ปัญหาวาร เล่ม ๔๒

{๔๒๖} [๑๓] ในนเหตุปัจจัย มี ๔ วาร

(ในที่ใด ๆ ได้หทัยวัตถุ ในที่นั้น ๆ พึงทำให้ไม่แตกต่างกัน)

ในนอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาร ...

ในโนวิคตปัจจัย ” ๓ ”

(การนับทั้ง ๒ แม้นอกนี้ก็ดี นิสสยวารก็ดี พึงกระทำอย่างนี้)

๒๐. สัญโญชนทุกะ ๕. สังสัฏฐวาร

๑. ปัจจยานุโลม

เหตุปัจจัย

{๔๒๗} [๑๔] สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์เจือปนกับสภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย คือ ทิฏฐิสัญโญชน์ อวิชชาสัญโญชน์เจือปนกับกามราคสัญโญชน์

(โดยอาการอย่างนี้มี ๙ วาร พึงทำเฉพาะอรูปภูมิเท่านั้น)

(สังสัฏฐวารก็ดี สัมปยุตตวารก็ดีพึงทำอย่างนี้)

๒๐. สัญโญชนทุกะ ๗. ปัญหาวาร

๑. ปัจจยานุโลม ๑. วิภังควาร

เหตุปัจจัย

{๔๒๘} [๑๕] สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์โดยเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นเหตุซึ่งเป็นสัญโญชน์ เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตสัญโญชน์ทั้งหลายโดยเหตุปัจจัย (๑)

สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นสัญโญชน์โดยเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นเหตุซึ่งเป็นสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปโดยเหตุปัจจัย (๒)

สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์และที่ไม่เป็นสัญโญชน์โดยเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นเหตุซึ่งเป็นสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์และจิตตสุฏฐานรูปโดยเหตุปัจจัย (๓)

[๑๖] สภาวธรรมที่ไม่เป็นสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นสัญโญชน์โดยเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นเหตุซี่งไม่เป็นสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปโดยเหตุปัจจัย ในปฏิสนธิขณะ ... (๑)

อารัมมณปัจจัย

{๔๒๙} [๑๗] สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์โดยอารัมมณปัจจัย คือ เพราะปรารภสภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์ทั้งหลาย สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์จึงเกิดขึ้น (พึงเพิ่มมูลบทเข้ามา) เพราะปรารภสภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์ทั้งหลาย ขันธ์ที่ไม่เป็นสัญโญชน์จึงเกิดขึ้น (พึงเพิ่มมูลบทเข้ามา) เพราะปรารภสภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์ทั้งหลาย สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์และสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายจึงเกิดขึ้น (๓)[๑๘] สภาวธรรมที่ไม่เป็นสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นสัญโญชน์โดยอารัมมณปัจจัย คือ บุคคลให้ทาน ... สมาทานศีล ... รักษาอุโบสถแล้วพิจารณากุศลนั้น พิจารณากุศลที่เคยสั่งสมไว้แล้วในก่อน ออกจากฌานแล้วพิจารณาฌาน พระอริยะทั้งหลายออกจากมรรคแล้ว พิจารณามรรค ... ผล ... นิพพาน นิพพานเป็นปัจจัยแก่โคตรภู โวทาน

