ปัญหาวาร เล่ม ๔๑

๑. เสกขติกะ ๗. ปัญหาวาร

๑. ปัจจยานุโลม ๑. วิภังควาร

เหตุปัจจัย

{๑๒๓๓} [๔๒] สภาวธรรมที่เป็นของเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นของเสกขบุคคลโดยเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นเหตุที่เป็นของ

เสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยเหตุปัจจัย (๑)

{๑๒๓๔} สภาวธรรมที่เป็นของเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลโดยเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นเหตุที่เป็นของเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูปโดยเหตุปัจจัย (๒)

{๑๒๓๕} สภาวธรรมที่เป็นของเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นของเสกขบุคคลและที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลโดยเหตุปัจจัยคือ สภาวธรรมที่เป็นเหตุที่เป็นของเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปโดยเหตุปัจจัย (๓)

{๑๒๓๖} สภาวธรรมที่เป็นของอเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นของอเสกขบุคคล (มี ๓ วาร)

สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่

สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลโดยเหตุปัจจัย คือสภาวธรรมที่เป็นเหตุที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปโดยเหตุปัจจัย ในปฏิสนธิ

ขณะ ... (๑)

อารัมมณปัจจัย

{๑๒๓๗} [๔๓] สภาวธรรมที่เป็นของเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลโดยอารัมมณปัจจัย คือ พระอริยะ

ทั้งหลายออกจากมรรค พิจารณามรรค พิจารณาผลที่เป็นของเสกขบุคคลรู้จิตของบุคคลผู้พรั่งพร้อมด้วยจิตที่เป็นของเสกขบุคคลด้วยเจโตปริยญาณขันธ์ที่เป็นของเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่เจโตปริยญาณ ปุพเพนิวาสานุสสติญาณ อนาคตังสญาณอาวัชชนะโดยอารัมมณปัจจัย (๑)

{๑๒๓๘} สภาวธรรมที่เป็นของอเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลโดยอารัมมณปัจจัย คือ พระอรหันต์

พิจารณาผลที่เป็นของอเสกขบุคคล รู้จิตของบุคคลผู้พรั่งพร้อมด้วยจิตที่

เป็นของอเสกขบุคคลด้วยเจโตปริยญาณ ขันธ์ที่เป็นของอเสกขบุคคล

เป็นปัจจัยแก่เจโตปริยญาณ ปุพเพนิวาสานุสสติญาณ อนาคตังสญาณ

อาวัชชนะโดยอารัมมณปัจจัย (๑)

{๑๒๓๙} [๔๔] สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลโดยอารัมมณปัจจัย คือ บุคคลให้ทาน สมาทานศีล รักษาอุโบสถ แล้ว

พิจารณากุศลนั้น กุศลที่เคยสั่งสมไว้แล้วในกาลก่อน ... ออกจากฌานพิจารณาฌาน พระอริยะทั้งหลายพิจารณานิพพาน นิพพานเป็นปัจจัยแก่

โคตรภู โวทาน อาวัชชนะโดยอารัมมณปัจจัย พิจารณากิเลสที่ละได้แล้วพิจารณากิเลสที่ข่มได้แล้ว รู้กิเลสที่เคยเกิดขึ้นแล้วในกาลก่อน เห็นแจ้งจักขุโดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นอนัตตา ยินดีเพลิดเพลินเพราะปรารภจักขุนั้น ราคะ ... โทมนัสจึงเกิดขึ้น โสตะ ... หทัยวัตถุ ...

เห็นแจ้งขันธ์ที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลโดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นอนัตตา ยินดีเพลิดเพลิน ... โทมนัสจึงเกิดขึ้น เห็นรูปด้วยทิพพจักขุ ฟังเสียงด้วยทิพพโสตธาตุ รู้จิตของ

บุคคลผู้พรั่งพร้อมด้วยจิตที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลด้วยเจโตปริยญาณ อากาสานัญจายตนะเป็นปัจจัยแก่วิญญาณัญจายตนะ …

อากิญจัญญายตนะเป็นปัจจัยแก่เนวสัญญานาสัญญายตนะโดยอารัมมณปัจจัย

รูปายตนะเป็นปัจจัยแก่จักขุวิญญาณ ... โผฏฐัพพายตนะเป็นปัจจัยแก่

กายวิญญาณ ... ขันธ์ที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่อิทธิวิธญาณ เจโตปริยญาณ ปุพเพนิวาสานุสสติญาณ ยถากัมมูปคญาณอนาคตังสญาณ อาวัชชนะโดยอารัมมณปัจจัย (๑)

