หัวข้อประจำขันธกะ เล่ม ๗

หัวข้อประจำขันธกะ

{๕๑๒} เรื่องภิกษุชั่วในอุโบสถถูกไล่สามครั้งไม่ยอมออกไป ถูกพระโมคคัลลานะฉุดออก เรื่องอัศจรรย์ในศาสนาของ พระชินเจ้า

ทรงเปรียบเทียบมหาสมุทร คือ อนุปุพพสิกขาเปรียบ ด้วยมหาสมุทรอันลุ่มลึกโดยลำดับ พระสาวกไม่ละเมิด สิกขาบท เปรียบด้วยมหาสมุทรเต็มเปี่ยมอยู่เสมอไม่ ล้นฝั่ง สงฆ์ย่อมขับไล่บุคคลทุศีลออก เปรียบด้วย มหาสมุทรซัดซากศพขึ้นฝั่ง วรรณะ ๔ เหล่าบวชเป็น บรรพชิตแล้ว ละนามและโคตรเดิม ดุจแม่นํ้าใหญ่ไหล ไปสู่มหาสมุทรแล้วละนามและโคตรเดิมภิกษุเป็นอันมากปรินิพพาน เปรียบด้วยนํ้าไหลไป เต็มมหาสมุทร พระธรรมวินัยมีวิมุตติรสเดียว เปรียบ ด้วยมหาสมุทรมีรสเค็มรสเดียว พระธรรมวินัยมีรัตนะ มาก เป็นที่อยู่ของพระอริยบุคคล ๘ จำพวก เปรียบ ด้วยมหาสมุทรเป็นที่อยู่ของหมู่สัตว์ แล้วยังคุณในพระ ศาสนาให้ดำรงอยู่ เรื่องงดปาติโมกข์ในวันอุโบสถ เรื่อง พวกภิกษุฉัพพัคคีย์คิดว่าใครไม่รู้เราเรื่องภิกษุยกโทษก่อน เรื่องงดปาติโมกข์เป็นธรรม และไม่เป็นธรรมมีมูล ๑ เรื่องงดปาติโมกข์เป็นธรรมและ ไม่เป็นธรรมมีมูล ๒ เรื่องงดปาติโมกข์เป็นธรรมและไม่ เป็นธรรมมีมูล ๓ เรื่องงดปาติโมกข์เป็นธรรมและไม่เป็น ธรรมมีมูล ๔ เรื่องงดปาติโมกข์เป็นธรรมและไม่เป็น ธรรมมีมูล ๕

เรื่องงดปาติโมกข์เป็นธรรมและไม่เป็นธรรมมีมูล ๖ เรื่องงดปาติโมกข์เป็นธรรมและไม่เป็นธรรมมีมูล ๗ เรื่องงดปาติโมกข์เป็นธรรมและไม่เป็นธรรมมีมูล ๘ เรื่องงดปาติโมกข์เป็นธรรมและไม่เป็นธรรมมีมูล ๙ เรื่องงดปาติโมกข์เป็นธรรมและไม่เป็นธรรมมีมูล ๑๐เรื่องงดปาติโมกข์เพราะวิบัติ ๔ คือ ศีล อาจาระ ทิฏฐิ และอาชีวะ เรื่องงดปาติโมกข์ในส่วน ๕ คือ ปาราชิก สังฆาทิเสส ปาจิตตีย์ ปาฏิเทสนียะ และทุกกฏ

เรื่องงดปาติโมกข์ในส่วน ๖ คือ เพราะศีล อาจาระ ทิฏฐิวิบัติ ที่ภิกษุมิได้ทำและทำ

เรื่องงดปาติโมกข์ในส่วน ๗ คือ ปาราชิก สังฆาทิเสส ถุลลัจจัย ปาจิตตีย์ ปาฏิเทสนียะ ทุกกฏ และทุพภาสิต

เรื่องงดปาติโมกข์เพราะศีล อาจาระ ทิฏฐิ และ อาชีววิบัติ ที่ภิกษุมิได้ทำและทำ รวม ๘ อย่าง

เรื่องงดปาติโมกข์ ๙ คือ เพราะศีล อาจาระ ทิฏฐิ ที่ภิกษุมิได้ทำและทำ และทั้งทำและไม่ทำ พระผู้มีพระ ภาคเจ้าตรัสแก่ผู้รู้ตามเป็นจริงอย่างนี้

