พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน · สัญโญชนสัญโญชนสัมปยุตตทุกะ
ปัญหาวาร เล่ม ๔๒
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๔๘๗–๔๙๖ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๒/๒ ในสัญโญชนสัญโญชนสัมปยุตตทุกะมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน มหาปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๓ สัญโญชนสัญโญชนสัมปยุตตทุกะ ปัญหาวาร (ฉบับหลวง เล่ม ๔๒ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๔๒ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๘๘ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๔๒)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๔๒ หน้า ๓๗๘–๓๘๔
๒. ปัจจยปัจจนียะ ๒. สังขยาวาร
สุทธนัย
{๔๘๖} [๑๐๕] ในนเหตุปัจจัย มี ๓ วาร
ในนอธิปติปัจจัย ” ๙ ”
ในนปุเรชาตปัจจัย ” ๙ ”
ในนปัจฉาชาตปัจจัย ” ๙ ”
ในนอาเสวนปัจจัย ” ๙ ”
ในนกัมมปัจจัย ” ๓ ”
ในนวิปากปัจจัย ” ๙ ”
ในนวิปปยุตตปัจจัย ” ๙ ”
(การนับทั้ง ๒ อย่างนี้ก็ดี สหชาตวารก็ดี พึงทำอย่างที่กล่าวมาแล้ว ปัจจยวารก็ดี นิสสยวารก็ดี สังสัฏฐวารก็ดี สัมปยุตตวารก็ดี เหมือนกับปฏิจจวาร)
๒๔. สัญโญชนสัญโญชนสัมปยุตตทุกะ ๗. ปัญหาวาร
๑. ปัจจยานุโลม ๑. วิภังควาร
เหตุปัจจัย
{๔๘๗} [๑๐๖] สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์และที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์และที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์โดยเหตุปัจจัย คือ กามราคสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่ทิฏฐิสัญโญชน์ อวิชชาสัญโญชน์โดยเหตุปัจจัย (พึงผูกให้เป็นจักรนัย) (๑)สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์และที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์แต่ไม่เป็นสัญโญชน์โดยเหตุปัจจัย คือ
สภาวธรรมที่เป็นเหตุซึ่งเป็นสัญโญชน์และสัมปยุตด้วยสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยเหตุปัจจัย (๒)
สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์และที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์และสัมปยุตด้วยสัญโญชน์ ทั้งที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์แต่ไม่เป็นสัญโญชน์โดยเหตุปัจจัย คือ กามราคสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่ทิฏฐิสัญโญชน์ อวิชชาสัญโญชน์ และสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยเหตุปัจจัย (พึงผูกให้เป็นจักรนัย) (๓)
อารัมมณปัจจัย
{๔๘๘} [๑๐๗] สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์และที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์และที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์โดยอารัมมณปัจจัย คือ เพราะปรารภสภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์ สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์จึงเกิดขึ้น (พึงเพิ่มมูลบทเข้ามา) เพราะปรารภสภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์ ขันธ์ที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์แต่ไม่เป็นสัญโญชน์จึงเกิดขึ้น (พึงเพิ่มมูลบทเข้ามา) เพราะปรารภสภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์ สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์และขันธ์ที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์จึงเกิดขึ้น (๑)สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์แต่ไม่เป็นสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์แต่ไม่เป็นสัญโญชน์โดยอารัมมณปัจจัย คือ เพราะปรารภขันธ์ที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์แต่ไม่เป็นสัญโญชน์ ขันธ์ที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์แต่ไม่เป็นสัญโญชน์จึงเกิดขึ้น (๑)
สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์แต่ไม่ใช่สัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์และที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์โดยอารัมมณปัจจัย คือ เพราะปรารภขันธ์ที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์แต่ไม่เป็นสัญโญชน์ สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์จึงเกิดขึ้น (๒)
สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์แต่ไม่เป็นสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์และสัมปยุตด้วยสัญโญชน์ ทั้งที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์แต่ไม่เป็นสัญโญชน์โดยอารัมมณปัจจัย คือ เพราะปรารภขันธ์ที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์แต่ไม่เป็นสัญโญชน์ สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์และขันธ์ที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์จึงเกิดขึ้น (๓)สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์และที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์ ทั้งที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์แต่ไม่เป็นสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์ และสัมปยุตด้วยสัญโญชน์โดยอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาร
อธิปติปัจจัย
{๔๘๙} [๑๐๘] สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์และที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์และสัมปยุตด้วยสัญโญชน์โดยอธิปติปัจจัยมีอย่างเดียว คือ อารัมมณาธิปติปัจจัย มี ๓ วาร
สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์แต่ไม่เป็นสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์แต่ไม่เป็นสัญโญชน์โดยอธิปติปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณาธิปติปัจจัย สหชาตาธิปติปัจจัย มี ๓ วาร
(อารัมมณาธิปติปัจจัยก็ดี สหชาตาธิปติปัจจัยก็ดี ก็ควรจัดเข้าไว้ในวารทั้ง ๓ เหล่านี้)
สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์และสัมปยุตด้วยสัญโญชน์ ทั้งที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์แต่ไม่เป็นสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์ และที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์โดยอธิปติปัจจัย มีอย่างเดียว คือ อารัมมณาธิปติปัจจัย มี ๓ วาร
อนันตราทิปัจจัย
{๔๙๐} [๑๐๙] สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์และที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์และสัมปยุตด้วยสัญโญชน์โดยอนันตร
ปัจจัย มี ๙ วาร (ไม่มีข้อแตกต่างกัน ไม่มีการจำแนก เหมือนกับอารัมมณปัจจัย) เป็นปัจจัยโดยสมนันตรปัจจัย มี ๙ วาร เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย มี ๙ วาร เป็นปัจจัยโดยอัญญมัญญปัจจัย มี ๙ วาร เป็นปัจจัยโดยนิสสยปัจจัย มี ๙ วาร เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๙ วาร (พึงจัดโดยนัยแห่งอารัมมณปัจจัย) เป็นปัจจัยโดยอาเสวนปัจจัย มี ๙ วาร
กัมมาทิปัจจัย
