ปัญหาวาร เล่ม ๔๒

นีวรโณ เจว นีวรณสมฺปยุตฺโต จ ธมฺโม นีวรณสฺส เจว นีวรณสมฺปยุตฺตสฺส จ ธมฺมสฺส เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย. นีวรณา เจว นีวรณสมฺปยุตฺตา จ เหตู สมฺปยุตฺตกานํ นีวรณานํ เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย. (๑)

นีวรโณ เจว นีวรณสมฺปยุตฺโต จ ธมฺโม นีวรณสมฺปยุตฺตสฺส เจว โน จ นีวรณสฺส ธมฺมสฺส เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย. นีวรณา เจว นีวรณสมฺปยุตฺตา จ เหตู สมฺปยุตฺตกานํ ขนฺธานํ เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย. (๒)

นีวรโณ เจว นีวรณสมฺปยุตฺโต จ ธมฺโม นีวรณสฺส เจว นีวรณสมฺปยุตฺตสฺส จ นีวรณสมฺปยุตฺตสฺส เจว โน จ นีวรณสฺส จ ธมฺมสฺส เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย. นีวรณา เจว นีวรณสมฺปยุตฺตา จ เหตู สมฺปยุตฺตกานํ ขนฺธานํ นีวรณานญฺจ เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย. (๓)

สภาวธรรมที่เป็นนิวรณ์และสัมปยุตด้วยนิวรณ์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นนิวรณ์และสัมปยุตด้วยนิวรณ์โดยเหตุปัจจัย ได้แก่ เหตุที่เป็นนิวรณ์และสัมปยุตด้วยนิวรณ์เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตนิวรณ์โดยเหตุปัจจัย (๑)สภาวธรรมที่เป็นนิวรณ์และสัมปยุตด้วยนิวรณ์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุต ด้วยนิวรณ์แต่ไม่เป็นนิวรณ์โดยเหตุปัจจัย ได้แก่ เหตุที่เป็นนิวรณ์และสัมปยุตด้วยนิวรณ์เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์โดยเหตุปัจจัย (๒)สภาวธรรมที่เป็นนิวรณ์และสัมปยุตด้วยนิวรณ์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็น นิวรณ์สัมปยุตด้วยนิวรณ์และที่สัมปยุตด้วยนิวรณ์แต่ไม่เป็นนิวรณ์โดยเหตุปัจจัย ได้แก่ เหตุที่เป็นนิวรณ์และสัมปยุตด้วยนิวรณ์เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์และนิวรณ์โดย เหตุปัจจัย (๓)

อารมฺมณ นีวรโณ เจว นีวรณสมฺปยุตฺโต จ ธมฺโม นีวรณสฺส เจว นีวรณสมฺปยุตฺตสฺส จ ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย. นีวรเณ อารพฺภ นีวรณา อุปฺปชฺชนฺติ. (มูลํ ปุจฺฉิตพฺพํ. (๑) ) นีวรเณ อารพฺภ นีวรณสมฺปยุตฺตา เจว โน จ นีวรณา ขนฺธา อุปฺปชฺชนฺติ. (มูลํ ปุจฺฉิตพฺพํ. ๑ ) นีวรเณ อารพฺภ นีวรณา จ สมฺปยุตฺตกา จ ขนฺธา อุปฺปชฺชนฺติ. (๓) นีวรณสมฺปยุตฺโต เจว โน จ นีวรโณ ธมฺโม นีวรณสมฺปยุตฺตสฺส เจว โน จ นีวรณสฺส ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย. นีวรณสมฺปยุตฺเต เจว โน จ นีวรเณ ขนฺเธ อารพฺภ นีวรณสมฺปยุตฺตา เจว โน จ นีวรณา ขนฺธา อุปฺปชฺชนฺติ. (มูลานิ ปุจฺฉิตพฺพานิ. (๒) ) นีวรณสมฺปยุตฺเต เจว โน จ นีวรเณ ขนฺเธ อารพฺภ นีวรณา อุปฺปชฺชนฺติ. (มูลํ ปุจฺฉิตพฺพํ.) นีวรณสมฺปยุตฺเต เจว โน จ นีวรเณ ขนฺเธ อารพฺภ นีวรณา จ สมฺปยุตฺตกา จ ขนฺธา อุปฺปชฺชนฺติ. (๓)

