๖. มหากปิชาดก เล่ม ๒๗

๖. มหากปิชาดก (๕๑๖)

ว่าด้วยผลบาปของผู้ทำร้ายผู้มีคุณ

(พระบรมศาสดาทรงนำเรื่องในอดีตมาเล่าว่า)

{๒๓๗๐} [๒๗๘๒] มีพระราชาผู้ทรงเป็นมิ่งขวัญแห่งชาวกาสีในพระนครพาราณสี ทรงแวดล้อมด้วยมิตรและอำมาตย์เสด็จไปยังมิคาชินอุทยาน[๒๗๘๓] ณ ที่นั้น ได้ทอดพระเนตรเห็นพราหมณ์ซึ่งเป็นโรคเรื้อน ขาว เป็นจุดตามตัว เป็นกลากเกลื้อน มีเนื้อที่หลุดออกมาจากปาก แผลเช่นกับดอกทองกวาว ซูบผอม สะพรั่งไปด้วยเส้นเอ็น[๒๗๘๔] ครั้นทอดพระเนตรเห็นคนที่ถึงความลำบากน่าสงสารยิ่งนัก แล้วทรงหวาดพระทัยจึงตรัสถามว่า ‘ท่านเป็นพวกยักษ์ ประเภทไหน[๒๗๘๕] ก็มือและเท้าของท่านด่างศีรษะก็ขาวโพลนยิ่งกว่านั้นตัว ของท่านก็ด่างพร้อย มากไปด้วยกลาก

[๒๗๘๖] หลังของท่านก็เป็นปุ่มเป็นปมดุจเถาวัลย์ที่ยุ่งเหยิง อวัยวะของ ท่านดุจเถาวัลย์ข้อดำ เราไม่เคยเห็นใครเป็นเช่นนี้[๒๗๘๗] มีเท้าพองขึ้นน่าหวาดเสียว ซูบผอม สะพรั่งไปด้วยเส้นเอ็น อดอยาก ไม่อิ่มหนำ ท่านมาจากไหนและจะไปไหน[๒๗๘๘] ดูน่าเกลียด รูปร่างไม่น่าดู ผิวพรรณทราม ดูน่ากลัว แม้มารดา บังเกิดเกล้าของท่านก็ไม่ปรารถนาจะมอง[๒๗๘๙] ในชาติก่อนท่านได้ทำกรรมอะไรไว้ได้เบียดเบียนผู้ที่ไม่ควร เบียดเบียนไว้อย่างไรได้เข้าถึงทุกข์อันนี้เพราะทำกรรม หยาบช้าอันใดไว้

(ลำดับนั้น พราหมณ์ได้กราบทูลเรื่องราวของตนว่า)

{๒๓๗๑} [๒๗๙๐] ขอเชิญพระองค์ทรงสดับข้าพระองค์จักกราบทูลอย่างคนที่ ฉลาดทูล เพราะว่าบัณฑิตทั้งหลายในโลกนี้ย่อมสรรเสริญคนที่พูดจริง[๒๗๙๑] ข้าพระองค์เที่ยวตามหาโคไปคนเดียว ได้หลงทางเข้าไปในป่า ซึ่งแสนจะกันดาร เงียบสงัด มีช้างอาศัยอยู่มากมาย[๒๗๙๒] ข้าพระองค์ได้หลงทางเข้าไปในป่าทึบซึ่งมีหมู่มฤคร้ายท่องเที่ยว ไปมา ต้องทนหิวกระหายเที่ยวไปในป่านั้นตลอด ๗ วัน[๒๗๙๓] ที่ป่านั้น ข้าพระองค์หิวจัด ได้เห็นต้นมะพลับมีผลดกดื่นต้นหนึ่ง ขึ้นอยู่หมิ่นเหม่เอนไปทางปากเหว

