พระอภิธรรมปิฎก · วรรคที่ ๙
อมตารัมมณกถา เล่ม ๓๗
Text layerBuddha’s wordsItems ๑๓๐๘–๑๓๒๐ (Royal Thai)2/12 in วรรคที่ ๙4 editionsThis collection answers by quoting only — the text as each edition has it, never summarised, interpreted, or scored for reliability
พระอภิธรรมปิฎก กถาวัตถุ วรรคที่ ๙ อมตารัมมณกถา (Royal Thai Volume 37 · Mahachula Volume 37 · Mahamakut Volume 81 · Chaloem Phrakiat Volume 37)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙), vol. 37, pp. 646–651
ส. มีการประชุมแห่งผัสสะ ๒ อย่าง ... แห่งจิต ๒ ดวงหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๓๐๗} [๕๔๘] ป. ท่านไม่ยอมรับว่า “ผู้เห็นอานิสงส์ละสังโยชน์ได้” หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้พิจารณาเห็นความเป็นสุข สำคัญว่าเป็นสุข ทั้งรู้แจ้งชัดว่าเป็นสุขในนิพพาน มั่นใจติดต่อกันมาไม่ขาดสาย เข้าถึงด้วยปัญญาอยู่” ดังนี้ มีพระสูตรอยู่จริง มิใช่หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. ถ้าอย่างนั้น ผู้เห็นอานิสงส์ก็ต้องละสังโยชน์ได้
จบ อานิสังสกถา
(๘๕) ๒. อมตารัมมณกถา
ว่าด้วยเรื่องสังโยชน์มีอมตนิพพานเป็นอารมณ์ได้
{๑๓๐๘} [๕๔๙] สกวาทีถามว่า สังโยชน์มีอมตะเป็นอารมณ์หรือ ?
ส. อมตะเป็นอารมณ์ของสังโยชน์ เป็นอารมณ์ของคันถะ เป็นอารมณ์ของโอฆะ เป็นอารมณ์ของโยคะ เป็นอารมณ์ของนิวรณ์ เป็นอารมณ์ของปรามาสะ เป็นอารมณ์ของอุปาทาน เป็นอารมณ์ของสังกิเลสหรือ ?
- ๑ดูเทียบใน องฺ.สตฺตก. ๒๓/๑๙/๒๕
- ๒ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายปุพพเสลิยะ ซึ่งมีความเห็นว่า มีสังโยชน์ที่มีอมตนิพพาน เป็นอารมณ์อยู่เพราะศึกษาเนื้อความของสุตตบทเป็นต้นว่า ‘นิพฺพานํ มญฺญติ ย่อมสำคัญนิพพาน’ (ม.มู. (แปล) ๑๒/๖/๙) โดยไม่แยบคาย (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๔๓)
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. อมตะไม่เป็นอารมณ์ของสังโยชน์ ... ไม่เป็นอารมณ์ของคันถะ ... ไม่เป็นอารมณ์ของสังกิเลส มิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าอมตะไม่เป็นอารมณ์ของสังโยชน์ ... ไม่เป็นอารมณ์ของสังกิเลส ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “สังโยชน์มีอมตะเป็นอารมณ์”{๑๓๐๙} ส. ราคะปรารภอมตะเกิดขึ้นได้หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. อมตะเป็นที่ตั้งแห่งราคะอันจิตพึงยินดี พึงใคร่ พึงมัวเมา พึงผูกพัน พึงสยบอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. อมตะไม่เป็นที่ตั้งแห่งราคะอันจิตไม่พึงยินดี ไม่พึงใคร่ ไม่พึงมัวเมา ไม่พึงผูกพัน ไม่พึงสยบอยู่ มิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าอมตะไม่เป็นที่ตั้งแห่งราคะอันจิตไม่พึงยินดี ไม่พึงใคร่ ไม่พึงมัวเมา ไม่พึงผูกพัน ไม่พึงสยบอยู่ ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “ราคะปรารภอมตะเกิดขึ้นได้”{๑๓๑๐} ส. โทสะปรารภอมตะเกิดขึ้นได้หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. อมตะเป็นที่ตั้งแห่งโทสะ เป็นที่ตั้งแห่งความโกรธ เป็นที่ตั้งแห่งความกระทบกระเทือนใจหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. อมตะไม่เป็นที่ตั้งแห่งโทสะ ไม่เป็นที่ตั้งแห่งความโกรธ ไม่เป็นที่ตั้งแห่งความกระทบกระเทือนใจ มิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าอมตะไม่เป็นที่ตั้งแห่งโทสะ ไม่เป็นที่ตั้งแห่งความโกรธ ไม่เป็นที่ตั้งแห่งความกระทบกระเทือนใจ ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “โทสะปรารภอมตะเกิดขึ้นได้”{๑๓๑๑} ส. โมหะปรารภอมตะเกิดขึ้นได้หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. อมตะเป็นที่ตั้งแห่งโมหะ ทำความไม่รู้ ทำความไม่เห็น เกื้อกูลแก่ความดับสูญแห่งปัญญา เป็นไปในฝักฝ่ายทำลายปัญญา ไม่เป็นไปเพื่อนิพพานหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. อมตะไม่เป็นที่ตั้งแห่งโมหะ ไม่ทำความไม่รู้ ไม่ทำความไม่เห็น เกื้อกูลแก่ความเจริญแห่งปัญญา ไม่เป็นไปในฝักฝ่ายทำลายปัญญา เป็นไปเพื่อนิพพาน มิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าอมตะไม่เป็นที่ตั้งแห่งโมหะ ไม่ทำความไม่รู้อมตะ ... เป็นไปเพื่อพระนิพพาน ท่านไม่ควรยอมรับว่า “โมหะปรารภอมตะเกิดขึ้นได้”{๑๓๑๒} [๕๕๐] ส. สังโยชน์ปรารภรูปเกิดขึ้นได้ และรูปเป็นอารมณ์ของสังโยชน์ เป็นอารมณ์ของคันถะ ... เป็นอารมณ์ของสังกิเลสหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. สังโยชน์ปรารภอมตะเกิดขึ้นได้ และอมตะเป็นอารมณ์ของสังโยชน์ เป็นอารมณ์ของคันถะ ... เป็นอารมณ์ของสังกิเลสหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๓๑๓} ส. ราคะปรารภรูปเกิดขึ้นได้ รูปเป็นที่ตั้งแห่งราคะอันจิตพึงยินดี พึงใคร่ พึงมัวเมา พึงผูกพัน พึงสยบอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ราคะปรารภอมตะเกิดขึ้นได้ และอมตะเป็นที่ตั้งแห่งราคะอันจิตพึงยินดี ... พึงสยบอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๓๑๔} ส. โทสะปรารภรูปเกิดขึ้นได้ และรูปเป็นที่ตั้งแห่งโทสะ เป็นที่ตั้งแห่งความโกรธ เป็นที่ตั้งแห่งความกระทบกระเทือนใจหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. โทสะปรารภอมตะเกิดขึ้นได้ และอมตะเป็นที่ตั้งแห่งโทสะ เป็นที่ตั้งแห่งความโกรธ เป็นที่ตั้งแห่งความกระทบกระเทือนใจหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๓๑๕} ส. โมหะปรารภรูปเกิดขึ้นได้ และรูปเป็นที่ตั้งแห่งโมหะ ทำความไม่รู้ ... ไม่เป็นไปเพื่อนิพพานหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. โมหะปรารภอมตะเกิดขึ้นได้ และอมตะเป็นที่ตั้งแห่งโมหะ ทำความไม่รู้ ... ไม่เป็นไปเพื่อนิพพานหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๓๑๖} ส. สังโยชน์ปรารภอมตะเกิดขึ้นได้ แต่อมตะไม่เป็นอารมณ์ของสังโยชน์ ไม่เป็นอารมณ์ของคันถะ ไม่เป็นอารมณ์ของโอฆะ ไม่เป็นอารมณ์ของโยคะ ไม่เป็นอารมณ์ของนิวรณ์ ไม่เป็นอารมณ์ของปรามาส ไม่เป็นอารมณ์ของอุปาทาน ไม่เป็นอารมณ์ของสังกิเลสหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. สังโยชน์ปรารภรูปเกิดขึ้นได้ แต่รูปไม่เป็นอารมณ์ของสังโยชน์ ไม่เป็นอารมณ์ของคันถะ ... ไม่เป็นอารมณ์ของสังกิเลสหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๓๑๗} ส. ราคะปรารภอมตะเกิดขึ้นได้ แต่อมตะไม่เป็นที่ตั้งแห่งราคะอันจิตไม่พึงยินดี ไม่พึงใคร่ ไม่พึงมัวเมา ไม่พึงผูกพัน ไม่พึงสยบอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ราคะปรารภรูปเกิดขึ้นได้ แต่รูปไม่เป็นที่ตั้งแห่งราคะอันจิตไม่พึงยินดี ... ไม่พึงสยบอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๓๑๘} ส. โทสะปรารภอมตะเกิดขึ้นได้ และอมตะไม่เป็นที่ตั้งแห่งโทสะ ไม่เป็นที่ตั้งแห่งความโกรธ ไม่เป็นที่ตั้งแห่งความกระทบกระเทือนใจหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. โทสะปรารภรูปเกิดขึ้นได้ แต่รูปไม่เป็นที่ตั้งแห่งโทสะ ไม่เป็นที่ตั้งแห่งความโกรธ ไม่เป็นที่ตั้งแห่งความกระทบกระเทือนใจหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๓๑๙} ส. โมหะปรารภอมตะเกิดขึ้นได้ แต่อมตะไม่เป็นที่ตั้งแห่งโมหะ ไม่ทำความไม่รู้ ... ไม่เป็นไปเพื่อนิพพานหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. โมหะปรารภรูปเกิดขึ้นได้ แต่รูปไม่เป็นที่ตั้งแห่งโมหะ ไม่ทำความไม่รู้ ... ไม่เป็นไปเพื่อนิพพานหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๓๒๐} [๕๕๑] ป. ท่านไปยอมรับว่า “สังโยชน์มีอมตะเป็นอารมณ์” หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า “ปุถุชนย่อมรู้จักนิพพานโดยความเป็นนิพพาน ครั้นรู้จักนิพพานโดยความเป็นนิพพานแล้ว ย่อมสำคัญนิพพาน ย่อมสำคัญในนิพพาน ย่อมสำคัญโดยความเป็นนิพพาน ย่อมสำคัญนิพพานว่า ‘ของเรา’ ย่อมยินดีนิพพาน” ดังนี้ มีพระสูตรอยู่จริง มิใช่หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. ถ้าอย่างนั้น สังโยชน์ก็ต้องมีอมตะเป็นอารมณ์
จบ อมตารัมมณกถา
(๘๖) ๓. รูปังสารัมมณันติกถา
ว่าด้วยรูปเป็นสภาวธรรมรับรู้อารมณ์ได้
{๑๓๒๑} [๕๕๒] สกวาทีถามว่า รูปเป็นสภาวธรรมรับรู้อารมณ์หรือ ?
ส. ความนึก ความผูกใจ ความสนใจ ความทำไว้ในใจ ความจงใจ ความปรารถนา ความตั้งใจของรูปนั้นมีอยู่หรือ ?
- ๑ดูเทียบใน ม.มู. (แปล) ๑๒/๖/๙
- ๒ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอุตตราปถกะ ซึ่งมีความเห็นว่า รูปทั้งหมดสามารถรับรู้อารมณ์ได้ ซึ่งต่างจากความเห็นของฝ่ายสกวาทีที่เห็นโดยแยกแยะว่า รูปชื่อว่าสารัมมณะ เพราะมีความหมายว่าเป็นสภาวะมีปัจจัยปรุงแต่ง แต่ไม่สามารถทำสภาวะอื่นให้เป็นอารมณ์ได้ หรือรูปไม่สามารถรับรู้อารมณ์ได้ แต่เป็นอารัมมณปัจจัยได้ (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๔๓)
End of อมตารัมมณกถา