เสนาสนวัตร เล่ม ๗

๘. เสนาสนวัตตกถา

ว่าด้วยเรื่องวัตรในการรักษาเสนาสนะ

{๔๓๐} [๓๖๙] ก็โดยสมัยนั้นแล ภิกษุมากรูปด้วยกันทำจีวรกรรมกันในที่แจ้ง พวกภิกษุฉัพพัคคีย์เคาะเสนาสนะในที่โล่งเหนือลม ภิกษุทั้งหลายถูกผงธุลี กลบ บรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพวกภิกษุฉัพพัคคีย์จึงได้เคาะเสนาสนะในที่โล่งเหนือลมเล่า ภิกษุ ทั้งหลายจึงถูกผงธุลีกลบ” แล้วกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบ มาว่าพวกภิกษุฉัพพัคคีย์เคาะเสนาสนะในที่โล่งเหนือลม ภิกษุทั้งหลาย ถูกผงธุลีกลบ จริงหรือ”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิ ... ครั้นแล้วทรงทำธรรมีกถารับสั่ง กะภิกษุทั้งหลายว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้นแล เราจักบัญญัติเสนาสนวัตร แก่ภิกษุทั้งหลาย โดยประการที่ภิกษุทั้งหลายพึงประพฤติให้เรียบร้อยใน เสนาสนะ

ธรรมเนียมปฏิบัติในการรักษาเสนาสนะ

{๔๓๑}[๓๗๐] ภิกษุอยู่ในวิหารใด ถ้าวิหารรก ถ้าอุตสาหะอยู่ ปัดกวาด เสีย เมื่อจะปัดกวาดวิหาร พึงขนบาตรจีวรออกไปวางไว้ ณ ที่สมควร แห่งหนึ่งก่อน พึงขนผ้าปูนั่งและผ้าปูนอนออกไปวางไว้ ณ ที่สมควร แห่งหนึ่ง พึงขนฟูกและหมอนออกไปวางไว้ ณ ที่สมควรแห่งหนึ่งเตียง ตั่งภิกษุพึงยกต่ำ ๆ ขนออกไปให้เรียบร้อย อย่าให้ครูดสี อย่า ให้กระทบกระแทกบานและกรอบประตู แล้วตั้งไว้ ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง

เขียงรองเท้าเตียงพึงขนออกไปวางไว้ ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง กระโถนพึงขน ออกไปวางไว้ ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง พนักอิงพึงขนออกไปวางไว้ ณ ที่ สมควรแห่งหนึ่ง เครื่องลาดพื้นพึงกำหนดตามที่ลาดไว้แล้วขนออกไปวางไว้ ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง

ถ้าในวิหารมีหยากไย่ พึงกวาดจากเพดานลงมาก่อน กรอบหนัาต่าง และมุมห้องพึงเช็ดเสีย ถ้าฝาที่เขาทำบริกรรมไว้ด้วยยางไม้หรือพื้นที่เขา ทาสีดำไว้ขึ้นรา พึงเอาผ้าชุบน้ำบิดแล้วเช็ดเสีย ถ้าพื้นเขามิได้แต่งไว้ พึง เอานํ้าประพรมแล้วเช็ดเสียด้วยตั้งใจว่า ‘วิหารอย่าได้ฟุ้งไปด้วยฝุ่นละออง’ พึงเก็บกวาดหยากเยื่อทิ้งเสีย ณ ที่สมควรข้างหนึ่งไม่พึงเคาะเสนาสนะในที่ใกล้ภิกษุ ไม่พึงเคาะเสนาสนะในที่ใกล้วิหาร ไม่พึงเคาะเสนาสนะในที่ใกล้นํ้าฉัน ไม่พึงเคาะเสนาสนะในที่ใกล้นํ้าใช้ ไม่ พึงเคาะเสนาสนะในที่โล่งเหนือลม พึงเคาะเสนาสนะในที่ใต้ลม