มรรค ผล อาวัชชนะโดยอารัมมณปัจจัย พิจารณากิเลสที่ละได้แล้วซึ่งไม่เป็นสัญโญชน์ ... พิจารณากิเลสที่ข่มได้แล้ว ... รู้กิเลสที่เคยเกิดขึ้นแล้วในก่อน ... เห็นแจ้งจักขุ ... หทัยวัตถุ ขันธ์ที่ไม่เป็นสัญโญชน์โดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยง ... โทมนัสจึงเกิดขึ้น เห็นรูปด้วยทิพพจักขุ ฟังเสียงด้วยทิพพโสตธาตุ รู้จิตของบุคคลผู้พรั่งพร้อมด้วยจิตที่ไม่เป็นสัญโญชน์ด้วยเจโตปริยญาณ อากาสานัญจายตนะเป็นปัจจัยแก่วิญญาณัญจายตนะ ... อากิญจัญญายตนะเป็นปัจจัยแก่เนวสัญญานาสัญญายตนะ ... รูปายตนะเป็นปัจจัยแก่จักขุวิญญาณ ... โผฏฐัพพายตนะเป็นปัจจัยแก่กายวิญญาณ ... ขันธ์ที่ไม่เป็นสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่อิทธิวิธญาณ เจโตปริยญาณ ปุพเพนิวาสานุสสติญาณ ยถากัมมูปคญาณ อนาคตังสญาณ อาวัชชนะโดยอารัมมณปัจจัย (๑)สภาวธรรมที่ไม่เป็นสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์โดยอารัมมณปัจจัย คือ บุคคลให้ทาน ... สมาทานศีล ... รักษาอุโบสถ ... ยินดีเพลิดเพลินกุศลที่เคยสั่งสมไว้แล้วในก่อน ... ออกจากฌาน ... ยินดีเพลิดเพลินจักขุ ... หทัยวัตถุ ขันธ์ที่ไม่เป็นสัญโญชน์ เพราะปรารภจักขุเป็นต้นนั้น ราคะ ... โทมนัสจึงเกิดขึ้น (๒)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์และที่ไม่เป็นสัญโญชน์โดยอารัมมณปัจจัย คือ บุคคลให้ทาน ... สมาทาน ศีล ... รักษาอุโบสถ ... ยินดีเพลิดเพลินกุศลที่เคยสั่งสมไว้แล้วในก่อน ... ออกจากฌาน ... ยินดีเพลิดเพลินจักขุ ... หทัยวัตถุ ขันธ์ที่ไม่เป็นสัญโญชน์เพราะปรารภจักขุเป็นต้นนั้น สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์และขันธ์ที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์จึงเกิดขึ้น (๓)

สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์และที่ไม่เป็นสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์โดยอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาร (เพราะปรารภนั่นแลจึงทำไว้)

อธิปติปัจจัย

{๔๓๐} [๑๙] สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์โดยอธิปติปัจจัย มีอย่างเดียว คือ อารัมมณาธิปติปัจจัย ได้แก่ บุคคลทำสภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์ให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ... มี ๓ วาร (ทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น)สภาวธรรมที่ไม่เป็นสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นสัญโญชน์โดยอธิปติปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณาธิปติปัจจัย สหชาตาธิปติปัจจัยที่เป็นอารัมมณาธิปติปัจจัย ได้แก่ บุคคลให้ทาน สมาทานศีล ... มี ๓ วาร (อารัมมณาธิปติปัจจัย สหชาตาธิปติปัจจัย แม้แห่งวารทั้ง ๓ ก็ควรทำไว้ พึงจำแนกทั้ง ๓ วาร)สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์และที่ไม่เป็นสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์โดยอธิปติปัจจัย มีอย่างเดียว คือ อารัมมณาธิปติปัจจัย ได้แก่ บุคคลทำสภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์และสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ... มี ๓ วาร

อนันตรปัจจัย

{๔๓๑} [๒๐] สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์โดยอนันตรปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์ซึ่งเกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์ซึ่งเกิดหลัง ๆ โดยอนันตรปัจจัย มี ๓ วาร

สภาวธรรมที่ไม่เป็นสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นสัญโญชน์โดยอนันตรปัจจัย คือ ขันธ์ที่ไม่เป็นสัญโญชน์ซึ่งเกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่ไม่เป็นสัญโญชน์ซึ่งเกิดหลัง ๆ ... แก่ผลสมาบัติโดยอนันตรปัจจัย (๑)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์โดยอนันตรปัจจัย คือ ขันธ์ที่ไม่เป็นสัญโญชน์ที่เกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์ที่เกิดหลัง ๆ โดยอนันตรปัจจัย อาวัชชนะเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์โดยอนันตรปัจจัย (แม้ทั้ง ๒ อย่างพึงทำอย่างนี้) (๓)สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์และที่ไม่เป็นสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์โดยอนันตรปัจจัย มี ๓ วาร