{๔๙๑} [๑๑๐] สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์แต่ไม่เป็นสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์แต่ไม่เป็นสัญโญชน์โดยกัมมปัจจัย มี ๓ วาร เป็นปัจจัยโดยอาหารปัจจัย มี ๓ วาร เป็นปัจจัยโดยอินทริยปัจจัย มี ๓ วาร เป็นปัจจัยโดยฌานปัจจัย มี ๓ วาร เป็นปัจจัยโดยมัคคปัจจัย มี ๙ วาร เป็นปัจจัยโดยสัมปยุตตปัจจัย มี ๙ วาร เป็นปัจจัยโดยวิปปยุตตปัจจัย มี ๙ วาร เป็นปัจจัยโดยอัตถิปัจจัย มี ๙ วาร เป็นปัจจัยโดยนัตถิปัจจัย มี ๙ วาร เป็นปัจจัยโดยวิคตปัจจัย มี ๙ วาร เป็นปัจจัยโดยอวิคตปัจจัย มี ๙ วาร
๑. ปัจจยานุโลม ๒. สังขยาวาร
สุทธนัย
{๔๙๒} [๑๑๑] ในเหตุปัจจัย มี ๓ วาร
ในอารัมมณปัจจัย ” ๙ ”
ในอธิปติปัจจัย ” ๙ ”
ในอนันตรปัจจัย ” ๙ ”
ในสมนันตรปัจจัย ” ๙ ”
ในสหชาตปัจจัย ” ๙ ”
ในอัญญมัญญปัจจัย ” ๙ ”
ในนิสสยปัจจัย ” ๙ ”
ในอุปนิสสยปัจจัย มี ๙ วาร
ในอาเสวนปัจจัย ” ๙ ”
ในกัมมปัจจัย ” ๓ ”
ในอาหารปัจจัย ” ๓ ”
ในอินทริยปัจจัย ” ๓ ”
ในฌานปัจจัย ” ๓ ”
ในมัคคปัจจัย ” ๙ ”
ในสัมปยุตตปัจจัย ” ๙ ”
ในอัตถิปัจจัย ” ๙ ”
ในนัตถิปัจจัย ” ๙ ”
ในวิคตปัจจัย ” ๙ ”
ในอวิคตปัจจัย ” ๙ ”
จบ อนุโลม
๒. ปัจจนียุทธาร
{๔๙๓} [๑๑๒] สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์และที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์และที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์โดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย(ย่อ พึงจัดวารทั้ง ๙ อย่างนี้ พึงเปลี่ยนเฉพาะในบททั้ง ๓ ไม่มีนานาขณิกปัจจัย)
๒. ปัจจยปัจจนียะ ๒. สังขยาวาร
{๔๙๔} [๑๑๓] ในนเหตุปัจจัย มี ๙ วาร
ในนอารัมมณปัจจัย ” ๙ ”
(ในทุก ๆ ปัจจัย มีปัจจัยละ ๙ วาร)
ในโนอวิคตปัจจัย มี ๙ วาร
๓. ปัจจยานุโลมปัจจนียะ
เหตุทุกนัย
{๔๙๕} [๑๑๔] ในนอารัมมณปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๓ วาร ...
ในนสมนันตรปัจจัย กับ ... ” ๓ ”
ในนอุปนิสสยปัจจัย ” ” ๓ ”
ในนปุเรชาตปัจจัย ” ” ๓ ”
ในนมัคคปัจจัย ” ” ๓ ”
ในนสัมปยุตตปัจจัย ” ” ๓ ”
ในนวิปปยุตตปัจจัย ” ” ๓ ”
ในโนนัตถิปัจจัย ” ” ๓ ”
ในโนวิคตปัจจัย ” ” ๓ ”
๔. ปัจจยปัจจนียานุโลม
{๔๙๖} [๑๑๕] ในอารัมมณปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๙ วาร
ในอธิปติปัจจัย กับ ... ” ๙ ”
(พึงกระทำบทที่เป็นอนุโลม) ...
ในอวิคตปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๙ วาร
(จบ ปัจจยวาร)
จบ สัญโญชนสัญโญชนสัมปยุตตทุกะ
๒๕. สัญโญชนวิปปยุตตสัญโญชนิยทุกะ ๑. ปฏิจจวาร
๑. ปัจจยานุโลม ๑. วิภังควาร
{๔๙๗} [๑๑๖] สภาวธรรมที่วิปปยุตจากสัญโญชน์แต่เป็นอารมณ์ของสัญโญชน์ อาศัยสภาวธรรมที่วิปปยุตจากสัญโญชน์แต่เป็นอารมณ์ของสัญโญชน์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่วิปปยุตจากสัญโญชน์แต่เป็นอารมณ์ของสัญโญชน์เกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... (พึงเพิ่มข้อความเข้ามาจนถึงพวกอสัญญสัตว์และมหาภูตรูปทั้งหลาย)สภาวธรรมที่วิปปยุตจากสัญโญชน์และที่ไม่เป็นอารมณ์ของสัญโญชน์ อาศัยสภาวธรรมที่วิปปยุตจากสัญโญชน์และที่ไม่เป็นอารมณ์ของสัญโญชน์ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่วิปปยุตจากสัญโญชน์ และที่ไม่เป็นอารมณ์ของสัญโญชน์เกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... อาศัยสภาวธรรมที่วิปปยุตจากสัญโญชน์และที่ไม่เป็นอารมณ์ของสัญโญชน์เกิดขึ้น ... (พึงจัดวารทั้ง ๒ เข้าด้วย)
(ทุกะนี้ เหมือนกับโลกิยทุกะ ในจูฬันตรทุกะ ไม่มีข้อแตกต่างกัน)
จบ สัญโญชนวิปปยุตสัญโญชนิยทุกะ
จบ สัญโญชนโคจฉกะ
จบ ปัญหาวาร