[๒๗๙๔] จึงเก็บเอาผลที่ลมพัดหล่นมากิน ผลเหล่านั้นถูกใจข้าพระองค์ ยิ่งนัก เมื่อยังไม่อิ่ม จึงปีนขึ้นไปบนต้นด้วยหวังใจว่าจะกินให้ สบายบนต้นนั้น[๒๗๙๕] ข้าพระองค์กินผลที่หนึ่งแล้วก็ปรารถนาจะกินผลที่สองต่อไป ทันใดนั้น กิ่งนั้นก็หักลงดุจถูกขวานฟันฉะนั้น[๒๗๙๖] ข้าพระองค์หัวที่มเท้าขึ้ฟ้าตกลงไปในเหวซึ่งไม่มีที่ยึดที่เกาะเลย พร้อมกับกิ่งไม้นั้นเอง

[๒๗๙๗] ข้าพระองค์หยั่งไม่ถึงเพราะน้ำลึกจึงต้องนอนอย่างไม่สบาย อยู่ในเหวนั้น ๑๑ ราตรีเต็ม ๆ

[๒๗๙๘] ภายหลังมีลิงตัวหนึ่งมีหางดังหางโคซึ่งเที่ยวไปตามซอกเขา เที่ยวไต่ไปตามกิ่งไม้หาผลไม้กินจนมาถึงที่นั้น[๒๗๙๙] มันเห็นข้าพระองค์ผอมเหลืองก็เกิดความสงสารในข้าพระองค์ จึงถามว่า ‘พ่อชื่ออะไร ทำไมจึงมาทนทุกข์อยู่ที่นี่อย่างนี้

[๒๘๐๐] เป็นมนุษย์หรืออมนุษย์ ขอได้โปรดแนะนำตัวให้ข้าพเจ้าทราบ ด้วย’ ข้าพระองค์จึงได้ประคองอัญชลีไหว้ลิงตัวนั้นแล้วกล่าว ดังนี้ว่า

[๒๘๐๑] ‘เราเป็นมนุษย์ผู้ถึงซึ่งความหายนะ เราไม่มีหนทางที่จะออกไป จากที่นี้ได้ เพราะเหตุนั้น เราจึงขอบอกให้ท่านทราบไว้ ขอ ท่านจงมีความเจริญ ขอท่านจงเป็นที่พึ่งของเราด้วย’[๒๘๐๒] ลิงผู้องอาจเที่ยวไปหาก้อนหินก้อนใหญ่บนภูเขามาแล้วผูกเชือก ไว้ที่ก้อนหิน ร้องบอกว่า

[๒๘๐๓] ‘มาเถิด ท่าน ขึ้นมาเกาะหลังข้าพเจ้า ใช้แขนทั้งสองกอดคอ ข้าพเจ้าไว้ ข้าพเจ้าจักพาท่านขึ้นจากเหวโดยเร็ว’

[๒๘๐๔] ข้าพระองค์ได้ฟังคำของพญาพานรินทร์ผู้มีสิรินั้นแล้วจึงขึ้น เกาะหลังเอาแขนทั้งสองโอบคอไว้

[๒๘๐๕] ลําดับนั้น พญาวานรผู้มีเดชมีกำลังก็พาข้าพระองค์ขึ้นจากเหว อย่างรวดเร็วด้วยความยากลําบาก

[๒๘๐๖] ครั้นขึ้นมาได้แล้ว พญาวานรผู้องอาจได้ขอร้องข้าพระองค์ว่า ‘แน่ะสหายขอท่านจงช่วยคุ้มครองข้าพเจ้าด้วย ข้าพเจ้า จักงีบสักหน่อย[๒๘๐๗] ราชสีห์ เสือโคร่ง เสือเหลือง หมี และเสือดาวอาจจะเบียดเบียน ข้าพเจ้าผู้หลับไปได้ ท่านเห็นพวกมันแล้วจงป้องกันไว้’

[๒๘๐๘] เพราะข้าพระองค์ช่วยป้องกันให้อย่างนั้น พญาวานรจึงหลับ ไปสักครู่หนึ่ง ในกาลครั้งนั้น ข้าพระองค์กลับได้ความเห็น อันเลวทรามโดยไม่ทันคิดให้รอบคอบว่า