สมนันตราทิปัจจัย

[๒๑] สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์โดยสมนันตรปัจจัย มี ๙ วาร เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย มี ๙ วาร เป็นปัจจัยโดยอัญญมัญญปัจจัย มี ๙ วาร เป็นปัจจัยโดยนิสสยปัจจัย มี ๙วาร

อุปนิสสยปัจจัย

{๔๓๒} [๒๒] สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์โดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๓ อย่าง คือ อารัมมณูปนิสสยปัจจัย อนันตรูปนิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย ... ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์โดยอุปนิสสยปัจจัย (แม้ทั้ง ๓ วารก็เหมือนอย่างนี้)[๒๓] สภาวธรรมที่ไม่เป็นสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นสัญโญชน์โดยอุปนิสสยปัจจัยมี ๓ อย่าง คือ อารัมมณูปนิสสยปัจจัย อนันตรูปนิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย ... ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ บุคคลอาศัยศรัทธาแล้วให้ทาน ... ทำสมาบัติให้เกิดขึ้น ก่อมานะ ถือทิฏฐิ อาศัยศีล ... ปัญญา ... ราคะ ... ความปรารถนา ... เสนาสนะแล้วให้ทาน

... ทำลายสงฆ์ ศรัทธา ... เสนาสนะเป็นปัจจัยแก่ศรัทธา ... ผลสมาบัติโดยอุปนิสสยปัจจัย (๑)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์โดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๓ อย่าง คือ อารัมมณูปนิสสยปัจจัย อนันตรูปนิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย ... ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ บุคคลอาศัยศรัทธาแล้วก่อมานะ ถือทิฏฐิ อาศัยศีล ... เสนาสนะแล้วฆ่าสัตว์ ... ทำลายสงฆ์ ศรัทธา .... เสนาสนะเป็นปัจจัยแก่ราคะ ... ความปรารถนาโดยอุปนิสสยปัจจัย (๒)สภาวธรรมที่ไม่เป็นสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์ และที่ไม่เป็นสัญโญชน์โดยอุปปนิสสยปัจจัย มี ๓ อย่าง คือ อารัมมณูปนิสสยปัจจัย อนันตรูปนิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย ... ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ บุศคลอาศัยศรัทธาแล้วก่อมานะ ถือทิฏฐิ ... ศีล ... เสนาสนะแล้ว ฆ่าสัตว์ ... ทำลายสงฆ์ ศรัทธา ... เสนาสนะเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์และสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยอุปนิสสยปัจจัย (๓)สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์และที่ไม่เป็นสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์โดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๓ วาร

ปุเรชาตปัจจัย

{๔๓๓} [๒๔] สภาวธรรมที่ไม่เป็นสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นสัญโญชน์โดยปุเรชาตปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณปุเรชาตปัจจัย วัตถุปุเรชาตปัจจัย

ที่เป็นอารัมมณปุเรชาตปัจจัย ได้แก่ บุคคลเห็นแจ้งจักขุ ... หทัยวัตถุโดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยง ... โทมนัสจึงเกิดขึ้น เห็นรูปด้วยทิพพจักขุ ฟังเสียงด้วยทิพพโสตธาตุ รูปายตนะเป็นปัจจัยแก่จักขุวิญญาณ ... โผฏฐัพพายตนะเป็นปัจจัยแก่กายวิญญาณโดยปุเรชาตปัจจัย

