นิคหะ ที่ ๒ เล่ม ๓๗

ด้วยเหตุนั้นแหละ นิคคหะที่ท่านทำแล้ว จึงเป็นการทำไม่ชอบธรรม ส่วนปฏิกรรมข้าพเจ้าได้ทำชอบธรรมแล้ว การดำเนินความข้าพเจ้าได้ทำ ชอบธรรมแล้วแล

จบ นิคมจตุกกะ จบ นิคคหะที่ ๑

๑. สุทธสัจฉิกัฏฐะ

๒. ปัจจนีกานุโลมะ

ปัจจนีกปัญจกะ

{๖} [๖] ป. ท่านค้นหาบุคคลไม่ได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์หรือ ?

ส. ถูกแล้ว

ป. สภาวธรรมใดเป็นสัจฉิกัฏฐะ เป็นปรมัตถะ ท่านค้นหาบุคคลนั้น ไม่ได้ตามสภาวธรรมนั้นโดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์หรือ ?

ส. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น

ป. ท่านจงรับรู้นิคคหะดังต่อไปนี้ หากท่านค้นหาบุคคลไม่ได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ ด้วยเหตุนั้น ท่านก็ควรยอมรับว่า “สภาวธรรมใดเป็นสัจฉิกัฏฐะ เป็นปรมัตถะ ข้าพเจ้าค้นหาบุคคลนั้นไม่ได้ตามสภาวธรรมนั้นโดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์” คำที่ท่านกล่าวขัดแย้งไว้ในตอนต้นว่า “ข้าพเจ้ายอมรับว่าข้าพเจ้าค้นหาบุคคลไม่ได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ แต่ไม่ยอมรับว่า สภาวธรรมใดเป็นสัจฉิกัฏฐะ เป็นปรมัตถะ ข้าพเจ้าค้นหาบุคคลนั้นไม่ได้ตามสภาวธรรมนั้นโดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์” ดังนี้จึงผิด

อนึ่ง หากท่านไม่ยอมรับว่า “สภาวธรรมใดเป็นสัจฉิกัฏฐะ เป็นปรมัตถะ ข้าพเจ้าค้นหาบุคคลนั้นไม่ได้ตามสภาวธรรมนั้นโดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “ข้าพเจ้าค้นหาบุคคลไม่ได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์” คำที่ท่านกล่าวขัดแย้งไว้ในตอนต้นนั้นว่า “ข้าพเจ้ายอมรับว่าข้าพเจ้าค้นหาบุคคลไม่ได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ แต่ไม่ยอมรับว่าสภาวธรรมใดเป็นสัจฉิกัฏฐะ เป็นปรมัตถะ ข้าพเจ้าค้นหาบุคคลนั้นไม่ได้ตามสภาวธรรมนั้น โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์” ดังนี้จึงผิด

จบ ปัจจนีกปัญจกะ

ปฏิกัมมจตุกกะ

{๗} [๗] ส. ท่านค้นหาบุคคลได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. สภาวธรรมใดเป็นสัจฉิกัฏฐะ เป็นปรมัตถะ ท่านค้นหาบุคคลนั้นได้ตามสภาวธรรมนั้นโดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์หรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น

ส. ท่านจงรับรู้ปฏิกรรมดังต่อไปนี้ หากท่านค้นหาบุคคลได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ ด้วยเหตุนั้น ท่านก็ควรยอมรับว่า “สภาวธรรมใดเป็นสัจฉิกัฏฐะ เป็นปรมัตถะ ข้าพเจ้าค้นหาบุคคลนั้นได้ตามสภาวธรรมนั้นโดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์” คำที่ท่านกล่าวขัดแย้งไว้ในตอนต้นว่า “ข้าพเจ้ายอมรับว่าข้าพเจ้าค้นหาบุคคลได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ แต่ไม่ยอมรับว่าสภาวธรรมใดเป็นสัจฉิกัฏฐะ เป็นปรมัตถะ ข้าพเจ้าค้นหาบุคคลนั้นได้ตามสภาวธรรม นั้นโดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์” ดังนี้จึงผิดอนึ่ง หากท่านไม่ยอมรับว่า “สภาวธรรมใดเป็นสัจฉิกัฏฐะ เป็นปรมัตถะ ข้าพเจ้าค้นหาบุคคลนั้นได้ตามสภาวธรรมนั้นโดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์

ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “ข้าพเจ้าค้นหาบุคคลได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์” คำที่ท่านกล่าวขัดแย้งไว้ในตอนต้นนั้นว่า “ข้าพเจ้ายอมรับว่าข้าพเจ้าค้นหาบุคคลได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ แต่ไม่ยอมรับว่าสภาวธรรมใดเป็นสัจฉิกัฏฐะ เป็นปรมัตถะ ข้าพเจ้าค้นหาบุคคลนั้นได้ตามสภาวธรรมนั้นโดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์” ดังนี้จึงผิด