[๒๘๐๙] ‘ลิงนี้ก็เป็นอาหารของมนุษย์ทั้งหลายเหมือนเนื้ออื่นๆในป่าเช่น กัน ถ้ากระไร เราพึงฆ่าลิงนี้กินแก้หิวเถิด

[๒๘๑๐] อนึ่งเราอิ่มแล้วจักถือนำเนื้อไปเป็นเสบียงเดินทางเราจัก ต้องผ่านทางกันดาร จึงต้องมีสเบียงเดินทาง’

[๒๘๑๑] ทันใดนั้น ข้าพระองค์จึงหยิบเอาหินมาทุ่มศีรษะลิงแต่การ ทุบลิงของข้าพระองค์ผู้ลำบากเพราะอดอาหาร มีกำลังน้อย

[๒๘๑๒] ด้วยกำลังก้อนหินที่ข้าพระองค์ทุ่มนั้น ลิงนั้นผุดลุกขึ้นทั้ง ๆ ที่ ตัวอาบไปด้วยเลือด ร้องไห้นํ้าตาไหลพรูมองดูข้าพระองค์[๒๘๑๓] พลางกล่าวขึ้นว่า ‘นายอย่าทำข้าพเจ้าเลย ขอท่านจงมีความ เจริญ ท่านอย่าได้ทำกรรมอันหยาบช้าเช่นนี้เลยก็แลท่านมีอายุยืนมาได้ สมควรจะห้ามปรามคนอื่น[๒๘๑๔] แน่ะท่านผู้ทำกรรมอันยากที่บุคคลจะทำได้ น่าอดสูใจจริง ๆ ข้าพเจ้าช่วยให้ท่านขึ้นมาจากเหวลึกซึ่งยากที่จะขึ้นมาได้

[๒๘๑๕] ท่านเป็นประหนึ่งว่าเรานำมาจากปรโลกได้แล้วยังสำคัญข้าพเจ้า ว่าควรจะฆ่าเสียด้วยจิตอันเป็นบาปกรรมซึ่งเป็นเหตุให้ท่านคิดชั่ว[๒๘๑๖] เวทนาอันเผ็ดร้อนอย่าได้ถูกต้องท่านผู้ตั้งอยู่ในอธรรมเลย อนึ่ง เล่า บาปกรรมก็อย่าได้ตามฆ่าท่านอย่างขุยไผ่เลย

[๒๘๑๗] แน่ะท่านผู้มีธรรมอันเลวไม่มีความสำรวมระวังข้าพเจ้า จะไม่มีวันไว้วางใจท่าน มาเถิด ท่านจงเดินไปห่าง ๆ เรา พอมองเห็นหลังกันเท่านั้น[๒๘๑๘] ท่านพ้นจากเงื้อมมือสัตว์ร้ายถึงทางเดินของมนุษย์แล้ว แน่ะท่าน ผู้ไม่ตั้งอยู่ในธรรม นี่ทาง ท่านจงไปตามสบายตามทางนั้นเถิด’

[๒๘๑๙] วานรครั้นกล่าวอย่างนี้แล้ว ก็ล้างเลือดที่ศีรษะ เช็ดน้ำตาเสร็จ แล้วกระโดดขึ้นไปยังภูเขา

[๒๘๒๐] ข้าพระองค์เป็นผู้อันวานรนั้นอนุเคราะห์แล้ว ถูกความกระวน กระวายเบียดเบียน มีตัวร้อน จึงได้ลงไปยังห้วงนํ้าแห่งหนึ่ง เพื่อจะดื่มน้ำ

[๒๘๒๑] ห้วงนํ้าก็พลันเดือดพล่านดุจต้มด้วยไฟนองไปด้วยเลือด คล้ายกับนํ้าเลือดนํ้าหนองฉะนั้นทุกสิ่งทุกอย่างปรากฏแก่ข้าพระองค์แล้ว

