พระอภิธรรมปิฎก · ปัฏฐาน
ปฏิจจวาร เล่ม ๔๒
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๔๘๒ (ฉบับหลวง)มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
เหตุ
๒๓. สัญโญชนสัญโญชนิยทุกะ ๑. ปฏิจจวาร
๑. ปัจจยานุโลม ๑. วิภังควาร
เหตุปัจจัย
พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน มหาปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๓ ปฏิจจวาร (ฉบับหลวง เล่ม ๔๒ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๔๒ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๘๘ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๔๒)
บาลี (มหาจุฬาฯ) เล่ม ๔๒ หน้า ๒๓๒–๒๓๓ · ไทย (มหาจุฬาฯ ๒) เล่ม ๔๒ หน้า ๓๒๐–๓๒๒
สญฺโญชนญฺเจว สญฺโญชนิยญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สญฺโญชโน เจว สญฺโญชนิโย จ ธมฺโม อุปฺปชฺชนฺติ เหตุปจฺจยา. กามราคสญฺโญชนํ ปฏิจฺจ ทิฏฺฐิสญฺโญชนํ อวิชฺชาสญฺโญชนํ. (จกฺกํ.) (๑)
สญฺโญชนญฺเจว สญฺโญชนิยญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สญฺโญชนิโย เจว โน จ สญฺโญชโน ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. สญฺโญชเน ปฏิจฺจ สมฺปยุตฺตกา ขนฺธา จิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ รูปํ. (๒)
สญฺโญชนญฺเจว สญฺโญชนิยญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สญฺโญชโน เจว สญฺโญชนิโย จ สญฺโญชนิโย เจว โน จ สญฺโญชโน จ ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ เหตุปจฺจยา. กามราคสญฺโญชนํ ปฏิจฺจ ทิฏฺฐิสญฺโญชนํ อวิชฺชาสญฺโญชนํ สมฺปยุตฺตกา ขนฺธา จิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ รูปํ (จกฺกํ.) (๓)
สภาวธรรมที่เป็นสังโยชน์และเป็นอารมณ์ของสังโยชน์อาศัยสภาวธรรมที่เป็นสังโยชน์และเป็นอารมณ์ของสังโยชน์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย ได้แก่ ทิฏฐิสังโยชน์และอวิชชาสังโยชน์อาศัยกามราคสังโยชน์เกิดขึ้น (พึงผูกเป็นจักกนัย) (๑)สภาวธรรมที่เป็นอารมณ์ของสังโยชน์แต่ไม่เป็นสังโยชน์อาศัยสภาวธรรมที่เป็นสังโยชน์และเป็นอารมณ์ของสังโยชน์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย ได้แก่ สัมปยุตตขันธ์และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยสังโยชน์เกิดขึ้น (๒)
สภาวธรรมที่เป็นสังโยชน์เป็นอารมณ์ของสังโยชน์และที่เป็นอารมณ์ของสังโยชน์แต่ไม่เป็นสังโยชน์อาศัยสภาวธรรมที่เป็นสังโยชน์และเป็นอารมณ์ของสังโยชน์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย ได้แก่ ทิฏฐิสังโยชน์ อวิชชาสังโยชน์ สัมปยุตตขันธ์ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยกามราคสังโยชน์เกิดขึ้น (พึงผูกเป็นจักกนัย) (๓)
สญฺโญชนิยญฺเจว โน จ สญฺโญชนํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สญฺโญชนิโย เจว โน จ สญฺโญชโน ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. สญฺโญชนิยญฺเจว โน จ สญฺโญชนํ เอกํ ขนฺธํ ปฏิจฺจ ตโย ขนฺธา จิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ รูปํ ฯเปฯ เทฺว ขนฺเธ ฯเปฯ ปฏิสนฺธิกฺขเณ ฯเปฯ (ยาว มหาภูตา.) (๑)
สญฺโญชนิยญฺเจว โน จ สญฺโญชนํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สญฺโญชโน เจว สญฺโญชนิโย จ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. สญฺโญชนิเย เจว โน จ สญฺโญชเน ขนฺเธ ปฏิจฺจ สญฺโญชนา. (๒)
สญฺโญชนิยญฺเจว โน จ สญฺโญชนํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สญฺโญชโน เจว สญฺโญชนิโย จ สญฺโญชนิโย เจว โน จ สญฺโญชโน จ ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ เหตุปจฺจยา. สญฺโญชนิยญฺเจว โน จ สญฺโญชนํ เอกํ ขนฺธํ ปฏิจฺจ ตโย ขนฺธา สญฺโญชนา จ จิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ รูปํ ฯเปฯ เทฺว ขนฺเธ ฯเปฯ (๓)
