เอกโตปุจฉาวิสัชนานัย เล่ม ๓๕

ภิกษุในธรรมวินัยนี้เจริญโลกุตตรฌานอันเป็นเครื่องออกไปจากโลกนำไปสู่นิพพาน เพื่อประหาณทิฏฐิ เพื่อบรรลุปฐมภูมิ สงัดจากกาม ... บรรลุปฐมฌานที่เป็นทุกขาปฏิปทาทันธาภิญญาอยู่ในสมัยใด ผัสสะ ... อวิกเขปะ มีในสมัยนั้น สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศลภิกษุสงัดจากกาม ... บรรลุปฐมฌานที่เป็นทุกขาปฏิปทาทันธาภิญญาเป็นสุญญตะ อันเป็นวิบาก เพราะโลกุตตรกุศลฌานนั้นแหละที่ได้ทำได้เจริญไว้แล้ว อยู่ในสมัยใด มรรคมีองค์ ๘ คือ สัมมาทิฏฐิ ... สัมมาสมาธิมีในสมัยนั้นนี้เรียกว่ามรรคมีองค์ ๘ สภาวธรรมที่เหลือเรียกว่าธรรมที่สัมปยุตด้วยมรรคมีองค์ ๘

ปัญจังคิกวาร

เอกโตปุจฉาวิสัชนานัย

{๕๙๒} [๕๐๐] มรรคมีองค์ ๕ คือ

๑. สัมมาทิฏฐิ ๒. สัมมาสังกัปปะ

๓. สัมมาวายามะ ๔. สัมมาสติ

๕. สัมมาสมาธิ

[๕๐๑] ในธรรมเหล่านั้น มรรคมีองค์ ๕ เป็นไฉน

ภิกษุในธรรมวินัยนี้เจริญโลกุตตรฌานอันเป็นเครื่องออกไปจากโลกนำไปสู่นิพพาน เพื่อประหาณทิฏฐิ เพื่อบรรลุปฐมภูมิ สงัดจากกาม ... บรรลุปฐมฌานที่เป็นทุกขาปฏิปทาทันธาภิญญาอยู่ในสมัยใด ผัสสะ ... อวิกเขปะ มีในสมัยนั้น สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศล

ภิกษุสงัดจากกาม ... บรรลุปฐมฌานที่เป็นทุกขาปฏิปทาทันธาภิญญาเป็นสุญญตะ อันเป็นวิบาก เพราะโลกุตตรกุศลฌานนั้นแหละที่ได้ทำได้เจริญไว้แล้ว อยู่ในสมัยใด มรรคมีองค์ ๕ คือ สัมมาทิฏฐิ สัมมาสังกัปปะ สัมมาวายามะ สัมมาสติ สัมมาสมาธิ มีสมัยนั้นนี้เรียกว่ามรรคมีองค์ ๕ สภาวธรรมที่เหลือเรียกว่าธรรมที่สัมปยุตด้วยมรรคมีองค์ ๕

ปาฏิเยกกปุจฉาวิสัชนานัย

{๕๙๓} [๕๐๒] มรรคมีองค์ ๕ คือ

๑. สัมมาทิฏฐิ ๒. สัมมาสังกัปปะ

๓. สัมมาวายามะ ๔. สัมมาสติ

๕. สัมมาสมาธิ

[๕๐๓] ในมรรคมีองค์ ๕ นั้น สัมมาทิฏฐิ เป็นไฉน

ภิกษุในธรรมวินัยนี้เจริญโลกุตตรฌานอันเป็นเครื่องออกไปจากโลกนำไปสู่นิพพาน เพื่อประหาณทิฏฐิ เพื่อบรรลุปฐมภูมิ สงัดจากกาม ... บรรลุปฐมฌานที่เป็นทุกขาปฏิปทาทันธาภิญญาอยู่ในสมัยใด ผัสสะ ... อวิกเขปะ มีในสมัยนั้น สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศลภิกษุสงัดจากกาม ... บรรลุปฐมฌานที่เป็นทุกขาปฏิปทาทันธาภิญญาเป็นสุญญตะ อันเป็นวิบาก เพราะโลกุตตรกุศลฌานนั้นแหละที่ได้ทำได้เจริญไว้แล้ว อยู่ในสมัยใด ปัญญา กิริยาที่รู้ชัด ... ความไม่หลงคือธัมมวิจัย สัมมาทิฏฐิ ธัมมวิจยสัมโพชฌงค์ อันเป็นองค์แห่งมรรค นับเนื่องในมรรค ในสมัยนั้น นี้เรียกว่าสัมมาทิฏฐิ สภาวธรรมที่เหลือเรียกว่าธรรมที่สัมปยุตด้วยสัมมาทิฏฐิ... สภาวธรรมที่เหลือเรียกว่าธรรมที่สัมปยุตด้วยสัมมาสังกัปปะ

... สภาวธรรมที่เหลือเรียกว่าธรรมที่สัมปยุตด้วยสัมมาวายามะ

... สภาวธรรมที่เหลือเรียกว่าธรรมที่สัมปยุตด้วยสัมมาสติ

สัมมาสมาธิ เป็นไฉน

ภิกษุในธรรมวินัยนี้เจริญโลกุตตรฌานอันเป็นเครื่องออกไปจากโลก นำไปสู่นิพพาน เพื่อประหาณทิฏฐิ เพื่อบรรลุปฐมภูมิ สงัดจากกาม ... บรรลุปฐมฌาน ... เป็นทุกขาปฏิปทาทันธาภิญญาอยู่ในสมัยใด ผัสสะ ... อวิกเขปะ มีในสมัยนั้น สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศลภิกษุสงัดจากกาม ... บรรลุปฐมฌานที่เป็นทุกขาปฏิปทาทันธาภิญญาเป็นสุญญตะ อันเป็นวิบาก เพราะโลกุตตรกุศลฌานนั้นแหละที่ได้ทำได้เจริญไว้แล้ว อยู่ในสมัยใด ความตั้งอยู่แห่งจิต ความดำรงอยู่แห่งจิต ความตั้งมั่นอยู่แห่งจิต ความไม่ส่ายไปแห่งจิต ความไม่ฟุ้งซ่านแห่งจิต ภาวะที่จิตไม่ส่ายไป ความสงบ สมาธินทรีย์ สมาธิพละ สัมมาสมาธิ สมาธิสัมโพชฌงค์ อันเป็นองค์แห่งมรรค นับเนื่องในมรรค ในสมัยนั้น นี้เรียกว่าสัมมาสมาธิ สภาวธรรมที่เหลือเรียกว่าธรรมที่สัมปยุตด้วยสัมมาสมาธิ

จบ อภิธัมมภาชนีย์

๓. ปัญหาปุจฉกะ

{๕๙๔} [๕๐๔] อริยมรรคมีองค์ ๘ คือ

๑. สัมมาทิฏฐิ ๒. สัมมาสังกัปปะ

๓. สัมมาวาจา ๔. สัมมากัมมันตะ

๕. สัมมาอาชีวะ ๖. สัมมาวายามะ

๗. สัมมาสติ ๘. สัมมาสมาธิ