จบ ปฏิกัมมจตุกกะ

นิคคหจตุกกะ

{๘} [๘] ส. หากท่านยังจะยืนยันว่า “ข้าพเจ้ายอมรับว่าข้าพเจ้าค้นหาบุคคลได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ แต่ไม่ยอมรับว่าสภาวธรรมใดเป็นสัจฉิกัฏฐะ เป็นปรมัตถะ ข้าพเจ้าค้นหาบุคคลนั้นได้ตามสภาวธรรมนั้นโดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์” ดังนี้ไซร้ ด้วยเหตุนั้น ท่านเมื่อยอมรับด้วยปฏิญญานี้ในปัจจนีกปัญจกะนั้น ก็ต้องถูกลงนิคคหะอย่างนี้ ดังนั้น ข้าพเจ้าจึงลงนิคคหะท่าน ท่านถูกนิคคหะโดยชอบธรรมแล้วเทียว คือ นิคคหะว่า“หากท่านค้นหาบุคคลได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ ด้วยเหตุนั้น ท่านก็ควรยอมรับว่า ‘สภาวธรรมใดเป็นสัจฉิกัฏฐะ เป็นปรมัตถะ ข้าพเจ้าค้นหาบุคคลนั้นได้ตามสภาวธรรมนั้นโดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์’ คำที่ท่านกล่าวขัดแย้งไว้ในตอนต้นว่า

‘ข้าพเจ้ายอมรับว่าข้าพเจ้าค้นหาบุคคลได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ แต่ไม่ยอมรับว่าสภาวธรรมใดเป็นสัจฉิกัฏฐะ เป็นปรมัตถะ ข้าพเจ้าค้นหาบุคคลนั้นได้ตามสภาวธรรมนั้นโดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์’ ดังนี้จึงผิดอนึ่ง หากท่านไม่ยอมรับว่า ‘สภาวธรรมใดเป็นสัจฉิกัฏฐะ เป็นปรมัตถะ ข้าพเจ้าค้นหาบุคคลนั้นได้ตามสภาวธรรมนั้นโดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “ข้าพเจ้าค้นหาบุคคลได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์’ คำที่ท่านกล่าว ขัดแย้งไว้ในตอนต้นนั้นว่า “ข้าพเจ้ายอมรับว่าข้าพเจ้าค้นหาบุคคลได้โดย

สัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ แต่ไม่ยอมรับว่าสภาวธรรมใดเป็นสัจฉิกัฏฐะ เป็นปรมัตถะ ข้าพเจ้าค้นหาบุคคลนั้นได้ตามสภาวธรรมนั้นโดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์’ ดังนี้ จึงผิด”

จบ นิคคหจตุกกะ

อุปนยนจตุกกะ

{๙} [๙] ส. หากนิคคหะที่ข้าพเจ้าทำแก่ท่านนี้เป็นนิคคหะที่ไม่ชอบธรรมไซร้ ท่านจงเห็นอย่างเดียวกันนั่นแหละในนิคคหะที่ท่านได้ทำแก่ข้าพเจ้า ข้าพเจ้ายอมรับว่า “ข้าพเจ้าค้นหาบุคคลไม่ได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์” แต่ไม่ยอมรับว่า “สภาวธรรมใดเป็นสัจฉิกัฏฐะ เป็นปรมัตถะ ข้าพเจ้าค้นหาบุคคลนั้นไม่ได้ตามสภาวธรรมนั้นโดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์”และข้าพเจ้าเมื่อยอมรับด้วยปฏิญญานี้ในปัจจนีกปัญจกะนั้น ก็ไม่ควรถูกท่านลงนิคคหะอย่างนี้ แต่ท่านก็ยังลงนิคคหะข้าพเจ้า ข้าพเจ้าจึงถูกท่านลงนิคคหะโดยไม่ชอบธรรมทีเดียว คือ นิคคหะว่า“หากว่าท่านค้นหาบุคคลไม่ได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ ด้วยเหตุนั้น ท่านก็ควรยอมรับว่า

‘สภาวธรรมใดเป็นสัจฉิกัฏฐะ เป็นปรมัตถะ ข้าพเจ้าค้นหาบุคคลนั้นไม่ได้ตามสภาวธรรมนั้นโดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์’ คำที่ท่านกล่าวขัดแย้งไว้ในตอนต้นนั้นว่า ‘ข้าพเจ้ายอมรับว่าข้าพเจ้าค้นหาบุคคลไม่ได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ แต่ไม่ยอมรับว่าสภาวธรรมใดเป็นสัจฉิกัฏฐะ เป็นปรมัตถะ ข้าพเจ้าค้นหาบุคคลนั้นไม่ได้ตามสภาวธรรมนั้นโดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์’ ดังนี้จึงผิดอนึ่ง หากท่านไม่ยอมรับว่า ‘สภาวธรรมใดเป็นสัจฉิกัฏฐะ เป็นปรมัตถะ ข้าพเจ้าค้นหาบุคคลนั้นไม่ได้ตามสภาวธรรมนั้นโดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์’ ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า ‘ข้าพเจ้าค้นหาบุคคลไม่ได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์’ คำที่ท่านกล่าวขัดแย้งไว้ในตอนต้นนั้นว่า ‘ข้าพเจ้ายอมรับว่าข้าพเจ้าค้นหา