สภาวธรรมที่เป็นอารมณ์ของสังโยชน์แต่ไม่เป็นสังโยชน์อาศัยสภาวธรรมที่เป็นอารมณ์ของสังโยชน์แต่ไม่เป็นสังโยชน์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอารมณ์ของสังโยชน์แต่ไม่เป็นสังโยชน์เกิดขึ้น ฯลฯ อาศัยขันธ์ ๒ ฯลฯ ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ (พึงเพิ่มข้อความจนถึงมหาภูตรูป) (๑)สภาวธรรมที่เป็นสังโยชน์และเป็นอารมณ์ของสังโยชน์อาศัยสภาวธรรมที่เป็นอารมณ์ของสังโยชน์แต่ไม่เป็นสังโยชน์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย ได้แก่ สังโยชน์อาศัยขันธ์ที่เป็นอารมณ์ของสังโยชน์แต่ไม่เป็นสังโยชน์เกิดขึ้น (๒)
สภาวธรรมที่เป็นสังโยชน์เป็นอารมณ์ของสังโยชน์และที่เป็นอารมณ์ของสังโยชน์แต่ไม่เป็นสังโยชน์อาศัยสภาวธรรมที่เป็นอารมณ์ของสังโยชน์แต่ไม่เป็นสังโยชน์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ ๓ สังโยชน์และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอารมณ์ของสังโยชน์แต่ไม่เป็นสังโยชน์เกิดขึ้น ฯลฯ อาศัยขันธ์ ๒ ฯลฯ (๓)
สญฺโญชนญฺเจว สญฺโญชนิยญฺจ สญฺโญชนิยญฺเจว โน จ สญฺโญชนํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สญฺโญชโน เจว สญฺโญชนิโย จ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. กามราคสญฺโญชนญฺจ สมฺปยุตฺตเก จ ขนฺเธ ปฏิจฺจ ทิฏฺฐิสญฺโญชนํ อวิชฺชาสญฺโญชนํ. (จกฺกํ.) (๑) สญฺโญชนญฺเจว สญฺโญชนิยญฺจ สญฺโญชนิยญฺเจว โน จ สญฺโญชนญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สญฺโญชนิโย เจว โน จ สญฺโญชโน ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. สญฺโญชนิยญฺเจว โน จ สญฺโญชนํ เอกํ ขนฺธญฺจ สญฺโญชเน จ ปฏิจฺจ ตโย ขนฺธา จิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ รูปํ ฯเปฯ เทฺว ขนฺเธ ฯเปฯ (๒)
สญฺโญชนญฺเจว สญฺโญชนิยญฺจ สญฺโญชนิยญฺเจว โน จ สญฺโญชนญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สญฺโญชโน เจว สญฺโญชนิโย จ สญฺโญชนิโย เจว โน จ สญฺโญชโน จ ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ เหตุปจฺจยา. สญฺโญชนิยญฺเจว โน จ สญฺโญชนํ เอกํ ขนฺธญฺจ กามราคสญฺโญชนญฺจ ปฏิจฺจ ตโย ขนฺธา ทิฏฺฐิสญฺโญชนํ อวิชฺชาสญฺโญชนํ จิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ รูปํ ฯเปฯ เทฺว ขนฺเธ จ ฯเปฯ (จกฺกํ พนฺธิตพฺพํ.) (๓) (สญฺโญชนโคจฺฉเก ปฐมทุกสทิสํ.) (เอวํ อิมมฺปิ ทุกํ วิตฺถาเรตพฺพํ, นินฺนานากรณํ ฐเปตฺวา โลกุตฺตรํ.) สญฺโญชนสญฺโญชนิยทุกํ นิฏฺฐิตํ. _____ ๒๔. สญฺโญชนสญฺโญชนสมฺปยุตฺตทุก ๑. ปฏิจฺจวาร ๑. ปจฺจยานุโลม ๑. วิภงฺควาร
สภาวธรรมที่เป็นสังโยชน์และเป็นอารมณ์ของสังโยชน์อาศัยสภาวธรรมที่เป็นสังโยชน์เป็นอารมณ์ของสังโยชน์และที่เป็นอารมณ์ของสังโยชน์แต่ไม่เป็นสังโยชน์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย ได้แก่ ทิฏฐิสังโยชน์ และอวิชชาสังโยชน์อาศัยกามราคสังโยชน์และสัมปยุตตขันธ์เกิดขึ้น (พึงผูกเป็นจักกนัย) (๑)
สภาวธรรมที่เป็นอารมณ์ของสังโยชน์แต่ไม่เป็นสังโยชน์อาศัยสภาวธรรมที่เป็นสังโยชน์เป็นอารมณ์ของสังโยชน์และที่เป็นอารมณ์ของสังโยชน์แต่ไม่เป็นสังโยชน์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอารมณ์ของสังโยชน์แต่ไม่เป็นสังโยชน์และอาศัยสังโยชน์เกิดขึ้น ฯลฯ อาศัยขันธ์ ๒ ฯลฯ (๒)สภาวธรรมที่เป็นสังโยชน์เป็นอารมณ์ของสังโยชน์และที่เป็นอารมณ์ของสังโยชน์แต่ไม่เป็นสังโยชน์อาศัยสภาวธรรมที่เป็นสังโยชน์เป็นอารมณ์ของสังโยชน์และที่เป็นอารมณ์ของสังโยชน์แต่ไม่เป็นสังโยชน์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ ๓ ทิฏฐิสังโยชน์ อวิชชาสังโยชน์ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอารมณ์ของสังโยชน์แต่ไม่เป็นสังโยชน์และอาศัยกามราคสังโยชน์เกิดขึ้น ฯลฯ อาศัยขันธ์ ๒ ฯลฯ (พึงผูกเป็นจักกนัย) (๓)
(เหมือนกับปฐมทุกะในสัญโญชนโคจฉกะ)
(พึงขยายทุกะให้พิสดารอย่างนี้ ไม่มีข้อแตกต่างกัน ยกเว้นแต่โลกุตตระ)
สัญโญชนสัญโญชนิยทุกะ จบ
จบ ปฏิจจวาร