จงทราบการงดปาติโมกข์ ๑๐ อย่าง คือ ภิกษุต้อง อาบัติปาราชิก ๑ กถาปรารภภิกษุผู้ต้องอาบัติปาราชิก ยังค้างอยู่ ๑ ภิกษุบอกลาสิกขา ๑ กถาปรารภภิกษุผู้ บอกลาสิกขายังค้างอยู่ ๑ ภิกษุร่วมสามัคคี ๑ กถาค้าน สามัคคี ๑ ค้านสามัคคีที่ค้าง ๑ มีผู้ได้เห็น ได้ยิน และ รังเกียจสงสัยด้วยศีลวิบัติ ๑ ด้วยอาจารวิบัติ ๑ ด้วย ทิฏฐิวิบัติ ๑

เรื่องภิกษุเห็นภิกษุเอง ภิกษุอื่นบอกภิกษุนั้น หรือ ภิกษุผู้ต้องอาบัติปาราชิกนั้นบอกความจริงแก่ภิกษุนั้น ภิกษุนั้นงดปาติโมกข์

เรื่องบริษัทเลิกประชุมเพราะอันตราย ๑๐ อย่างใด อย่างหนึ่ง คือ พระราชา โจร ไฟ น้ำ มนุษย์ อมนุษย์ สัตว์ร้าย สัตว์เลื้อยคลาน ชีวิต พรหมจรรย์ จงทราบ การงดปาติโมกข์เป็นธรรมและไม่เป็นธรรมตามแนวทางเรื่องโจทโดยกาลอันควร โจทด้วยเรื่องจริง โจทด้วย เรื่องเป็นประโยชน์ จักได้ฝักฝ่าย จักมีความทะเลาะเป็นต้น ผู้เป็นโจทก์มีกายวาจาบริสุทธิ์ มีเมตตาจิต เป็นพหูสูต รู้ปาติโมกข์ทั้งสองเรื่องภิกษุโจทโดยกาลอันควร ด้วยเรื่องจริง ด้วย คำสุภาพ ด้วยเรื่องเป็นประโยชน์ ด้วยเมตตาจิต เรื่อง ภิกษุเดือดร้อนโดยไม่เป็นธรรม พึงบรรเทาเหมือน อย่างนั้น

เรื่องภิกษุผู้โจทก์และผู้ถูกโจทเป็นธรรม พึงบรรเทา ความเดือดร้อน เรื่องพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงประกาศ ข้อปฏิบัติสำหรับภิกษุผู้โจทก์ไว้ ๕ อย่าง คือ ความการุญ ความหวังประโยชน์ ความเอ็นดู ความออกจากอาบัติ ความทำวินัยไว้เป็นเบื้องหน้าเรื่องตั้งอยู่ในความสัตย์และความไม่ขุ่นเคือง นี้เป็น ธรรมดาของจำเลยแล

จบ ปาติโมกขัฏฐปนขันธกะ

๑๐. ภิกขุนีขันธกะ

๑. ปฐมภาณวาร

๑. มหาปชาปติโคตมีวัตถุ

ว่าด้วยเรื่องพระมหาปชาบดีโคตมี

{๕๑๓} [๔๐๒] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ นิโครธาราม ใกล้พระนครกบิลพัสดุ แคว้นสักกะ ครั้งนั้นแล พระนางมหาปชาบดีโคตมี เสด็จเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ถวายบังคม พระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วประทับยืน ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้กราบทูล พระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ขอประทานพระวโรกาสเถิด พระพุทธเจ้าข้า ขอ ให้สตรีพึงได้ออกจากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิตในพระธรรมวินัยที่พระตถาคต ประกาศแล้วด้วยเถิด”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “อย่าเลย โคตมี เธออย่าได้ชอบใจการที่ สตรีจะออกจากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิตในธรรมวินัยที่ตถาคตประกาศ แล้วเลย”

พระนางมหาปชาบดีโคตมีได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นครั้งที่ ๒ ว่า “ขอประทานพระวโรกาสเถิด พระพุทธเจ้าข้า ขอให้สตรีพึงได้ออกจาก เรือนมาบวชเป็นบรรพชิตในพระธรรมวินัยที่พระตถาคตประกาศแล้วด้วยเถิด”