ปัญญัตตานุโยค เล่ม ๓๗

ป. บุคคลเป็นสภาวะที่มีอยู่ แต่สภาวะที่มีอยู่บางอย่างเป็นบุคคล บางอย่างไม่เป็นบุคคลส. บุคคลบางส่วนเป็นสภาวะที่มีอยู่ บางส่วนไม่เป็นสภาวะที่มีอยู่หรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๖๗} [๖๐] ส. บุคคลเป็นสภาวะที่มีอยู่ แต่สภาวะที่มีอยู่ไม่เป็นบุคคลทั้งหมดหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. บุคคลเป็นสภาวะที่ไม่มีอยู่ แต่สภาวะที่ไม่มีอยู่ไม่เป็นบุคคลทั้งหมดหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ... (ย่อ)

จบ วจนโสธนะ

๑๐. ปัญญัตตานุโยคะ

ว่าด้วยการซักถามถึงบัญญัติ

{๖๘} [๖๑] ส. บุคคลชื่อว่ามีรูป เพราะรูปธาตุหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. บุคคลชื่อว่ามีกาม เพราะกามธาตุหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๖๙} [๖๒] ส. สัตว์ทั้งหลายชื่อว่ามีรูป เพราะรูปธาตุหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. สัตว์ทั้งหลายชื่อว่ามีกาม เพราะกามธาตุหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๗๐} [๖๓] ส. บุคคลชื่อว่าไม่มีรูป เพราะอรูปธาตุหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. บุคคลชื่อว่ามีกาม เพราะกามธาตุหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๗๑} [๖๔] ส. สัตว์ทั้งหลายชื่อว่าไม่มีรูป เพราะอรูปธาตุหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. สัตว์ทั้งหลายชื่อว่ามีกาม เพราะกามธาตุหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๗๒} [๖๕] ส. บุคคลชื่อว่ามีรูป เพราะรูปธาตุ บุคคลชื่อว่าไม่มีรูป เพราะอรูปธาตุ และมีบางคนเคลื่อนจากรูปธาตุแล้วเข้าถึงอรูปธาตุหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. บุคคลมีรูปขาดสูญไปแล้ว บุคคลไม่มีรูปเกิดขึ้นใหม่หรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๗๓} [๖๖] ส. สัตว์ทั้งหลายชื่อว่ามีรูป เพราะรูปธาตุ สัตว์ทั้งหลาย ชื่อว่าไม่มีรูป เพราะอรูปธาตุ และมีบางคนเคลื่อนจากรูปธาตุแล้วเข้าถึงอรูปธาตุหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. สัตว์มีรูปขาดสูญไปแล้ว สัตว์ไม่มีรูปเกิดขึ้นใหม่หรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๗๔} [๖๗] ส. บัญญัติว่ากายหรือว่าสรีระก็ดี ว่าสรีระหรือว่ากายก็ดี เพ่งถึงกายเป็นส่วนรวม บัญญัติทั้งสองนี้ก็อย่างเดียวกัน มีอรรถอันเดียวกัน เสมอกัน เท่ากัน เหมือนกันหรือ

ป. ถูกแล้ว

ส. บัญญัติว่าบุคคลหรือว่าชีพก็ดี ว่าชีพหรือว่าบุคคลก็ดี เพ่งถึงบุคคลเป็นส่วนรวม บัญญัติทั้งสองนี้ก็อย่างเดียวกัน มีอรรถอันเดียวกัน เสมอกัน เท่ากัน เหมือนกันหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. กายเป็นอย่างหนึ่ง บุคคลก็เป็นอย่างหนึ่งหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ชีพเป็นอย่างหนึ่ง สรีระก็เป็นอย่างหนึ่งหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น

