๑๒. อัตตวรรค เล่ม ๒๕

๑๒. อัตตวรรค ๓. เรื่องพระปธานิกติสสเถระ

๑๒ . อัตตวรรค

หมวดว่าด้วยเรื่องตน

๑. เรื่องโพธิราชกุมาร

{๒๒} [๑๕๗] หากรู้ว่าตนเป็นที่รักแล้วก็พึงรักษาตนนั้นไว้ให้ดี บัณฑิต พึงประคับประคองตนไว้ตลอดยามทั้ง ๓ ยามใดยามหนี่ง

๒. เรื่องพระอุปนันทศากยบุตร

[๑๕๘] พึงตั้งตนเองไว้ในคุณที่สมควรเสียก่อนแล้วจึงค่อยพร่ำสอน ผู้อื่นในภายหลัง บัณฑิตประพฤติอย่างนี้จึงไม่เศร้าหมอง

๓. เรื่องพระปธานิกติสสเถระ

[๑๕๙] พึงทำตนให้เหมือนอย่างที่พร่ำสอนคนอื่น ผู้ฝึกตนดีแล้ว พึงฝึกผู้อื่น ว่ากันว่าตนแลฝึกได้ยาก

พระบาลีสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ธรรมบท

๔. เรื่องมารดาพระกุมารกัสสปเถระ

[๑๖๐] ตนนั่นแหละเป็นที่พึ่งของตน คนอื่นใครเล่าจะเป็นที่พึ่งให้ได้ แท้จริง ผู้มีตนฝึกฝนดีแล้วย่อมได้ที่พึ่งที่ได้ โดยยาก

๕. เรื่องมหากาลอุบาสก

[๑๖๑] ความชั่วที่ตนทำไว้เอง ที่เกิดในตน มีตนเป็นแดนเกิด ย่อมบดบังคนที่มีปัญญาทราม ดุจเพชรบดบังแก้วมณี ที่เกิดแต่หินฉะนั้น

๖. เรื่องพระเทวทัต

[๑๖๒] ความทุศีลโดยส่วนเดียวปกคลุมบุคคลใดไว้เหมือนกับ ย่านปกคลุมต้นสาละ บุคคลนั้นย่อมทำตนเองเหมือน อย่างที่โจรปรารถนาจะทำกับตนฉะนั้น

๑๒. อัตตวรรค ๑๐. เรื่องพระอัตตทัตถเถระ

๗. เรื่องความพยายามทำลายสงฆ์

[๑๖๓] กรรมที่ไม่ดีและไม่มีประโยชน์แก่ตน ทำกันได้ง่าย ส่วน กรรมที่ดีทั้งมีประโยชน์แก่ตน ทำกันได้ยากอย่างยิ่ง

๘. เรื่องพระกาลเถระ

[๑๖๔] ผู้ใดเป็นคนด้อยปัญญา อาศัยความเห็นที่ชั่วช้าคัดค้าน คำสั่งสอนของพระอริยเจ้าทั้งหลายผู้ไกลจากกิเลส ดำรง ชีวิตอยูโดยธรรม การคัดค้านและความเห็นของผู้นั้นย่อม เกิดมาเพื่อฆ่าตน เหมือนขุยไผ่เกิดมาเพื่อฆ่าต้นไผ่ฉะนั้น

๙. เรื่องจุลกาลอุบาสก

[๑๖๕] บุคคลทำชั่วไว้เอง ก็เศร้าหมองเอง ไม่ทำชั่วไว้เอง ก็ บริสุทธิ์เอง ความบริสุทธิ์ ความไม่บริสุทธิ์เป็นของเฉพาะตัว คนอื่นจะทำคนอื่นให้บริสุทธิ์หาได้ไม่

๑๐. เรื่องพระอัตตทัตถเถระ

[๑๖๖] ไม่พึงเอาประโยชน์ของผู้อื่นแม้จะมากมาทำให้ประโยชน์ ของตนเองเสียไป รู้จักประโยชน์ของตนเองแล้ว พึง ขวนขวายในประโยชน์ของตน

จบ อัตตวรรคที่ ๑๒

พระบาลีสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ธรรมบท

๑๓. โลกวรรค

หมวดว่าด้วยเรื่องโลก

๑. เรื่องภิกษุหนุ่ม

{๒๓} [๑๖๗] ไม่พึงเสพธรรมเลว ไม่พึงอยู่ด้วยความประมาท ไม่พึง เสพความเห็นผิด ไม่พึงเป็นคนรกโลก

๒. เรื่องพระเจ้าสุทโธทนะ

[๑๖๘] บรรพชิตไม่พึงประมาทในก้อนข้าวที่ตนลุกขึ้นยืนรับ พึง ประพฤติธรรมให้สุจริตไว้ ผู้ประพฤติธรรมเป็นปกติย่อม อยู่เป็นสุขทั้งในโลกนี้และโลกหน้า[๑๖๙] บุคคลพึงประพฤติธรรมให้สุจริตไว้ อย่าประพฤติธรรม นั้นให้ทุจริต ผู้ประพฤติธรรมเป็นปกติย่อมอยู่เป็นสุขทั้งในโลกนี้และโลกหน้า

๓. เรื่องภิกษุเจริญวิปัสสนา

[๑๗๐] มัจจุราชย่อมมองไม่เห็นบุคคลผู้พิจารณาเห็นโลกเหมือน เห็นฟองนํ้า เหมือนเห็นพยับแดด