ที่เป็นวัตถุปุเรชาตปัจจัย ได้แก่ จักขายตนะเป็นปัจจัยแก่จักขุวิญญาณ ... กายายตนะเป็นปัจจัยแก่กายวิญญาณ ... หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่ไม่เป็นสัญโญชน์โดยปุเรชาตปัจจัย (๑)สภาวธรรมที่ไม่เป็นสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์โดยปุเรชาตปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณปุเรชาตปัจจัย วัตถุปุเรชาตปัจจัยที่เป็นอารัมมณปุเรชาตปัจจัย ได้แก่ บุคคลยินดีเพลิดเพลินจักขุ ... หทัยวัตถุ เพราะปรารภจักขุเป็นต้นนั้น ราคะ ... โทมนัสจึงเกิดขึ้นที่เป็นวัตถุปุเรชาตปัจจัย ได้แก่ หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์โดยปุเรชาตปัจจัย (๒)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์ และที่ไม่เป็นสัญโญชน์โดยปุเรชาตปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณปุเรชาตปัจจัย วัตถุปุเรชาตปัจจัยที่เป็นอารัมมณปุเรชาตปัจจัย ได้แก่ บุคคลยินดีเพลิดเพลินจักขุ ... หทัยวัตถุ เพราะปรารภจักขุเป็นต้นนั้น สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์และสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายจึงเกิดขึ้นที่เป็นวัตถุปุเรชาตปัจจัย ได้แก่ หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์และสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยปุเรชาตปัจจัย (๓)

ปัจฉาชาตปัจจัย

{๔๓๔} [๒๕] สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นสัญโญชน์โดยปัจฉาชาตปัจจัย มี ๑ วาร

สภาวธรรมที่ไม่เป็นสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นสัญโญชน์โดยปัจฉาชาตปัจจัย ... (๑)

สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์และที่ไม่เป็นสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นสัญโญชน์โดยปัจฉาชาตปัจจัย ... (๑)

อาเสวนปัจจัย

{๔๓๕} [๒๖] สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์โดยอาเสวนปัจจัย มี ๙ วาร

กัมมาทิปัจจัย

{๔๓๖} [๒๗] สภาวธรรมที่ไม่เป็นสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นสัญโญชน์โดยกัมมปัจจัย มี ๓ วาร เป็นปัจจัยโดยวิปากปัจจัย มี ๑ วาร เป็นปัจจัยโดยอาหารปัจจัย มี ๓ วาร เป็นปัจจัยโดยอินทริยปัจจัย มี ๓ วาร เป็นปัจจัยโดยฌานปัจจัย มี ๓ วาร เป็นปัจจัยโดยมัคคปัจจัย มี ๙ วาร เป็นปัจจัยโดยสัมปยุตตปัจจัย มี ๙ วาร

วิปปยุตตปัจจัย

{๔๓๗} [๒๘] สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นสัญโญชน์โดยวิปปยุตตปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ สหชาตวิปปยุตตปัจจัย ปัจฉาชาตวิปปยุตตปัจจัย (พึงจำแนกออกไป) (๑)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นสัญโญชน์โดยวิปปยุตตปัจจัย มี ๓ อย่าง คือ สหชาตวิปปยุตตปัจจัย ปุเรชาตวิปปยุตตปัจจัย ปัจฉาชาตวิปปยุตตปัจจัย (พึงจำแนกออกไป) (๑)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์โดยวิปปยุตตปัจจัย มีอย่างเดียว คือ ปุเรชาตวิปปยุตตปัจจัย ได้แก่ หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์โดยวิปปยุตตปัจจัย (๒)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์ และที่ไม่เป็นสัญโญชน์โดยวิปปยุตตปัจจัย มีอย่างเดียว คือ ปุเรชาตวิปปยุตตปัจจัย ได้แก่ หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์และสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยวิปปยุตตปัจจัย (๓)สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์และที่ไม่ใช่สัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นสัญโญชน์โดยวิปยุตตปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ สหชาตวิปปยุตตปัจจัย ปัจฉาชาตวิปปยุตตปัจจัย (พึงจำแนกออกไป) (๑)