นีวรโณ เจว นีวรณสมฺปยุตฺโต จ นีวรณสมฺปยุตฺโต เจว โน จ นีวรโณ จ ธมฺมา นีวรณสฺส เจว นีวรณสมฺปยุตฺตสฺส จ ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย. ตีณิ. (๓)

อารัมมณปัจจัย

สภาวธรรมที่เป็นนิวรณ์และสัมปยุตด้วยนิวรณ์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นนิวรณ์และสัมปยุตด้วยนิวรณ์โดยอารัมมณปัจจัย ได้แก่ เพราะปรารภนิวรณ์นิวรณ์จึงเกิดขึ้น (พึงอ้างบทที่เป็นมูล) เพราะปรารภนิวรณ์ขันธ์ที่สัมปยุตด้วยนิวรณ์แต่ไม่เป็นนิวรณ์จึงเกิดขึ้น (พึงอ้างบทที่เป็นมูล) เพราะปรารภนิวรณ์นิวรณ์และสัมปยุตตขันธ์จึงเกิดขึ้น (๓)

สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยนิวรณ์แต่ไม่เป็นนิวรณ์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยนิวรณ์แต่ไม่เป็นนิวรณ์โดยอารัมมณปัจจัย ได้แก่ เพราะปรารภขันธ์ที่สัมปยุตด้วยนิวรณ์แต่ไม่เป็นนิวรณ์ ขันธ์ที่สัมปยุตด้วยนิวรณ์แต่ไม่เป็นนิวรณ์จึงเกิดขึ้น (พึงอ้างบทที่เป็นมูล) เพราะปรารภขันธ์ที่สัมปยุตด้วยนิวรณ์แต่ไม่เป็นนิวรณ์ นิวรณ์จึงเกิดขึ้น (พึงอ้างบทที่เป็นมูล) เพราะปรารภขันธ์ที่สัมปยุตด้วยนิวรณ์แต่ไม่เป็นนิวรณ์ นิวรณ์และสัมปยุตตขันธ์จึงเกิดขึ้น (๓)สภาวธรรมที่เป็นนิวรณ์สัมปยุตด้วยนิวรณ์และที่สัมปยุตด้วยนิวรณ์แต่ไม่เป็น นิวรณ์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นนิวรณ์และสัมปยุตด้วยนิวรณ์โดยอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ (๓)

อธิปตฺยาทิ นีวรโณ เจว นีวรณสมฺปยุตฺโต จ ธมฺโม นีวรณสฺส เจว นีวรณสมฺปยุตฺตสฺส จ ธมฺมสฺส อธิปติปจฺจเยน ปจฺจโย. อารมฺมณาธิปติ. ตีณิ. (ครุการมฺมณาเยว.)

นีวรณสมฺปยุตฺโต เจว โน จ นีวรโณ ธมฺโม นีวรณสมฺปยุตฺตสฺส เจว โน จ นีวรณสฺส ธมฺมสฺส อธิปติปจฺจเยน ปจฺจโย. อารมฺมณาธิปติ, สหชาตาธิปติ. อารมฺมณาธิปติ: นีวรณสมฺปยุตฺเต เจว โน จ นีวรเณ ขนฺเธ ครุํ กตฺวา นีวรณสมฺปยุตฺตา เจว โน จ นีวรณา ขนฺธา อุปฺปชฺชนฺติ. สหชาตาธิปติ: นีวรณสมฺปยุตฺตา เจว โน จ นีวรณาธิปติ สมฺปยุตฺตกานํ ขนฺธานํ อธิปติปจฺจเยน ปจฺจโย. (มูลานิ ปุจฺฉิตพฺพานิ. ๑ ) อารมฺมณาธิปติ: นีวรณสมฺปยุตฺเต เจว โน จ นีวรเณ ขนฺเธ ครุํ กตฺวา นีวรณา อุปฺปชฺชนฺติ. สหชาตาธิปติ: นีวรณสมฺปยุตฺตา เจว โน จ นีวรณาธิปติ สมฺปยุตฺตกานํ นีวรณานํ อธิปติปจฺจเยน ปจฺจโย. (มูลํ กาตพฺพํ.) อารมฺมณาธิปติ: นีวรณสมฺปยุตฺเต เจว โน จ นีวรเณ ขนฺเธ ครุํ กตฺวา นีวรณา จ สมฺปยุตฺตกา จ ขนฺธา อุปฺปชฺชนฺติ. สหชาตาธิปติ: นีวรณสมฺปยุตฺตา เจว โน จ นีวรณาธิปติ สมฺปยุตฺตกานํ ขนฺธานํ นีวรณานญฺจ อธิปติปจฺจเยน ปจฺจโย. (๓)