เครื่องลาดพื้นพึงผึ่งแดด ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง ชำระ สลัดเสียแล้ว ขนกลับไปปูไว้ตามเดิม เขียงรองเท้าเตียงพึงผึ่งแดด ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง ขัดเช็ดเสีย แล้วขนกลับไปตั้งไว้ในที่เดิม เตียง ตั่งพึงผึ่งแดด ณ ที่สมควร แห่งหนึ่ง ขัดถู เคาะเสียแล้วยกต่ำ ๆ ขนกลับไปให้ดี ๆ อย่าให้ครูดสี อย่า ให้กระทบกระแทกบานและกรอบประตู แล้วตั้งไว้ตามเดิมฟูก หมอน ผ้าปูนั่ง และผ้าปูนอนพึงผึ่งแดด ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง ทำให้สะอาด ตบเสียแล้วนำกลับไปวางปูไว้ตามเดิม กระโถน พนักอิงพึง ผึ่งแดด ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง เช็ดถูเสียแล้วขนกลับไปตั้งไว้ตามเดิม

พึงเก็บบาตรจีวร เมื่อเก็บบาตร พึงใช้มือข้างหนึ่งจับบาตร ใช้มือ ข้างหนึ่งคลำใต้เตียงหรือใต้ตั่งแล้วจึงเก็บบาตร แต่ไม่พึงเก็บบาตรบนพื้นที่ ไม่มีสิ่งใดรอง

เมื่อเก็บจีวร พึงใช้มือข้างหนึ่งจับจีวรไว้ ใช้มือข้างหนึ่งลูบราวจีวร หรือสายระเดียง แล้วเก็บจีวรเอาชายไว้ด้านนอก ขนดไว้ด้านใน

ถ้ามีลมที่มีฝุ่นผงพัดมาแต่ทิศตะวันออก พึงปิดหน้าต่างด้านตะวันออก ถ้าพัดมาแต่ทิศตะวันตก พึงปิดหน้าต่างด้านตะวันตก ถ้าพัดมาแต่ทิศเหนือ พึงปิดหน้าต่างด้านเหนือ ถ้าพัดมาแต่ทิศใต้ พึงปิดหน้าต่างด้านใต้ ถ้า เป็นฤดูหนาว พึงเปิดหน้าต่างกลางวัน พึงปิดกลางคืน ถ้าเป็นฤดูร้อน พึงปิดหน้าต่างกลางวัน พึงเปิดกลางคืนถ้าบริเวณ ซุ้มน้ำ โรงฉัน โรงไฟ วัจกุฎีรกรุงรัง พึงปัดกวาดเสีย ถ้าน้ำฉันน้ำใช้ไม่มี พึงจัดตั้งไว้ ถ้าน้ำในหม้อชำระไม่มี พึงตักน้ำมาใส่ไว้ ในหม้อชำระ

ถ้าอยู่ในวิหารหลังเดียวกับภิกษุผู้แก่กว่า ยังไม่ขอโอกาสภิกษุผู้แก่กว่า ไม่พึงให้อุเทศ ไม่พึงให้ปริปุจฉา ไม่พึงทำการสาธยาย ไม่พึงแสดงธรรม ไม่พึงตามประทีป ไม่พึงดับประทีป ไม่พึงเปิดหน้าต่าง ไม่พึงปิดหน้าต่าง ถ้าเดินจงกรมในที่จงกรมเดียวกับภิกษุผู้แก่กว่า พึงเดินตามหลังภิกษุผู้แก่ กว่า และไม่พึงกระทบภิกษุผู้แก่กว่าด้วยชายผ้าสังฆาฏิดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้แลเป็นเสนาสนวัตรของภิกษุทั้งหลาย ซึ่ง ภิกษุทั้งหลายพึงประพฤติให้เรียบร้อยในเสนาสนะ”

๙. ชันตาฆรวัตตกถา

ว่าด้วยเรื่องวัตรในเรือนไฟ

{๔๓๒} [๓๗๑] ก็โดยสมัยนั้นแล พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ถึงถูกพระเถระทั้งหลาย ในเรือนไฟห้ามอยู่ก็อาศัยความไม่เอื้อเฟื้อ ใส่ฟืนมาก ติดไฟ ปิดประตู แล้วนั่งอยู่ที่ประตู พระเถระทั้งหลายถูกความร้อนเผาออกประตูไม่ได้ถึงกับ สลบล้มลง บรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนา