๒๕. ภิกขุวรรค เล่ม ๒๕

พระบาลีสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ธรรมบท

๒๕. ภิกขุวรรค

หมวดว่าด้วยทางดำเนินของภิกษุ

๑. เรื่องภิกษุ ๕ รูป

{๓๕} [๓๖๐] การสำรวมตาเป็นการดี การสำรวมหูเป็นการดี การสำรวมจมูกเป็นการดี การสำรวมลิ้นเป็นการดี

[๓๖๑] การสำรวมกายเป็นการดี การสำรวมวาจาเป็นการดี การสำรวมใจเป็นการดี การสำรวมทวารทุกอย่างเป็นการดี ภิกษุผู้สำรวมทวารทุกอย่างได้แล้วย่อมพ้นจากทุกข์ทั้งปวง

๒. เรื่องภิกษุฆ่าหงส์

[๓๖๒] บัณฑิตทั้งหลายเรียกท่านผู้สำรวมมือ สำรวมเท้า สำรวมวาจา สำรวมตน ยินดีธรรมภายใน มีจิตตั้งมั่น สันโดษ อยู่ผู้เดียว ว่าเป็นภิกษุ

๓. เรื่องภิกษุโกกาลิกะ

[๓๖๓] ภิกษุใดสำรวมปาก พูดโดยใช้ปัญญาเสมอ มีจิตไม่ฟุ้งซ่าน แสดงอรรถและธรรม คำพูดของท่านย่อมไพเราะ

๒๕. ภิกขุวรรค ๖. เรื่องพราหมณ์ปัญจัคคทายก

๔. เรื่องพระเถระผู้ยินดีในธรรม

[๓๖๔] ภิกษุผู้มีธรรมเป็นที่มายินดี ยินดีแล้วในธรรม ใคร่ครวญถึงธรรม ระลึกถึงธรรมอยู่ ย่อมไม่เสื่อมจากพระสัทธรรม

๕. เรื่องภิกษุคบภิกษุผู้เป็นฝ่ายตรงข้ามรูปหนึ่ง

[๓๖๕] ภิกษุไม่พึงดูหมิ่นลาภของตน ไม่พึงเที่ยวปรารถนาลาภของผู้อื่น เพราะภิกษุผู้ปรารถนาลาภของผู้อื่น จะไม่บรรลุสมาธิได้เลย[๓๖๖] ถ้าภิกษุถึงจะมีลาภน้อย ก็ไม่ดูหมิ่นลาภของตน เทวดา ทั้งหลายย่อมสรรเสริญภิกษุนั้นแหละว่าเป็นผู้มีอาชีวะบริสุทธิ์ ไม่เกียจคร้าน

๖. เรื่องพราหมณ์ปัญจัคคทายก

[๓๖๗] บุคคลใดไม่มีความยึดถือในนามรูปว่าเป็นของเราโดย ประการทั้งปวง และไม่เศร้าโศกเพราะนามรูปทีไม่มี บุคคลนั้นแหละ เรียกได้ว่าเป็นภิกษุ

พระบาลีสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ธรรมบท

๗. เรื่องภิกษุหลายรูป

[๓๖๘] ภิกษุที่อยู่ด้วยเมตตาเป็นอาจิณ เลื่อมใสในพระพุทธศาสนา พึงบรรลุบทอันสงบ เป็นที่เข้าไประงับสังขาร อันนำสุขมาให้ได้

[๓๖๙] ดูก่อนภิกษุ เธอจงวิดเรือคืออัตภาพนี้ เรือที่เธอวิดแล้ว จักถึงเร็ว เธอตัดราคะ โทสะได้แล้ว ต่อจากนั้น จักบรรลุนิพพาน

[๓๗๐] ภิกษุพึงตัดสังโยชน์เบื้องต่ำ ๕ อย่าง ละสังโยชน์เบื้องสูง ๕ อย่าง เจริญอินทรีย์ ๕ อย่างให้ยิ่ง ๆ ขึ้นไป ภิกษุผู้ล่วงกิเลสอันเป็นเครื่องข้อง ๕ อย่างได้ เรียกว่า ผู้ข้ามโอฆะได้แล้ว

[๓๗๑] ดูก่อนภิกษุ เธอจงเพ่งฌานและอย่าประมาท จิตของเธออย่าหมุนไปในกามคุณ เธออย่าประมาทกลืนกินก้อนโลหะ อย่าถูกไฟนรกแผดเผาคร่ำครวญว่า ‘ทุกข์นะนี่’

๒๕. ภิกขุวรรค ๘. เรื่องภิกษุ ๕๐๐ รูป

[๓๗๒] ผู้ไม่มีปัญญาก็ไม่มีฌาน ผู้ไม่มีฌานก็ไม่มีปัญญา ผู้มี ฌานและปัญญาเท่านั้นแหละจึงจะอยูใกล้นิพพาน

[๓๗๓] ความยินดีที่มิใช่เป็นของมนุษย์ย่อมมีแก่ภิกษุผู้เข้าไปสู่เรือนว่าง มีจิตสงบ เห็นแจ้งธรรมโดยชอบ

[๓๗๔] ภิกษุย่อมได้ปีติและปราโมทย์ทุกอาการที่พิจารณาเห็น ความเกิดขึ้นและความเสื่อมของขันธ์ทั้งหลาย ปีติและปราโมทย์นั้นเป็นอมตธรรมของผู้รู้แจ้งทั้งหลาย[๓๗๕] ธรรมนี้ คือ การคุ้มครองอินทรีย์ ความสันโดษ และ ความสำรวมในพระปาติโมกข์ เป็นเบื้องต้นในอมตธรรม นั้นสำหรับภิกษุที่มีปัญญาในพระพุทธศาสนานี้[๓๗๖] เธอจงคบหากัลยาณมิตร ผู้มีอาชีวะบริสุทธิ์ไม่เกียจคร้าน ภิกษุพึงเป็นผู้รู้จักการปฏิสันถาร เป็นผู้รอบรู้ในมารยาท เพราะเหตุดังกล่าวนี้ เธอจะเป็นผู้มีความปราโมทย์มาก ทำที่สุดทุกข์ได้

๘. เรื่องภิกษุ ๕๐๐ รูป

[๓๗๗] ดูก่อนภิกษุทั้งหลายพวกเธอจงเปลื้องราคะและโทสะเสีย เหมือนต้นมะลิสลัดดอกที่เหี่ยวทิ้งฉะนั้น

พระบาลีสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ธรรมบท

๙. เรื่องพระสันตกายเถระ

[๓๗๘] ภิกษุผู้มีกาย วาจา ใจสงบ มีจิตตั้งมั่น คายอามิส ในโลกได้แล้ว เรียกว่าผู้สงบระงับ

๑๐. เรื่องพระนังคลกูฏเถระ

[๓๗๙] จงเตือนตนด้วยตนเอง พิจารณาดูตนด้วยตน ดูก่อนภิกษุ เธอนั้นคุ้มครองตนได้แล้ว จักอยู่เป็นสุข[๓๘๐] ตนแลเป็นที่พึ่งของตน ตนแลเป็นคติของตน เพราะ เหตุดังกล่าวนี้ เธอจงสำรวมระวังตนเหมือนพ่อค้า ทะนุถนอมม้าดีไว้ฉะนั้น

๑๑. เรื่องพระวักกสิเถระ

[๓๘๑] ภิกษุผู้มีความปราโมทย์มาก เลื่อมใสในพระพุทธศาสนา พึง บรรลุบทที่สงบ เป็นที่เข้าไประงับสังขารอันนำสุขมาให้ได้

๑๒. เรื่องสามเณรสุมนะ

[๓๘๒] ภิกษุถึงจะยังหนุ่มแน่นอยู่ หากเพียรพยายามในพระพุทธศาสนา ก็ย่อมทำโลกนี้ให้สว่างไสวได้ เหมือน ดวงจันทร์พ้นจากเมฆหมอกทำท้องฟ้าให้สว่างไสวอยู่ฉะนั้น

จบ ภิกขุวรรคที่ ๒๕

๒๖. พราหมณวรรค ๒. เรื่องภิกษุหลายรูป

๒๖. พราหมณวรรค

หมวดว่าด้วยผู้มีคุณธรรมควรเป็นพราหมณ์

๑. เรื่องพราหมณ์ผู้มีความเลื่อมใสมาก

{๓๖} [๓๘๓] ดูก่อนพราหมณ์ ท่านจงพยายามตัดกระแสตัณหาเสีย บรรเทากามทั้งหลายให้ได้ ดูก่อนพราหมณ์ ท่านรู้ถึง ความสิ้นไปแห่งสังขารแล้ว จะเป็นผู้รู้นิพพานที่ปัจจัย อะไร ๆ ปรุงแต่งไม่ได้

๒. เรื่องภิกษุหลายรูป

[๓๘๔] ในเมื่อพราหมณ์เป็นผู้ถึงฝั่งในธรรมทั้งสองประการ สังโยคะทั้งหมดของเขาผู้รู้อยู่ย่อมถึงความสูญสิ้นไป