พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย เทวตาสังยุต · อาทิตตวรรค
๔. เอกมูลสูตร เล่ม ๑๕
Text layerBuddha’s wordsItems ๑๔๑ (Royal Thai)4/10 in อาทิตตวรรค4 editionsThis collection answers by quoting only — the text as each edition has it, never summarised, interpreted, or scored for reliability
พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย สคาถวรรค เทวตาสังยุต อาทิตตวรรค เอกมูลสูตร (Royal Thai Volume 15 · Mahachula Volume 15 · Mahamakut Volume 24 · Chaloem Phrakiat Volume 15)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙), vol. 15, pp. 57–58
{๑๔๐} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า
คนเหล่าใดมีใจผ่องใสให้อาหารนั้นด้วยศรัทธา อาหารนั้นเองย่อมติดตามเขาไปทั้งในโลกนี้และโลกหน้า
เพราะฉะนั้น บุคคลพึงกำจัดความตระหนี่ ครอบสนิมในใจคือความตระหนี่เสีย ให้ทานไว้เถิด เพราะบุญทั้งหลายย่อมเป็นที่พึ่งของเหล่าสัตว์ในโลกหน้า
๔. เอกมูลสูตร
ว่าด้วยปริศนาธรรม
{๑๔๑} [๔๔] เทวดากราบทูลว่า
บาดาลมีรากอันเดียว มีความหมุนวน ๒ มีมลทิน ๓ มีเครื่องลาด ๕ เป็นทะเล หมุนไปได้ ๑๒ ด้าน ฤๅษีข้ามพ้นได้แล้ว
- ๑-๑บาดาล ในที่นี้หมายถึงตัณหา (ความทะยานอยาก) มีรากอันเดียว หมายถึงมีอวิชชาเป็นราก มีความหมุนวน ๒ หมายถึงหมุนวนด้วยมิจฉาทิฏฐิ ๒ คือ สัสสตทิฏฐิ (เห็นว่าอัตตาและโลกเที่ยง) และอุจเฉททิฏฐิ (เห็นว่าอัตตาและโลกขาดสูญ) มีมลทิน ๓ หมายถึงมีกิเลสตัวการสำคัญ ๓ คือ ราคะ โทสะ และโมหะ มีเครื่องลาด ๕ หมายถึงมีเครื่องรองรับคือกามคุณ ๕ คือ รูป เสียง กลิ่น รส โผฏฐัพพะอันน่าปรารถนา เป็นทะเล หมายถึงพร่องอยู่เป็นนิจ ให้เต็มได้ยาก หมุนไปได้ ๑๒ ด้าน หมายถึงสามารถหมุนไปได้ในอายตนะทั้งภายใน (ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ) และภายนอก (รูป เสียง กลิ่น รส โผฏฐัพพะ ธรรมารมณ์) ครบทั้ง ๑๒ (สํ.ส.อ. ๘๒)
- ๒ฤๅษี (อิสิ) ผู้ใฝ่อยู่ในคุณความดี ในที่บางแห่งหมายถึงพระพุทธเจ้า เช่นคำว่า ผู้เป็นพระอริยฤๅษีพระองค์ที่๗ {ม.ม. (แปล) ๑๓/๗๖/๘๖} หมายถึงเมื่อนับจากพระวิปัสสีสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นต้นมา พระโคตมสัมมาสัมพุทธเจ้าของเราเป็นพระองค์ที่ ๗ (ม.ม.อ. ๗๓, สํ.ส.อ. ๒๖๔) ในที่บางแห่งหมายถึงพระปัจเจกพุทธเจ้า เช่น ใน อิสิคิลิสูตร {ม.อุ. (แปล) ๑๔/๑๓๓-๑๓๕/๑๙๐-๑๙๓} ในที่บางแห่งหมายถึงหมู่ภิกษุ เช่นในคำว่า อิสิสงฺฆนิเสวิตํ ที่หมู่ฤๅษีคือภิกษุสงฆ์อยู่อาศัยกัน (ข้อ ๔๘ แห่งเชตวนสูตร อาทิตตวรรค ของเล่มนี้) ในที่นี้หมายถึงฤๅษีผู้เป็นพระอรหันตขีณาสพ
๕. อโนมิยสูตร
ว่าด้วยพระเกียรติคุณของพระพุทธเจ้า
{๑๔๒} [๔๕] เทวดากราบทูลว่า
ท่านทั้งหลายเชิญดูพระพุทธเจ้าพระองค์นั้น ผู้มีพระนามไม่ต่ำต้อย ผู้ทรงเห็นประโยชน์อันละเอียดอ่อน ผู้ประทานปัญญา ไม่ทรงติดข้องอยู่ในอาลัยคือกาม ผู้ตรัสรู้ธรรมทุกอย่าง ทรงมีพระปรีชา ดำเนินไปในทางอันประเสริฐ ทรงแสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่
๖. อัจฉราสูตร
ว่าด้วยยานพาหนะไปพระนิพพาน
{๑๔๓} [๔๖] เทวดาทูลถามว่า
ป่าชัฏชื่อว่าโมหนะ อันหมู่นางเทพอัปสรประโคมแล้ว มีหมู่ปีศาจสิงอยู่ ทำไฉนจึงจะหนีไปได้{๑๔๔} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า
ทางนั้นชื่อว่าเป็นทางตรง ทิศนั้นชื่อว่าไม่มีภัย รถชื่อว่าไม่ส่งเสียงดัง ประกอบด้วยล้อคือธรรมหิริเป็นลูกกรงของรถนั้น สติเป็นเครื่องหุ้มของรถนั้น ธรรมมีสัมมาทิฏฐินำหน้าเรากล่าวว่าเป็นนายสารถี
- ๑ทาง ในที่นี้หมายถึงอริยมรรคมีองค์ ๘ (สํ.ส.อ. ๘๔)
- ๒ทิศ ในที่นี้หมายถึงพระนิพพาน (สํ.ส.อ. ๘๔)
- ๓รถชื่อว่าไม่ส่งเสียงดัง ในที่นี้หมายถึงอริยมรรคมีองค์ ๘ (สํ.ส.อ. ๘๕)
- ๔ล้อคือธรรม หมายถึงความเพียรทั้งทางกายและทางจิต (สํ.ส.อ. ๘๕)
End of ๔. เอกมูลสูตร