สังสัฏฐวาร เล่ม ๔๑

เสกฺขํ ธมฺมํ สํสฏฺโฐ เสกฺโข ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. เสกฺขํ เอกํ ขนฺธํ สํสฏฺฐา ตโย ขนฺธา ฯเปฯ เทฺว ขนฺเธ ฯเปฯ (๑)

อเสกฺขํ ธมฺมํ สํสฏฺโฐ อเสกฺโข ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. อเสกฺขํ เอกํ ขนฺธํ สํสฏฺฐา ตโย ขนฺธา ฯเปฯ เทฺว ขนฺเธ ฯเปฯ (๑)

เนวเสกฺขนาเสกฺขํ ธมฺมํ สํสฏฺโฐ เนวเสกฺขนาเสกฺโข ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. เนวเสกฺขนาเสกฺขํ เอกํ ขนฺธํ สํสฏฺฐา ตโย ขนฺธา ฯเปฯ เทฺว ขนฺเธ ฯเปฯ ปฏิสนฺธิกฺขเณ ฯเปฯ (๑)

สภาวธรรมที่เป็นของเสขบุคคลเกิดระคนกับสภาวธรรมที่เป็นของเสขบุคคลเพราะเหตุปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ ๓ เกิดระคนกับขันธ์ ๑ ที่เป็นของเสขบุคคล ฯลฯ เกิดระคนกับขันธ์ ๒ ฯลฯ (๑)

สภาวธรรมที่เป็นของอเสขบุคคลเกิดระคนกับสภาวธรรมที่เป็นของอเสขบุคคล เพราะเหตุปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ ๓ เกิดระคนกับขันธ์ ๑ ที่เป็นของอเสขบุคคล ฯลฯ เกิดระคนกับขันธ์ ๒ ฯลฯ (๑)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นของเสขบุคคลและอเสขบุคคลเกิดระคนกับสภาวธรรมที่ไม่ เป็นของเสขบุคคลและอเสขบุคคลเพราะเหตุปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ ๓ เกิดระคนกับ ขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นของเสขบุคคลและอเสขบุคคล ฯลฯ เกิดระคนกับขันธ์ ๒ ฯลฯ ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ (๑)

อารมฺมณาทิ เสกฺขํ ธมฺมํ สํสฏฺโฐ เสกฺโข ธมฺโม อุปฺปชฺชติ อารมฺมณปจฺจยา. อธิปติปจฺจยา ฯเปฯ ปุเรชาตปจฺจยา. อาเสวนปจฺจยา. (เทฺว กาตพฺพา.) ฯเปฯ อวิคตปจฺจยา. ๑. ปจฺจยานุโลม ๒. สงฺขฺยาวาร

อารัมมณปัจจัยเป็นต้น

สภาวธรรมที่เป็นของเสขบุคคลเกิดระคนกับสภาวธรรมที่เป็นของเสขบุคคลเพราะอารัมมณปัจจัย เพราะอธิปติปัจจัย ฯลฯ เพราะปุเรชาตปัจจัย เพราะ อาเสวนปัจจัย (พึงเพิ่ม ๒ วาระ) ฯลฯ เพราะอวิคตปัจจัย

เหตุยา ตีณิ, อารมฺมเณ ตีณิ, อธิปติยา ตีณิ, อนนฺตเร, สมนนฺตเร, สหชาเต, อญฺญมญฺเญ, นิสฺสเย, อุปนิสฺสเย, ปุเรชาเต ตีณิ, อาเสวเน เทฺว, กมฺเม ตีณิ ฯเปฯ อวิคเต ตีณิ. (เอวํ คเณตพฺพํ.) อนุโลมํ. ๒. ปจฺจยปจฺจนีย ๑. วิภงฺควาร

๑. ปัจจยานุโลม ๒. สังขยาวาร

เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ

อารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ

อธิปติปัจจัย มี ๓ วาระ

อนันตรปัจจัย มี ๓ วาระ

สมนันตรปัจจัย มี ๓ วาระ

สหชาตปัจจัย มี ๓ วาระ

อัญญมัญญปัจจัย มี ๓ วาระ

นิสสยปัจจัย มี ๓ วาระ

อุปนิสสยปัจจัย มี ๓ วาระ

ปุเรชาตปัจจัย มี ๓ วาระ

อาเสวนปัจจัย มี ๒ วาระ

กัมมปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ

อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ (พึงนับอย่างนี้)