อธิปติปัจจัยเป็นต้น

สภาวธรรมที่เป็นนิวรณ์และสัมปยุตด้วยนิวรณ์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นนิวรณ์และสัมปยุตด้วยนิวรณ์โดยอธิปติปัจจัย มีอย่างเดียว คือ อารัมมณาธิปติ มี ๓ วาระ (พึงเพิ่มคำว่าทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น)

สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยนิวรณ์แต่ไม่เป็นนิวรณ์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยนิวรณ์แต่ไม่เป็นนิวรณ์โดยอธิปติปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณาธิปติ และสหชาตาธิปติอารัมมณาธิปติ ได้แก่ เพราะทำขันธ์ที่สัมปยุตด้วยนิวรณ์แต่ไม่เป็นนิวรณ์ให้ เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ขันธ์ที่สัมปยุตด้วยนิวรณ์แต่ไม่เป็นนิวรณ์จึงเกิดขึ้น

สหชาตาธิปติ ได้แก่ อธิบดีธรรมที่สัมปยุตด้วยนิวรณ์แต่ไม่เป็นนิวรณ์เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์โดยอธิปติปัจจัย (พึงอ้างบทที่เป็นมูล)

อารัมมณาธิปติ ได้แก่ เพราะทำขันธ์ที่สัมปยุตด้วยนิวรณ์แต่ไม่เป็นนิวรณ์ให้ เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น นิวรณ์จึงเกิดขึ้น

สหชาตาธิปติ ได้แก่ อธิบดีธรรมที่สัมปยุตด้วยนิวรณ์แต่ไม่เป็นนิวรณ์เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตนิวรณ์โดยอธิปติปัจจัย (พึงเพิ่มบทที่เป็นมูล)

อารัมมณาธิปติ ได้แก่ เพราะทำขันธ์ที่สัมปยุตด้วยนิวรณ์แต่ไม่เป็นนิวรณ์ให้ เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น นิวรณ์และสัมปยุตตขันธ์จึงเกิดขึ้น

สหชาตาธิปติ ได้แก่ อธิบดีธรรมที่สัมปยุตด้วยนิวรณ์แต่ไม่เป็นนิวรณ์เป็น ปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์และนิวรณ์โดยอธิปติปัจจัย (๓)

นีวรโณ เจว นีวรณสมฺปยุตฺโต จ นีวรณสมฺปยุตฺโต เจว โน จ นีวรโณ จ ธมฺมา นีวรณสฺส เจว นีวรณสมฺปยุตฺตสฺส จ ธมฺมสฺส อธิปติปจฺจเยน ปจฺจโย. อารมฺมณาธิปติ. ตีณิ. (๓)

อนนฺตรปจฺจเยน ปจฺจโย. (อาวชฺชนาปิ วุฏฺฐานมฺปิ นตฺถิ, สพฺพตฺถ ปุริมา ปุริมา กาตพฺพา.) สมนนฺตรปจฺจเยน ปจฺจโย. นว. สหชาตปจฺจเยน ปจฺจโย. นว. อญฺญมญฺญปจฺจเยน ปจฺจโย. นว. นิสฺสยปจฺจเยน ปจฺจโย. นว. อุปนิสฺสยปจฺจเยน ปจฺจโย. นว. (อารมฺมณสทิสํ, วิปาโก นตฺถิ.) อาเสวนปจฺจเยน ปจฺจโย. ปญฺจ.

สภาวธรรมที่เป็นนิวรณ์สัมปยุตด้วยนิวรณ์และที่สัมปยุตด้วยนิวรณ์แต่ไม่เป็นนิวรณ์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นนิวรณ์และสัมปยุตด้วยนิวรณ์โดยอธิปติปัจจัย มีอย่างเดียว คือ อารัมมณาธิปติ มี ๓ วาระ (๓)