ส. ท่านจงรับรู้นิคคหะดังต่อไปนี้ หากว่าบัญญัติว่ากายหรือว่าสรีระก็ดี ว่าสรีระหรือว่ากายก็ดี เพ่งถึงกายเป็นส่วนรวม บัญญัติทั้งสองนี้ก็อย่างเดียวกัน มีอรรถอันเดียวกัน เสมอกัน เท่ากันเหมือนกัน บัญญัติว่า บุคคลหรือว่าชีพก็ดี ว่าชีพหรือว่าบุคคลก็ดี เพ่งถึงบุคคลเป็นส่วนรวม บัญญัติทั้งสองนี้ก็อย่างเดียวกัน มีอรรถอันเดียวกัน เสมอกัน เท่ากัน เหมือนกัน กายเป็นอย่างหนึ่ง บุคคลก็เป็นอย่างหนึ่ง ด้วยเหตุนั้น ท่านก็ควรกล่าวว่า “ชีพเป็นอย่างหนึ่ง สรีระก็เป็นอย่างหนึ่ง” คำที่ท่านกล่าวขัดแย้งไว้ในตอนต้นนั้นว่า “ข้าพเจ้ายอมรับว่า บัญญัติว่ากายหรือว่าสรีระก็ดี ว่าสรีระหรือว่ากายก็ดี เพ่งถึงกายเป็นส่วนรวม บัญญัติทั้งสองนี้ก็อย่างเดียวกัน มีอรรถอันเดียวกัน เสมอกัน เท่ากัน เหมือนกัน บัญญัติว่าบุคคลหรือว่า ชีพก็ดี ว่าชีพหรือว่าบุคคลก็ดี เพ่งถึงบุคคลเป็นส่วนรวม บัญญัติทั้งสองนี้ก็อย่างเดียวกัน มีอรรถอันเดียวกัน เสมอกัน เท่ากัน เหมือนกัน กาย

เป็นอย่างหนึ่ง บุคคลก็เป็นอย่างหนึ่ง แต่ไม่ยอมรับว่าชีพเป็นอย่างหนึ่ง สรีระก็เป็นอย่างหนึ่ง” ดังนี้จึงผิด

อนึ่ง หากท่านไม่ยอมรับว่าชีพเป็นอื่น สรีระก็เป็นอื่น ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “บัญญัติว่ากายหรือว่าสรีระก็ดี ว่าสรีระหรือว่ากายก็ดี เพ่งถึงกายเป็นส่วนรวม บัญญัติทั้งสองนี้ก็อย่างเดียว มีอรรถอันเดียวกัน เสมอกัน เท่ากันเหมือนกัน บัญญัติว่าบุคคลหรือว่าชีพก็ดี ว่าชีพหรือว่าบุคคลก็ดี เพ่งถึงบุคคลเป็นส่วนรวม บัญญัติทั้งสองนี้ก็อย่างเดียวกัน มีอรรถอันเดียวกัน เสมอกัน เท่ากัน เหมือนกัน กายเป็นอย่างหนึ่ง บุคคลก็เป็นอย่างหนึ่ง” คำที่ท่านกล่าวขัดแย้งไว้ในตอนต้นนั้นว่า “ข้าพเจ้ายอมรับว่าบัญญัติว่า กายหรือว่าสรีระก็ดี ว่าสรีระหรือว่ากายก็ดี เพ่งถึงกายเป็นส่วนรวม บัญญัติทั้งสองนี้ก็อย่างเดียวกัน มีอรรถอันเดียวกัน เสมอกัน เท่ากัน เหมือนกัน บัญญัติว่าบุคคลหรือว่าชีพก็ดี ว่าชีพหรือว่าบุคคลก็ดี เพ่งถึงบุคคลเป็นส่วนรวม บัญญัติทั้งสองนี้ก็อย่างเดียวกัน มีอรรถอันเดียวกัน เสมอกัน เท่ากัน เหมือนกัน กายเป็นอื่นบุคคลก็เป็นอื่น แต่ไม่ยอมรับว่า ชีพเป็นอื่น สรีระก็เป็นอื่น” ดังนี้จึงผิด ...

{๗๕} [๖๘] ป. บัญญัติว่ากายหรือว่าสรีระก็ดี ว่าสรีระหรือว่ากายก็ดี เพ่งถึงกายเป็นส่วนรวม บัญญัติทั้งสองนี้ก็อย่างเดียวกัน มีอรรถอันเดียวกัน เสมอกัน เท่ากัน เหมือนกันหรือ ?

ส. ถูกแล้ว

ป. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า “บุคคลผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์เกื้อกูลแก่ตนมีอยู่” หรือ ?

ส. ถูกแล้ว

ป. กายเป็นอย่างหนึ่ง บุคคลก็เป็นอย่างหนึ่งหรือ ?