{๑๒๔๐} สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นของเสกขบุคคลโดยอารัมมณปัจจัย คือ นิพพานเป็น

ปัจจัยแก่มรรค ผลที่เป็นของเสกขบุคคลโดยอารัมมณปัจจัย (๒)

{๑๒๔๑} สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นของอเสกขบุคคลโดยอารัมมณปัจจัย คือ นิพพานเป็น

ปัจจัยแก่ผลที่เป็นของอเสกขบุคคลโดยอารัมมณปัจจัย (๓)

อธิปติปัจจัย

{๑๒๔๒} [๔๕] สภาวธรรมที่เป็นของเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นของเสกขบุคคลโดยอธิปติปัจจัย มีอย่างเดียว คือ สหชาตาธิปติปัจจัย ได้แก่อธิปติธรรมที่เป็นของเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยอธิปติปัจจัย (๑)

{๑๒๔๓} สภาวธรรมที่เป็นของเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลโดยอธิปติปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณาธิปติปัจจัย สหชาตาธิปติปัจจัย

ที่เป็นอารัมมณาธิปติปัจจัย ได้แก่ พระอริยะทั้งหลายออกจากมรรค

พิจารณามรรค ทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น พิจารณาผลที่เป็นของ

เสกขบุคคล ทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น

ที่เป็นสหชาตาธิปติปัจจัย ได้แก่อธิปติธรรมที่เป็นของเสกขบุคคล

เป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูปโดยอธิปติปัจจัย (๒)

{๑๒๔๔} สภาวธรรมที่เป็นของเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นของเสกขบุคคลและที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลโดยอธิปติปัจจัยมีอย่างเดียว คือ สหชาตาธิปติปัจจัย ได้แก่ อธิปติธรรมที่เป็นของเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปโดยอธิปติปัจจัย (๓)

{๑๒๔๕} [๔๖] สภาวธรรมที่เป็นของอเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นของอเสกขบุคคลโดยอธิปติปัจจัย มีอย่างเดียว คือ สหชาตาธิปติปัจจัยได้แก่ อธิปติธรรมที่เป็นของอเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์

ทั้งหลายโดยอธิปติปัจจัย (๑)

{๑๒๔๖} สภาวธรรมที่เป็นของอเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลโดยอธิปติปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ

อารัมมณาธิปติปัจจัย สหชาตาธิปติปัจจัย

ที่เป็นอารัมมณาธิปติปัจจัย ได้แก่ พระอรหันต์พิจารณาผลที่เป็นของ

อเสกขบุคคล ทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น

ที่เป็นสหชาตาธิปติปัจจัย ได้แก่ อธิปติธรรมที่เป็นของอเสกขบุคคล

เป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูปโดยอธิปติปัจจัย (๒)

{๑๒๔๗} สภาวธรรมที่เป็นของอเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นของอเสกขบุคคลและที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลโดย

อธิปติปัจจัย มีอย่างเดียว คือ สหชาตาธิปติปัจจัย ได้แก่ อธิปติธรรมที่เป็นของอเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปโดยอธิปติปัจจัย (๓)

{๑๒๔๘} [๔๗] สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลโดยอธิปติปัจจัยมี ๒ อย่าง คือ อารัมมณาธิปติปัจจัย สหชาตาธิปติปัจจัย

ที่เป็นอารัมมณาธิปติปัจจัย ได้แก่ บุคคลให้ทาน สมาทานศีล รักษา

อุโบสถ แล้วพิจารณากุศลนั้น ทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น พิจารณา

กุศลที่เคยสั่งสมไว้แล้วในกาลก่อน ทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ออกจากฌาน พิจารณาฌาน ทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น พระอริยะ

ทั้งหลายพิจารณานิพพาน ทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น นิพพานเป็น

ปัจจัยแก่โคตรภู โวทานโดยอธิปติปัจจัย ยินดีเพลิดเพลินจักขุ ทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น เพราะทำจักขุนั้นให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น