บุคคลไม่ได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ แต่ไม่ยอมรับว่าสภาวธรรมใดเป็นสัจฉิกัฏฐะ เป็นปรมัตถะ ข้าพเจ้าค้นหาบุคคลนั้นไม่ได้ตามสภาวธรรมนั้นโดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์’ ดังนี้จึงผิด”

จบ อุปนยนจตุกกะ

นิคมจตุกกะ

{๑๐} [๑๐] ส. ข้าพเจ้าไม่ควรถูกลงนิคคหะอย่างนี้ แต่กระนั้น ท่านก็ยังลงนิคคหะข้าพเจ้าว่า “หากว่าท่านค้นหาบุคคลไม่ได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ ด้วยเหตุนั้น ท่านก็ควรยอมรับว่า ‘สภาวธรรมใดเป็นสัจฉิกัฏฐะ เป็นปรมัตถะ ข้าพเจ้าค้นหาบุคคลนั้นไม่ได้ตามสภาวธรรมนั้นโดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์’ คำที่ท่านกล่าวขัดแย้งไว้ในตอนต้นนั้นว่า “ข้าพเจ้ายอมรับว่า ข้าพเจ้าค้นหาบุคคลไม่ได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ แต่ไม่ยอมรับว่าสภาวธรรมใดเป็นสัจฉิกัฏฐะ เป็นปรมัตถะ ข้าพเจ้าค้นหาบุคคลนั้นไม่ได้ตามสภาวธรรมนั้นโดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์’ ดังนี้จึงผิด

อนึ่ง หากท่านไม่ยอมรับว่า ‘สภาวธรรมใดเป็นสัจฉิกัฏฐะ เป็นปรมัตถะ ข้าพเจ้าค้นหาบุคคลนั้นไม่ได้ตามสภาวธรรมนั้นโดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์’ ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า ‘ข้าพเจ้าค้นหาบุคคลไม่ได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์’ คำที่ท่านกล่าวขัดแย้งไว้ในตอนต้นนั้นว่า ‘ข้าพเจ้ายอมรับว่าข้าพเจ้าค้นหาบุคคลไม่ได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ แต่ไม่ยอมรับว่าสภาวธรรมใดเป็นสัจฉิกัฏฐะ เป็นปรมัตถะ ข้าพเจ้าค้นหาบุคคลนั้นไม่ได้ตามสภาวธรรมนั้นโดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์’ ดังนี้จึงผิด”ด้วยเหตุนั้นแหละ นิคคหะที่ท่านทำแล้ว จึงเป็นการทำไม่ชอบธรรม ส่วนปฏิกรรมข้าพเจ้าได้ทำชอบธรรมแล้ว การดำเนินความข้าพเจ้าได้ทำชอบธรรมแล้วแล

จบ นิคมจตุกกะ จบ นิคคหะที่ ๒

๒. โอกาสสัจฉิกัฏฐะ

ว่าด้วยสภาวะที่แท้จริงกับโอกาส

๑. อนุโลมปัจจนีกะ

นิคคหะที่ ๓

{๑๑} [๑๑] ส. ท่านค้นหาบุคคลได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ท่านค้นหาบุคคลได้ในโอกาสทั้งปวงโดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์หรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น

ส. ท่านจงรับรู้นิคคหะดังต่อไปนี้ หากว่าท่านค้นหาบุคคลได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ ด้วยเหตุนั้น ท่านก็ควรยอมรับว่า “ข้าพเจ้าค้นหาบุคคลได้ในโอกาสทั้งปวงโดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์” คำที่ท่านกล่าวขัดแย้งไว้ในตอนต้นนั้นว่า “ข้าพเจ้ายอมรับว่าข้าพเจ้าค้นหาบุคคลได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ แต่ไม่ยอมรับว่าข้าพเจ้าค้นหาบุคคลได้ในโอกาสทั้งปวงโดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์” ดังนี้จึงผิดอนี่ง หากท่านไม่ยอมรับว่า “ข้าพเจ้าค้นหาบุคคลได้ในโอกาสทั้งปวงโดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์” ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “ข้าพเจ้าค้นหาบุคคลได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ คำที่ท่านกล่าวขัดแย้งไวัในตอนต้นนั้นว่า “ข้าพเจ้ายอมรับว่า ข้าพเจ้าค้นหาบุคคลได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ แต่ไม่ยอมรับว่าข้าพเจ้าค้นหาบุคคลได้ในโอกาสทั้งปวงโดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์” ดังนี้จึงผิด ...

จบ นิคคหะที่ ๓