[๒๘๒๒] หยาดน้ำซึ่งตกถูกที่กายของข้าพระองค์มีเท่าใดฝีก็ผุดขึ้นเท่า นั้น มีสัณฐานเหมือนมะตูมครึ่งลูก

[๒๘๒๓] นํ้าเลือดนํ้าหนองก็ไหลออกจากแผลฝีที่แตกของข้าพระองค์ ข้าพระองค์จะเดินทางไปทางไหนในคามนิคมทั้งหลาย

[๒๘๒๔] พวกหญิงและชายก็พากันหยิบฉวยท่อนไม้ห้ามกันข้าพระองค์ ผู้ฟุ้งไปด้วยกลิ่นเหม็นว่า ‘อย่าเข้ามาทางนี้นะ’

[๒๘๒๕] บัดนี้ ข้าพระองค์ได้เสวยทุกขเวทนาเห็นปานนี้อยู่ ๗ ปี ซึ่ง เป็นผลกรรมชั่วของตนในปางก่อน

[๒๘๒๖] เพราะเหตุนั้นข้าพระองค์จึงกราบทูลให้พระองค์ทรงทราบ ขอความเจริญจงมีแก่ท่านทั้งหลายเท่าที่มาประชุมกันอยู่ในที่นี้ ขอพระองค์อย่าได้ประทุษร้ายต่อมิตร เพราะว่าผู้ประทุษร้าย มิตรเป็นคนเลว[๒๘๒๗] ในโลกนี้ ผู้ที่ประทุษร้ายต่อมิตรย่อมเป็นโรคกลากเกลื้อน หลัง จากตายไปย่อมเข้าถึงนรก

๗. ทกรักขสชาดก (๕๑๗)

ว่าด้วยปัญหาของผีเสื้อนํ้า

(เภรีปริพาชิกากล่าวถึงปัญหาของผีเสื้อน้ำว่า)

{๒๓๗๒} [๒๘๒๘] ถ้าผีเสื้อนํ้าผู้แสวงหาเครื่องเซ่นคือมนุษย์พึงจับเรือของพระนาง สลากเทวีพระราชชนนี พระนางอุพพรีเทวีอัครมเหสีพระ ติขินนกุมารราชอนุชาธนุเสขกุมารผู้เป็นสหายเกวัฏฏ พราหมณ์ปุโรหิต มโหสธบัณฑิต และพระองค์ รวมเป็น ๗ คน ผู้แล่นเรือไปในทะเล พระองค์จะพระราชทานใครให้ตามลำดับแก่ผีเสื้อนํ้า พระเจ้าข้า(พระราชาทรงสดับดังนั้น จึงตรัสว่า)

{๒๓๗๓} [๒๘๒๙] ข้าพเจ้าจะให้พระราชมารดาก่อน ให้มเหสี ให้กนิษฐภาดา ต่อ แต่นั้นไปก็จะให้สหาย ให้พราหมณ์ปุโรหิตเป็นลำดับที่ ๕ ให้ ตนเองเป็นที่ ๖ มโหสธบัณฑิตให้ไม่ได้เลย

(เภรีปริพาชิกากล่าวถึงคุณของพระราชชนนีว่า)

{๒๓๗๔} [๒๘๓๐] ก็พระราชชนนีของพระองค์เป็นผู้บำรุงเลี้ยงทรงอนุเคราะห์ มาตลอดราตรีนาน เมื่อฉัพภิพราหมณ์ประทุษร้ายในพระองค์ พระราชมารดาผู้เป็นบัณฑิตทรงเห็นประโยชน์ ได้ทำรูปเหมือน อื่นแทนพระองค์ ทรงปลดเปลื้องพระองค์จากการถูกลอบปลงพระชนม์ได้[๒๘๓๑] พระชนนีนั้นทรงประทานพระชนมชีพให้ ทรงให้เจริญระหว่าง พระทรวงทรงพระครรภ์เช่นนั้น พระองค์จะพระราชทาน แก่ผีเสื้อนํ้าเพราะโทษอะไร