ราคะ ... ทิฏฐิจึงเกิดขึ้น ยินดีเพลิดเพลินโสตะ … หทัยวัตถุ ... ขันธ์ที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคล ทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่นเพราะทำโสตะเป็นต้นนั้นให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ราคะ ... ทิฏฐิจึงเกิดขึ้น

ที่เป็นสหชาตาธิปติปัจจัย ได้แก่ อธิปติธรรมที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปโดยอธิปติปัจจัย (๑)

{๑๒๔๙} สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นของเสกขบุคคลโดยอธิปติปัจจัย มีอย่างเดียว คือ

อารัมมณาธิปติปัจจัย ได้แก่ นิพพานเป็นปัจจัยแก่มรรคที่เป็นของเสกข

บุคคลโดยอธิปติปัจจัย (๒)

{๑๒๕๐} สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นของอเสกขบุคคลโดยอธิปติปัจจัย มีอย่างเดียว คืออารัมมณาธิปติปัจจัย ได้แก่ นิพพานเป็นปัจจัยแก่ผลที่เป็นของอเสกข

บุคคลโดยอธิปติปัจจัย (๓)

อนันตรปัจจัย

{๑๒๕๑} [๔๘] สภาวธรรมที่เป็นของเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นของเสกขบุคคลโดยอนันตรปัจจัย คือ ขันธ์ที่เป็นของเสกขบุคคลซึ่งเกิด

ก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่เป็นของเสกขบุคคลซึ่งเกิดหลัง ๆ โดยอนันตรปัจจัย มรรคเป็นปัจจัยแก่ผลที่เป็นของเสกขบุคคล ผลที่เป็นของเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่ผลที่เป็นของเสกขบุคคลโดยอนันตรปัจจัย (๑)

{๑๒๕๒} สภาวธรรมทีเป็นของเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นของอเสกขบุคคลโดยอนันตรปัจจัย คือ มรรคเป็นปัจจัยแก่ผลที่เป็นของอเสกขบุคคลโดยอนันตรปัจจัย (๒)

{๑๒๕๓} สภาวธรรมที่เป็นของเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลโดยอนันตรปัจจัย คือ ผลที่เป็นของ

เสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่วุฏฐานะโดยอนันตรปัจจัย (๓)

{๑๒๕๔} [๔๙] สภาวธรรมที่เป็นของอเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นของอเสกขบุคคลโดยอนันตรปัจจัย คือ ขันธ์ที่เป็นของอเสกขบุคคลซึ่งเกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่เป็นของอเสกขบุคคลซึ่งเกิดหลัง ๆ โดยอนันตรปัจจัย ผลที่เป็นของอเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่ผลที่เป็นของอเสกขบุคคลโดยอนันตรปัจจัย (๑)

{๑๒๕๕} สภาวธรรมที่เป็นของอเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลโดยอนันตรปัจจัย คือ ผลที่เป็นของ

อเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่วุฏฐานะโดยอนันตรปัจจัย (๒)

{๑๒๕๖} [๕๐] สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลโดยอนันตรปัจจัยคือขันธ์ที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลซึ่งเกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลซึ่งเกิดหลัง ๆ ...

อนุโลมเป็นปัจจัยแก่โคตรภู อนุโลมเป็นปัจจัยแก่โวทาน อาวัชชนะเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลโดยอนันตรปัจจัย (๑)

{๑๒๕๗} สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นของเสกขบุคคลโดยอนันตรปัจจัย คือ โคตรภูเป็นปัจจัยแก่มรรค โวทานเป็นปัจจัยแก่มรรค อนุโลมเป็นปัจจัยแก่ผลสมาบัติที่เป็นของเสกขบุคคล เนวสัญญานาสัญญายตนกุศลของพระอนาคามีผู้ออกจากนิโรธสมาบัติเป็นปัจจัยแก่ผลสมาบัติที่เป็นของเสกขบุคคลโดยอนันตรปัจจัย (๒)

{๑๒๕๘} สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นของอเสกขบุคคลโดยอนันตรปัจจัย คือ อนุโลมเป็นปัจจัยแก่ผลสมาบัติที่เป็นของอเสกขบุคคล เนวสัญญานาสัญญายตนกิริยาของ

พระอรหันต์ผู้ออกจากนิโรธสมาบัติเป็นปัจจัยแก่ผลสมาบัติที่เป็นของ

อเสกขบุคคลโดยอนันตรปัจจัย (๓)