อัตถิปัจจัย

{๔๓๘} [๒๙] สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์โดยอัตถิปัจจัย มี ๑ วาร (เหมือนกับปฏิจจวาร) (๑)

สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นสัญโญชน์โดยอัตถิปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ สหชาตอัตถิปัจจัย ปัจฉาชาตอัตถิปัจจัย (ย่อ) (๒)

สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์และที่ไม่เป็นสัญโญชน์โดยอัตถิปัจจัย (เหมือนกับปฏิจจวาร) (๓)

[๓๐] สภาวธรรมที่ไม่เป็นสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นสัญโญชน์โดยอัตถิปัจจัย มี ๕ อย่าง คือ สหชาตอัตถิปัจจัย ปุเรชาตอัตถิปัจจัย ปัจฉาชาตอัตถิปัจจัย อาหารอัตถิปัจจัย อินทริยอัตถิปัจจัย (ย่อ) (๑)สภาวธรรมที่ไม่เป็นสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์โดยอัตถิปัจจัย มี ๒ อย่าง สหชาตอัตถิปัจจัย ปุเรชาตอัตถิปัจจัย

ที่เป็นสหชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่ไม่เป็นสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตต สัญโญชน์ทั้งหลายโดยอัตถิปัจจัย

ที่เป็นปุเรชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ บุคคลยินดีเพลิดเพลินจักขุ ... หทัยวัตถุ เพราะปรารภจักขุเป็นต้นนั้น ราคะ ... โทมนัสจึงเกิดขึ้น หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์โดยอัตถิปัจจัย (๒)สภาวธรรมที่ไม่เป็นสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์ และที่ไม่เป็นสัญโญชน์โดยอัตถิปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ สหชาตอัตถิปัจจัย ปุเรชาตอัตถิปัจจัย

ที่เป็นสหชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นสัญโญชน์ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะเป็นปัจจัยแก่โมหะที่เป็นสัญโญชน์และขันธ์ ๓ ที่ไม่เป็นสัญโญชน์โดยอัตถิปัจจัย (ย่อ เหมือนกับอาสวทุกะ) (๓)

[๓๑] สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์และที่ไม่เป็นสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์โดยอัตถิปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ สหชาตอัตถิปัจจัย ปุเรชาตอัตถิปัจจัย (เหมือนกับอาสวทุกะ) (๑)

สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์และที่ไม่เป็นสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นสัญโญชน์โดยอัตถิปัจจัย มี ๕ อย่าง คือ สหชาตอัตถิปัจจัย ปุเรชาตอัตถิปัจจัย ปัจฉาชาตอัตถิปัจจัย อาหารอัตถิปัจจัย อินทริยอัตถิปัจจัย (พึงจำแนกออกไป เหมือนกับอาสวทุกะ) (๒)สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์และที่ไม่เป็นสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่ สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์และที่ไม่เป็นสัญโญชน์โดยอัตถิปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ สหชาตอัตถิปัจจัย ปุเรชาตอัตถิปัจจัย (พึงจำแนกออกไป เหมือนกับอาสวทุกะ) (๓)

๑. ปัจจยานุโลม ๒. สังขยาวาร

สุทธนัย

{๔๓๙} [๓๒] ในเหตุปัจจัย มี ๔ วาร

ในอารัมมณปัจจัย ” ๙ ”

ในอธิปติปัจจัย ” ๙ ”

ในอนันตรปัจจัย ” ๙ ”

ในสมนันตรปัจจัย ” ๙ ”

ในสหชาตปัจจัย ” ๙ ”

ในอัญญมัญญปัจจัย ” ๙ ”

ในนิสสยปัจจัย ” ๙ ”

ในอุปนิสสยปัจจัย ” ๙ ”

ในปุเรชาตปัจจัย ” ๓ ”

ในปัจฉาชาตปัจจัย ” ๓ ”

ในอาเสวนปัจจัย ” ๙ ”

ในกัมมปัจจัย ” ๓ ”

ในวิปากปัจจัย ” ๑ ”