อนุโลม จบ

นเหตุ เนวเสกฺขนาเสกฺขํ ธมฺมํ สํสฏฺโฐ เนวเสกฺขนาเสกฺโข ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นเหตุปจฺจยา. อเหตุกํ เนวเสกฺขนาเสกฺขํ เอกํ ขนฺธํ สํสฏฺฐา ตโย ขนฺธา ฯเปฯ เทฺว ขนฺเธ ฯเปฯ อเหตุกปฏิสนฺธิกฺขเณ ฯเปฯ วิจิกิจฺฉาสหคเต อุทฺธจฺจสหคเต ขนฺเธ สํสฏฺโฐ วิจิกิจฺฉาสหคโต อุทฺธจฺจสหคโต โมโห. (๑)

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๑. วิภังควาร

นเหตุปัจจัย

สภาวธรรมที่ไม่เป็นของเสขบุคคลและอเสขบุคคลเกิดระคนกับสภาวธรรมที่ไม่เป็นของเสขบุคคลและอเสขบุคคลเพราะนเหตุปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ ๓ เกิดระคนกับขันธ์ ๑ ที่เป็นอเหตุกะซึ่งไม่เป็นของเสขบุคคลและอเสขบุคคล ฯลฯ เกิดระคนกับขันธ์ ๒ ฯลฯ ในปฏิสนธิขณะที่เป็นอเหตุกะ ฯลฯ โมหะที่สหรคตด้วย วิจิกิจฉาและที่สหรคตด้วยอุทธัจจะเกิดระคนกับขันธ์ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและที่สหรคต ด้วยอุทธัจจะ (๑)

นอธิปติ เสกฺขํ ธมฺมํ สํสฏฺโฐ เสกฺโข ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นอธิปติปจฺจยา. เสกฺเข ขนฺเธ สํสฏฺโฐ เสกฺโข อธิปติ. (๑)

อเสกฺขํ ธมฺมํ สํสฏฺโฐ อเสกฺโข ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นอธิปติปจฺจยา. อเสกฺเข ขนฺเธ สํสฏฺโฐ อเสกฺโข อธิปติ. (๑)

เนวเสกฺขนาเสกฺขํ ธมฺมํ สํสฏฺโฐ เนวเสกฺขนาเสกฺโข ธมฺโม อุปฺปชฺชติ (เทฺว กาตพฺพา)<8> นอธิปติปจฺจยา. (ปริปุณฺณํ เอกํ.)

นอธิปติปัจจัย

สภาวธรรมที่เป็นของเสขบุคคลเกิดระคนกับสภาวธรรมที่เป็นของเสขบุคคลเพราะนอธิปติปัจจัย ได้แก่ อธิบดีธรรมที่เป็นของเสขบุคคลเกิดระคนกับขันธ์ ที่เป็นของเสขบุคคล (๑)

สภาวธรรมที่เป็นของอเสขบุคคลเกิดระคนกับสภาวธรรมที่เป็นของอเสขบุคคล เพราะนอธิปติปัจจัย ได้แก่ อธิบดีธรรมที่เป็นของอเสขบุคคลเกิดระคนกับขันธ์ที่ เป็นของอเสขบุคคล (๑)สภาวธรรมที่ไม่เป็นของเสขบุคคลและอเสขบุคคลเกิดระคนกับสภาวธรรมที่ไม่ เป็นของเสขบุคคลและอเสขบุคคล (พึงเพิ่ม ๒ วาระ) เพราะนอธิปติปัจจัย (บริบูรณ์แล้ว มี ๑ วาระ)

นปุเรชาตาทิ เสกฺขํ ธมฺมํ สํสฏฺโฐ เสกฺโข ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นปุเรชาตปจฺจยา. นปจฺฉาชาตปจฺจยา. นอาเสวนปจฺจยา. นกมฺมปจฺจยา. (เทฺว กาตพฺพา.) นวิปากปจฺจยา. (เทฺว กาตพฺพา.) นฌานปจฺจยา. นมคฺคปจฺจยา. นวิปฺปยุตฺตปจฺจยา ฯเปฯ ๒. ปจฺจยปจฺจนีย ๒. สงฺขฺยาวาร

นปุเรชาตปัจจัยเป็นต้น

สภาวธรรมที่เป็นของเสขบุคคลเกิดระคนกับสภาวธรรมที่เป็นของเสขบุคคล เพราะนปุเรชาตปัจจัย เพราะนปัจฉาชาตปัจจัย เพราะนอาเสวนปัจจัย เพราะนกัมมปัจจัย (พึงเพิ่ม ๒ วาระ) เพราะนวิปากปัจจัย (พึงเพิ่ม ๒ วาระ) เพราะ นฌานปัจจัย เพราะนมัคคปัจจัย เพราะนวิปปยุตตปัจจัย ฯลฯ

นเหตุยา เอกํ, นอธิปติยา ตีณิ, นปุเรชาเต ตีณิ, นปจฺฉาชาเต ตีณิ, นอาเสวเน ตีณิ, นกมฺเม เทฺว, นวิปาเก เทฺว, นฌาเน เอกํ, นมคฺเค เอกํ, นวิปฺปยุตฺเต ตีณิ. (เอวํ คเณตพฺพํ.) ปจฺจนียํ.