สมนันตรปัจจัย

{๑๒๕๙} [๕๑] สภาวธรรมที่เป็นของเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นของเสกขบุคคลโดยสมนันตรปัจจัย ... (เหมือนกับอนันตรปัจจัย มี ๘ วาร)

สหชาตาทิปัจจัย

{๑๒๖๐} [๕๒] สภาวธรรมที่เป็นของเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นของเสกขบุคคลโดยสหชาตปัจจัย ... (เหมือนกับสหชาตปัจจัยในปฏิจจวารมี ๙ วาร) เป็นปัจจัยโดยอัญญมัญญปัจจัย (เหมือนกับอัญญมัญญปัจจัย

ในปฏิจจวาร มี ๓ วาร ในนิสสยปัจจัยเหมือนกับนิสสยปัจจัยในกุสลติกะมี ๑๓ วาร)

อุปนิสสยปัจจัย

{๑๒๖๑} [๕๓] สภาวธรรมที่เป็นของเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นของเสกขบุคคลโดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อนันตรูปนิสสยปัจจัยปกตูปนิสสยปัจจัย ...

ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ ปฐมมรรคเป็นปัจจัยแก่ทุติยมรรค

โดยอุปนิสสยปัจจัย ทุติยมรรคเป็นปัจจัยแก่ตติยมรรคโดยอุปนิสสยปัจจัยตติยมรรคเป็นปัจจัยแก่จตุตถมรรคโดยอุปนิสสยปัจจัย มรรคเป็นปัจจัยแก่ผลสมาบัติที่เป็นของเสกขบุคคลโดยอุปนิสสยปัจจัย (๑)

{๑๒๖๒} สภาวธรรมที่เป็นของเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นของอเสกขบุคคลโดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อนันตรูปนิสสยปัจจัย

ปกตูปนิสสยปัจจัย ...

ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ มรรคเป็นปัจจัยแก่ผลสมาบัติที่เป็น

ของอเสกขบุคคลโดยอุปนิสสยปัจจัย (๒)

{๑๒๖๓} สภาวธรรมที่เป็นของเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลโดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๓ อย่าง คือ อารัมมณูปนิสสยปัจจัย อนันตรูปนิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย ...

ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ พระอริยะทั้งหลายอาศัยมรรคแล้ว

ทำกุศลสมาบัติที่ยังไม่เกิดให้เกิดขึ้น เข้ากุศลสมาบัติที่เกิดขึ้นแล้ว เห็นแจ้งสังขารโดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยง ... มรรคเป็นปัจจัยแก่อัตถปฏิสัมภิทาธัมมปฏิสัมภิทา นิรุตติปฏิสัมภิทา ปฏิภาณปฏิสัมภิทา และความฉลาดใน

ฐานะและอฐานะของพระอริยะทั้งหลายโดยอุปนิสสยปัจจัย ผลสมาบัติที่เป็นของเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สุขทางกายโดยอุปนิสสยปัจจัย (๓)

{๑๒๖๔} [๕๔] สภาวธรรมที่เป็นของอเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นของอเสกขบุคคลโดยอุปนิสสยปัจจัย มีอย่างเดียว คือ อนันตรูป

นิสสยปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่เป็นของอเสกขบุคคลซึ่งเกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่เป็นของอเสกขบุคคลซึ่งเกิดหลัง ๆ ... ผลที่เป็นของอเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่ผลที่เป็นของอเสกขบุคคลโดยอุปนิสสยปัจจัย (๑)

{๑๒๖๕} สภาวธรรมที่เป็นของอเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลโดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๓ อย่าง คือ

อารัมมณูปนิสสยปัจจัย อนันตรูปนิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย ...

ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ ผลสมาบัติที่เป็นของอเสกขบุคคล

เป็นปัจจัยแก่สุขทางกายโดยอุปนิสสยปัจจัย (๒)

{๑๒๖๖} [๕๕] สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลโดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๓ อย่าง คือ อารัมมณูปนิสสยปัจจัย อนันตรูปนิสสยปัจจัย

ปกตูปนิสสยปัจจัย ...

ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ บุคคลอาศัยศรัทธาที่ไม่ใช่เป็นของ

เสกขบุคคลและอเสกขบุคคล แล้วให้ทาน สมาทานศีล รักษาอุโบสถ ...