ในอาหารปัจจัย ” ๓ ”

ในอินทริยปัจจัย ” ๓ ”

ในฌานปัจจัย ” ๓ ”

ในมัคคปัจจัย ” ๙ ”

ในสัมปยุตตปัจจัย ” ๙ ”

ในวิปปยุตตปัจจัย ” ๕ ”

ในอัตถิปัจจัย ” ๙ ”

ในนัตถิปัจจัย ” ๙ ”

ในวิคตปัจจัย มี ๙ วาร

ในอวิคตปัจจัย ” ๙ ”

จบ อนุโลม

๒. ปัจจนียุทธาร

{๔๔๐} [๓๓] สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์โดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย (๑)

สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นสัญโญชน์โดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย เป็นปัจจัยโดยปัจฉาชาตปัจจัย (๒)

สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์และที่ไม่เป็นสัญโญชน์โดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย (๓)

[๓๔] สภาวธรรมที่ไม่เป็นสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นสัญโญชน์โดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย เป็นปัจจัยโดยปุเรชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยปัจฉาชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยกัมมปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอาหารปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอินทริยปัจจัย (๑)สภาวธรรมที่ไม่เป็นสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์โดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย เป็นปัจจัยโดยปุเรชาตปัจจัย (๒)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์ และที่ไม่เป็นสัญโญชน์โดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย เป็นปัจจัยโดยปุเรชาตปัจจัย (๓)

[๓๕] สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์และที่ไม่เป็นสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์โดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย (๑)สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์และที่ไม่เป็นสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นสัญโญชน์โดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย เป็นปัจจัยโดยปัจฉาชาตปัจจัย (๒)สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์และที่ไม่เป็นสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์และที่ไม่เป็นสัญโญชน์โดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย (๓)

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๒. สังขยาวาร

{๔๔๑} [๓๖] ในนเหตุปัจจัย มี ๙ วาร

ในนอารัมมณปัจจัย ” ๙ ”

(ในทุก ๆ ปัจจัย มีปัจจัยละ ๙ วาร)

ในโนอวิคตปัจจัย มี ๙วาร

๓. ปัจจยานุโลมปัจจนียะ

เหตุทุกนัย

{๔๔๒} [๓๗] ในนอารัมมณปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๔ วาร ...

ในนสมนันตรปัจจัย กับ ... ” ๔ ”

ในนอัญญมัญญปัจจัย ” ” ๒ ”

ในนอุปนิสสยปัจจัย ” ” ๔ ” ...

ในนมัคคปัจจัย ” ” ๔ ”

ในนสัมปยุตตปัจจัย ” ” ๒ ”

ในนวิปปยุตตปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๔ วาร

ในโนนัตถิปัจจัย ” ” ๔ ”

ในโนวิคตปัจจัย ” ” ๔ ”

๔. ปัจจยปัจจนียานุโลม

นเหตุทุกนัย

{๔๔๓} [๓๘] ในอารัมมณปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๙ วาร

ในอธิปติปัจจัย กับ ... ” ๙ ”

(พึงแจกอนุโลมมาติกาไว้ด้วย)

ในอวิคตปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๙ วาร

จบ สัญโญชนทุกะ

๒๑. สัญโญชนิยทุกะ ๑-๗. ปฎิจจาทิวาร

{๔๔๔} [๓๙] สภาวธรรมที่เป็นอารมณ์ของสัญโญชน์อาศัยสภาวธรรมที่เป็นอารมณ์ของสัญโญชน์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอารมณ์ของสัญโญชน์เกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ ... ในปฏิสนธิขณะ ... หทัยวัตถุอาศัยขันธ์ทั้งหลายเกิดขึ้น ... ขันธ์ทั้งหลายอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... มหาภูตรูป ๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น ... (เหมือนกับโลกิยทุกะในจูฬันตรทุกะ ไม่มีความต่างกัน)

จบ สัญโญชนิยทุกะ