าต่างด้านตะวันออก ถ้าพัดมาแต่ทิศตะวันตก พึงปิดหน้าต่างด้านตะวันตก ถ้าพัดมาแต่ทิศเหนือ พึงปิดหน้าต่างด้านเหนือ ถ้าพัดมาแต่ทิศใต้ พึงปิดหน้าต่างด้านใต้ ถ้า เป็นฤดูหนาว พึงเปิดหน้าต่างกลางวัน พึงปิดกลางคืน ถ้าเป็นฤดูร้อน พึงปิดหน้าต่างกลางวัน พึงเปิดกลางคืนถ้าบริเวณ ซุ้มน้ำ โรงฉัน โรงไฟ วัจกุฎีรกรุงรัง พึงปัดกวาดเสีย ถ้าน้ำฉันน้ำใช้ไม่มี พึงจัดตั้งไว้ ถ้าน้ำในหม้อชำระไม่มี พึงตักน้ำมาใส่ไว้ ในหม้อชำระ

ถ้าอยู่ในวิหารหลังเดียวกับภิกษุผู้แก่กว่า ยังไม่ขอโอกาสภิกษุผู้แก่กว่า ไม่พึงให้อุเทศ ไม่พึงให้ปริปุจฉา ไม่พึงทำการสาธยาย ไม่พึงแสดงธรรม ไม่พึงตามประทีป ไม่พึงดับประทีป ไม่พึงเปิดหน้าต่าง ไม่พึงปิดหน้าต่าง ถ้าเดินจงกรมในที่จงกรมเดียวกับภิกษุผู้แก่กว่า พึงเดินตามหลังภิกษุผู้แก่ กว่า และไม่พึงกระทบภิกษุผู้แก่กว่าด้วยชายผ้าสังฆาฏิดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้แลเป็นเสนาสนวัตรของภิกษุทั้งหลาย ซึ่ง ภิกษุทั้งหลายพึงประพฤติให้เรียบร้อยในเสนาสนะ”

๙. ชันตาฆรวัตตกถา

ว่าด้วยเรื่องวัตรในเรือนไฟ

{๔๓๒} [๓๗๑] ก็โดยสมัยนั้นแล พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ถึงถูกพระเถระทั้งหลาย ในเรือนไฟห้ามอยู่ก็อาศัยความไม่เอื้อเฟื้อ ใส่ฟืนมาก ติดไฟ ปิดประตู แล้วนั่งอยู่ที่ประตู พระเถระทั้งหลายถูกความร้อนเผาออกประตูไม่ได้ถึงกับ สลบล้มลง บรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนา

ว่า “ไฉนพวกภิกษุฉัพพัคคีย์ถึงถูกพระเถระทั้งหลายในเรือนไฟห้ามอยู่ ได้ อาศัยความไม่เอื้อเฟื้อ ใส่ฟืนมาก ติดไฟ ปิดประตูแล้วนั่งอยู่ที่ประตูเล่า พระเถระทั้งหลายจึงถูกความร้อนเผา ออกประตูไม่ได้ถึงกับสลบล้มลง” จึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมา ว่าพวกภิกษุฉัพพัคคีย์ถึงถูกพระเถระทั้งหลายในเรือนไฟห้ามอยู่ ได้อาศัย ความไม่เอื้อเฟื้อ ใส่ฟืนมาก ติดไฟ ปิดประตูแล้วนั่งอยู่ที่ประตู ภิกษุ ทั้งหลายถูกความร้อนเผาออกประตูไม่ได้ถึงกับสลบล้มลง จริงหรือ”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิ ... ครั้นแล้วทรงทำธรรมีกถารับสั่ง กะภิกษุทั้งหลายว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุถูกพระเถระในเรือนไฟห้ามอยู่ ไม่พึงอาศัย ความไม่เอื้อเฟื้อ ใส่ฟืนมาก ติดไฟ รูปใดติดไฟ ต้องอาบัติทุกกฏ อนึ่ง ภิกษุไม่พึงปิดประตูแล้วนั่งที่ประตู รูปใดนั่ง ต้องอาบัติทุกกฏ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั่นแล เราจักบัญญัติวัตรในเรือนไฟ แก่ภิกษุทั้งหลาย โดยประการที่ภิกษุทั้งหลายพึงประพฤติให้เรียบร้อยใน เรือนไฟ

ธรรมเนียมปฏิบัติในเรือนไฟ

{๔๓๓} [๓๗๒] ภิกษุใดอยู่ในเรือนไฟก่อน ถ้ามีเถ้ามาก พึงเทเถ้าทิ้งเสีย ถ้าเรือนไฟรก พึงเก็บกวาดเสีย ถ้าชานภายนอกรก พึงเก็บกวาดเสีย ถ้า บริเวณ ซุ้มประตู ศาลาเรือนไฟรก พึงเก็บกวาดเสีย พึงบดจุรณไว้ พึง แช่ดินไว้ พึงตักนํ้าไว้ในรางนํ้า เมื่อจะเข้าเรือนไฟ พึงเอาดินทาหน้าปิด ทั้งข้างหน้าทั้งข้างหลัง แล้วจึงเข้าเรือนไฟ ไม่พึงนั่งเบียดภิกษุผู้เถระ ไม่

พึงห้ามกันอาสนะภิกษุใหม่ ถ้าอุตสาหะอยู่ พึงทำบริกรรมแก่พระเถระใน เรือนไฟ

เมื่อออกจากเรือนไฟ พึงถือตั่งสำหรับเรือนไฟแล้วปิดทั้งข้างหน้า ทั้งข้างหลังออกจากเรือนไฟ ถ้าอุตสาหะอยู่ พึงทำบริกรรมแก่พระเถระ แม้ในนํ้า

ไม่พึงอาบนํ้าข้างหน้าพระเถระ แม้เหนือนํ้าก็ไม่พึงอาบ อาบแล้ว เมื่อจะขึ้น พึงให้ทางแก่พระเถระผู้จะลง ภิกษุใดออกจากเรือนไฟภายหลัง ถ้าเรือนไฟเปรอะเปื้อน พึงล้างให้สะอาด พึงล้างรางแช่ดิน เก็บตั่ง สำหรับเรือนไฟ ดับไฟ ปิดประตูแล้วจึงหลีกไปดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้แลเป็นวัตรในเรือนไฟของภิกษุทั้งหลาย ซึ่ง ภิกษุทั้งหลายพึงประพฤติให้เรียบร้อยในเรือนไฟ”

๑๐. วัจจกุฏิวัตตกถา

ว่าด้วยเรื่องวัตรในการใช้วัจกุฎี

{๔๓๔} [๓๗๓] ก็โดยสมัยนั้นแล ภิกษุรูปหนึ่งมีชาติกำเนิดเป็นพราหมณ์ ถ่ายอุจจาระแล้วไม่ปรารถนาจะชำระล้างด้วยรังเกียจว่า “ใครจักจับต้อง ของเลวมีกลิ่นเหม็นนี้ได้” ในวัจมรรคของเธอจึงมีหนอนอยู่ เธอได้แจัง เรื่องนั้นแก่ภิกษุทั้งหลายให้ทราบภิกษุทั้งหลายถามว่า “ก็คุณถ่ายอุจจาระแล้วไม่ชำระล้างหรืออาวุโส”

ภิกษุนั้นรับว่า “อย่างนั้น ขอรับ”