ส. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น

ป. ท่านจงรับรู้ปฏิกรรมดังต่อไปนี้ หากว่าบัญญัติว่ากายหรือว่า สรีระก็ดี ว่าสรีระหรือว่ากายก็ดี เพ่งถึงกายเป็นส่วนรวม บัญญัติทั้งสองนี้ ก็อย่างเดียวกัน มีอรรถกันเดียวกัน เสมอกัน เท่ากัน เหมือนกัน พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า “บุคคลผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์เกื้อกูลแก่ตนมีอยู่” ด้วยเหตุนั้น ท่านก็ควรยอมรับว่า “กายเป็นอย่างหนึ่ง บุคคลก็เป็นอย่างหนึ่ง” คำที่ท่านกล่าวขัดแย้งไว้ในตอนต้นนั้นว่า “ข้าพเจ้ายอมรับว่า บัญญัติว่ากายหรือว่าสรีระก็ดี ว่าสรีระหรือว่ากายก็ดี เพ่งถึงกายเป็นส่วนรวม บัญญัติทั้งสองนี้ก็อย่างเดียวกัน มีอรรถกันเดียวกัน เสมอกัน เท่ากันเหมือนกัน พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า

‘บุคคลผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์เกื้อกูลแก่ตนมีอยู่’ แต่ไม่ยอมรับว่ากายเป็นอย่างหนึ่ง บุคคลก็เป็นอย่างหนึ่ง ดังนี้จึงผิดอนึ่ง หากท่านไม่ยอมรับว่า “กายเป็นอย่างหนึ่ง บุคคลก็เป็นอย่างหนึ่ง” ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “บัญญัติว่ากายหรือว่าสรีระก็ดี ว่าสรีระ หรือว่ากายก็ดี เพ่งถึงกายเป็นส่วนรวม บัญญัติทั้งสองนี้ก็อย่างเดียวกัน มีอรรถกันเดียวกัน เสมอกัน เท่ากัน เหมือนกัน พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า ‘บุคคลผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์เกื้อกูลแก่ตนมีอยู่” คำที่ท่านกล่าวขัดแย้งไว้ในตอนต้นนั้นว่า “ข้าพเจ้ายอมรับว่าบัญญัติว่ากายหรือว่าสรีระก็ดี ว่าสรีระหรือว่ากายก็ดี เพ่งถึงกายเป็นส่วนรวม บัญญัติทั้งสองนี้ก็อย่างเดียวกัน มีอรรถอันเดียวกัน เสมอกัน เท่ากัน เหมือนกัน พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า ‘บุคคลผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์เกื้อกูลแก่ตนมีอยู่’ แต่ไม่ยอมรับว่ากายเป็นอย่างหนึ่ง บุคคลก็เป็นอย่างหนึ่ง” ดังนี้จึงผิด ... (ย่อ)

จบ ปัญญัตตานุโยคะ

๑๑. คติอนุโยคะ

ว่าด้วยการซักถามถึงคติ

{๗๖}[๖๙] ส. บุคคลท่องเที่ยวไปจากโลกนี้สู่โลกอื่น จากโลกอื่นสู่โลกนี้หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. บุคคลนั้นเองท่องเที่ยวไปจากโลกนี้สู่โลกอื่น จากโลกอื่นสู่โลกนี้หรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๗๗}[๗๐] ส. บุคคลท่องเที่ยวไปจากโลกนี้สู่โลกอื่น จากโลกอื่นสู่โลกนี้หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. บุคคลอื่นท่องเที่ยวไปจากโลกนี้สู่โลกอื่น จากโลกอื่นสู่โลกนี้หรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๗๘}[๗๑] ส. บุคคลท่องเที่ยวไปจากโลกนี้สู่โลกอื่น จากโลกอื่นสู่โลกนี้หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. บุคคลนั้นเองด้วย บุคคลอื่นด้วยท่องเที่ยวไปจากโลกนี้สู่โลกอื่น จากโลกอื่นสู่โลกนี้หรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๗๙}[๗๒] ส. บุคคลท่องเที่ยวไปจากโลกนี้สู่โลกอื่น จากโลกอื่นสู่โลกนี้หรือ ?

ป. .ถูกแล้ว