... เป็นปัจจัยโดยอนันตรปัจจัย (อาวัชชนจิตและวุฏฐานะไม่มีทุก ๆ แห่ง พึงเพิ่มคำว่าที่เกิดก่อน ๆ) เป็นปัจจัยโดยสมนันตรปัจจัย มี ๙ วาระ เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย มี ๙ วาระ เป็นปัจจัยโดยอัญญมัญญปัจจัยมี ๙ วาระ เป็นปัจจัยโดยนิสสยปัจจัย มี ๙ วาระ เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๙ วาระ (ปัจจัยนี้เหมือนกับอารัมมณปัจจัย วิบากไม่มี) เป็นปัจจัยโดยอาเสวนปัจจัย มี ๕ วาระ

กมฺม นีวรณสมฺปยุตฺโต เจว โน จ นีวรโณ ธมฺโม นีวรณสมฺปยุตฺตสฺส เจว โน จ นีวรณสฺส ธมฺมสฺส กมฺมปจฺจเยน ปจฺจโย. นีวรณสมฺปยุตฺตา เจว โน จ นีวรณา เจตนา สมฺปยุตฺตกานํ ขนฺธานํ กมฺมปจฺจเยน ปจฺจโย. (มูลานิ กาตพฺพานิ.) (๑) นีวรณสมฺปยุตฺตา เจว โน จ นีวรณา เจตนา สมฺปยุตฺตกานํ นีวรณานํ กมฺมปจฺจเยน ปจฺจโย. (มูลานิ กาตพฺพานิ.) ๑ นีวรณสมฺปยุตฺตา เจว โน จ นีวรณา เจตนา สมฺปยุตฺตกานํ ขนฺธานํ นีวรณานญฺจ กมฺมปจฺจเยน ปจฺจโย. (๓)

กัมมปัจจัย

สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยนิวรณ์แต่ไม่เป็นนิวรณ์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยนิวรณ์แต่ไม่เป็นนิวรณ์โดยกัมมปัจจัย ได้แก่ เจตนาที่สัมปยุตด้วย นิวรณ์แต่ไม่เป็นนิวรณ์เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์โดยกัมมปัจจัย (พึงอ้างบทที่เป็น มูล) เจตนาที่สัมปยุตด้วยนิวรณ์แต่ไม่เป็นนิวรณ์เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตนิวรณ์โดย กัมมปัจจัย (พึงอ้างบทที่เป็นมูล) เจตนาที่สัมปยุตด้วยนิวรณ์แต่ไม่เป็นนิวรณ์เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์และนิวรณ์โดยกัมมปัจจัย (๓)

อาหาราทิ นีวรณสมฺปยุตฺโต เจว โน จ นีวรโณ ธมฺโม นีวรณสมฺปยุตฺตสฺส เจว โน จ นีวรณสฺส ธมฺมสฺส อาหารปจฺจเยน ปจฺจโย. ตีณิ. อินฺทฺริยปจฺจเยน ปจฺจโย. ตีณิ. ฌานปจฺจเยน ปจฺจโย. ตีณิ. มคฺคปจฺจเยน ปจฺจโย. ตีณิ. สมฺปยุตฺตปจฺจเยน ปจฺจโย. นว. อตฺถิปจฺจเยน ปจฺจโย. นว. นตฺถิปจฺจเยน ปจฺจโย. นว. วิคตปจฺจเยน ปจฺจโย. นว. อวิคตปจฺจเยน ปจฺจโย. นว. ๑. ปจฺจยานุโลม ๒. สงฺขฺยาวาร

อาหารปัจจัยเป็นต้น

สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยนิวรณ์แต่ไม่เป็นนิวรณ์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยนิวรณ์แต่ไม่เป็นนิวรณ์โดยอาหารปัจจัย มี ๓ วาระ เป็นปัจจัยโดย อินทรียปัจจัย มี ๓ วาระ เป็นปัจจัยโดยฌานปัจจัย มี ๓ วาระ เป็นปัจจัยโดยมัคคปัจจัย มี ๓ วาระ เป็นปัจจัยโดยสัมปยุตตปัจจัย มี ๙ วาระ เป็นปัจจัยโดยอัตถิปัจจัย มี ๙ วาระ เป็นปัจจัยโดยนัตถิปัจจัย มี ๙ วาระ เป็นปัจจัยโดยวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ เป็นปัจจัยโดยอวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ

สุทฺธ เหตุยา ตีณิ, อารมฺมเณ นว, อธิปติยา นว, อนนฺตเร นว, สมนนฺตเร นว, สหชาเต นว, อญฺญมญฺเญ นว, นิสฺสเย นว, อุปนิสฺสเย นว, อาเสวเน นว, กมฺเม ตีณิ, อาหาเร ตีณิ, อินฺทฺริเย ตีณิ, ฌาเน ตีณิ, มคฺเค ตีณิ, สมฺปยุตฺเต นว, อตฺถิยา นว, นตฺถิยา นว, วิคเต นว, อวิคเต นว.