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๒. สังขยาวาร

นเหตุปัจจัย มี ๑ วาระ

นอธิปติปัจจัย มี ๓ วาระ

นปุเรชาตปัจจัย มี ๓ วาระ

นปัจฉาชาตปัจจัย มี ๓ วาระ

นอาเสวนปัจจัย มี ๓ วาระ

นกัมมปัจจัย มี ๒ วาระ

นวิปากปัจจัย มี ๒ วาระ

นฌานปัจจัย มี ๑ วาระ

นมัคคปัจจัย มี ๑ วาระ

นวิปปยุตตปัจจัย มี ๓ วาระ (พึงนับอย่างนี้)

ปัจจนียะ จบ

๓. ปจฺจยานุโลมปจฺจนีย เหตุปจฺจยา นอธิปติยา ตีณิ, นปุเรชาเต ตีณิ, นปจฺฉาชาเต, นอาเสวเน ตีณิ, นกมฺเม เทฺว, นวิปาเก เทฺว, นวิปฺปยุตฺเต ตีณิ. (เอวํ คเณตพฺพํ.) อนุโลมปจฺจนียํ.

๓. ปัจจยานุโลมปัจจนียะ

นอธิปติปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ

นปุเรชาตปัจจัย ” มี ๓ วาระ

นปัจฉาชาตปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ

นอาเสวนปัจจัย ” มี ๓ วาระ

นกัมมปัจจัย ” มี ๒ วาระ

นวิปากปัจจัย ” มี ๒ วาระ

นวิปปยุตตปัจจัย ” มี ๓ วาระ (พึงนับอย่างนี้)

อนุโลมปัจจนียะ จบ

๔. ปจฺจยปจฺจนียานุโลม นเหตุปจฺจยา อารมฺมเณ เอกํ, อนนฺตเร, สมนนฺตเร, สหชาเต, อญฺญมญฺเญ, นิสฺสเย, อุปนิสฺสเย, ปุเรชาเต, อาเสวเน, กมฺเม, วิปาเก, อาหาเร, อินฺทฺริเย, ฌาเน, มคฺเค, สมฺปยุตฺเต, วิปฺปยุตฺเต, อตฺถิยา, นตฺถิยา, วิคเต, อวิคเต เอกํ. (เอวํ คเณตพฺพํ.) ปจฺจนียานุโลมํ. สํสฏฺฐวาโร. (สมฺปยุตฺตวาโร สํสฏฺฐวารสทิโส.) ๑๑. เสกฺขตฺติก ๗. ปญฺหาวาร ๑. ปจฺจยานุโลม ๑. วิภงฺควาร

๔. ปัจจยปัจจนียานุโลม

อารัมมณปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๑ วาระ

อนันตรปัจจัย ” มี ๑ วาระ

สมนันตรปัจจัย ” มี ๑ วาระ

สหชาตปัจจัย ” มี ๑ วาระ

อัญญมัญญปัจจัย ” มี ๑ วาระ

นิสสยปัจจัย ” มี ๑ วาระ

อุปนิสสยปัจจัย ” มี ๑ วาระ

ปุเรชาตปัจจัย ” มี ๑ วาระ

อาเสวนปัจจัย ” มี ๑ วาระ

กัมมปัจจัย ” มี ๑ วาระ

วิปากปัจจัย ” มี ๑ วาระ

อาหารปัจจัย ” มี ๑ วาระ

อินทรียปัจจัย ” มี ๑ วาระ

ฌานปัจจัย ” มี ๑ วาระ

มัคคปัจจัย ” มี ๑ วาระ

สัมปยุตตปัจจัย ” มี ๑ วาระ

วิปปยุตตปัจจัย ” มี ๑ วาระ

อัตถิปัจจัย ” มี ๑ วาระ

นัตถิปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๑ วาระ

วิคตปัจจัย ” มี ๑ วาระ

อวิคตปัจจัย ” มี ๑ วาระ (พึงนับอย่างนี้)

ปัจจนียานุโลม จบ สังสัฏฐวาร จบ

(สัมปยุตตวารเหมือนกับสังสัฏฐวาร)