๑. ปัจจยานุโลม ๒. สังขยาวาร

สุทธนัย

เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ

อารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ

อธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ

อนันตรปัจจัย มี ๙ วาระ

สมนันตรปัจจัย มี ๙ วาระ

สหชาตปัจจัย มี ๙ วาระ

อัญญมัญญปัจจัย มี ๙ วาระ

นิสสยปัจจัย มี ๙ วาระ

อุปนิสสยปัจจัย มี ๙ วาระ

อาเสวนปัจจัย มี ๙ วาระ

กัมมปัจจัย มี ๓ วาระ

อาหารปัจจัย มี ๓ วาระ

อินทรียปัจจัย มี ๓ วาระ

ฌานปัจจัย มี ๓ วาระ

มัคคปัจจัย มี ๓ วาระ

สัมปยุตตปัจจัย มี ๙ วาระ

อัตถิปัจจัย มี ๙ วาระ

นัตถิปัจจัย มี ๙ วาระ

วิคตปัจจัย มี ๙ วาระ

อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ

อนุโลม จบ

๒. ปจฺจนียุทฺธาร นีวรโณ เจว นีวรณสมฺปยุตฺโต จ ธมฺโม นีวรณสฺส เจว นีวรณสมฺปยุตฺตสฺส จ ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย. สหชาตปจฺจเยน ปจฺจโย. อุปนิสฺสยปจฺจเยน ปจฺจโย. (เอวํ นวปิ ตีสุ ปเทสุ ปริวตฺเตตพฺพา.) ๒. ปจฺจยปจฺจนีย ๒. สงฺขฺยาวาร

๒. ปัจจนียุทธาร

สภาวธรรมที่เป็นนิวรณ์และสัมปยุตด้วยนิวรณ์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นนิวรณ์และสัมปยุตด้วยนิวรณ์โดยอารัมมณปัจจัย สหชาตปัจจัย และอุปนิสสยปัจจัย (โดยนัยนี้ ในบททั้ง ๓ พึงเปลี่ยนไปทั้ง ๙ วาระ)

นเหตุยา นว, นอารมฺมเณ นว ฯเปฯ โนอวิคเต นว.

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๒. สังขยาวาร

นเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ

นอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ

โนอวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ

๓. ปจฺจยานุโลมปจฺจนีย เหตุปจฺจยา นอารมฺมเณ ตีณิ, นอธิปติยา ตีณิ, นอนนฺตเร ตีณิ, นสมนนฺตเร ตีณิ, นอุปนิสฺสเย ตีณิ ฯเปฯ นมคฺเค ตีณิ, นวิปฺปยุตฺเต ตีณิ, โนนตฺถิยา ตีณิ, โนวิคเต ตีณิ.

๓. ปัจจยานุโลมปัจจนียะ

นอารัมมณปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ

นอธิปติปัจจัย ” มี ๓ วาระ

นอนันตรปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ

นสมนันตรปัจจัย ” มี ๓ วาระ

นอุปนิสสยปัจจัย ” มี ๓ วาระ ฯลฯ

นมัคคปัจจัย ” มี ๓ วาระ

นวิปปยุตตปัจจัย ” มี ๓ วาระ

โนนัตถิปัจจัย ” มี ๓ วาระ

โนวิคตปัจจัย ” มี ๓ วาระ

๔. ปจฺจยปจฺจนียานุโลม นเหตุปจฺจยา อารมฺมเณ นว, อธิปติยา นว. (อนุโลมมาติกา กาตพฺพา.) ฯเปฯ อวิคเต นว. นีวรณนีวรณสมฺปยุตฺตทุกํ นิฏฺฐิตํ. _____ ๔๙. นีวรณวิปฺปยุตฺตนีวรณิยทุก ๑. ปฏิจฺจวาร

๔. ปัจจยปัจจนียานุโลม

อารัมมณปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ

อธิปติปัจจัย ” มี ๙ วาระ

(พึงเพิ่มบทอนุโลมมาติกา) ฯลฯ

อวิคตปัจจัย ” มี ๙ วาระ

นีวรณนีวรณสัมปยุตตทุกะ จบ