ทำฌาน ... วิปัสสนา ... อภิญญา ... สมาบัติให้เกิดขึ้น ก่อมานะ ถือทิฏฐิอาศัยศีลที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคล ... ปัญญา ... ราคะ... โมหะ ... ความปรารถนา ... สุขทางกาย ... อุตุ ... โภชนะ ... เสนาสนะแล้วให้ทาน สมาทานศีล ... ทำสมาบัติให้เกิดขึ้น ฆ่าสัตว์ ... ทำลายสงฆ์ศรัทธาที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคล ... ปัญญา ... ราคะ ...

ความปรารถนา สุขทางกาย ... เสนาสนะเป็นปัจจัยแก่ศรัทธาที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคล ... ปัญญา ... ราคะ ... ความปรารถนาสุขทางกาย ทุกข์ทางกายโดยอุปนิสสยปัจจัย บริกรรมแห่งปฐมฌานเป็นปัจจัยแก่ปฐมฌานโดยอุปนิสสยปัจจัย ... บริกรรมแห่งเนวสัญญานา

สัญญายตนะเป็นปัจจัยแก่เนวสัญญานาสัญญายตนะ ... ปฐมฌานเป็น

ปัจจัยแก่ทุติยฌานโดยอุปนิสสยปัจจัย ... อากิญจัญญายตนะเป็นปัจจัย

แก่เนวสัญญานาสัญญายตนะโดยอุปนิสสยปัจจัย (๑)

{๑๒๖๗} สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นของเสกขบุคคลโดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๓ อย่าง คืออารัมมณูปนิสสยปัจจัย อนันตรูปนิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย ...

ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ บริกรรมแห่งปฐมมรรคเป็นปัจจัยแก่

ปฐมมรรคโดยอุปนิสสยปัจจัย ... บริกรรมแห่งจตุตถมรรคเป็นปัจจัยแก่จตุตถมรรคโดยอุปนิสสยปัจจัย (๒)

{๑๒๖๘} สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นของอเสกขบุคคลโดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๓ อย่าง คืออารัมมณูปนิสสยปัจจัย อนันตรูปนิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย ...

ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ สุขทางกาย ... ทุกข์ทางกาย ... อุตุ... โภชนะ … เสนาสนะเป็นปัจจัยแก่ผลสมาบัติที่เป็นของอเสกขบุคคลโดยอุปนิสสยปัจจัย (๓)

ปุเรชาตปัจจัย

{๑๒๖๙} [๕๖] สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลโดยปุเรชาตปัจจัยมี ๒ อย่าง คือ อารัมมณปุเรชาตปัจจัย วัตถุปุเรชาตปัจจัย

ที่เป็นอารัมมณปุเรชาตปัจจัย ได้แก่ บุคคลเห็นแจ้งจักขุโดยความเป็น

สภาวะไม่เที่ยง ... ยินดีเพลิดเพลิน เพราะปรารภจักขุนั้น ราคะ ... โทมนัสจึงเกิดขึ้น เห็นแจ้งโสตะ ... หทัยวัตถุโดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยงเป็นทุกข์เป็นอนัตตา ... โทมนัสจึงเกิดขึ้น เห็นรูปด้วยทิพพจักขุ ฟังเสียด้วย

ทิพพโสตธาตุ รูปายตนะเป็นปัจจัยแก่จักขุวิญญาณ ... โผฏฐัพพายตนะเป็นปัจจัยแก่กายวิญญาณโดยปุเรชาตปัจจัย

ที่เป็นวัตถุปุเรชาตปัจจัย ได้แก่ จักขายตนะเป็นปัจจัยแก่จักขุวิญญาณ

... กายายตนะเป็นปัจจัยแก่กายวิญญาณ หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่

ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลโดยปุเรชาตปัจจัย (๑)

{๑๒๗๐} สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นของเสกขบุคคลโดยปุเรชาตปัจจัย มีอย่างเดียว คือ

วัตถุปุเรชาตปัจจัย ได้แก่ หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่เป็นของเสกขบุคคลโดยปุเรชาตปัจจัย (๒)

{๑๒๗๑} สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นของอเสกขบุคคล โดยปุเรชาตปัจจัย มีอย่างเดียว คือวัตถุปุเรชาตปัจจัย ได้แก่ หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่เป็นของอเสกขบุคคลโดยปุเรชาตปัจจัย (๓)

ปัจฉาชาตปัจจัย

{๑๒๗๒} [๕๗] สภาวธรรมที่เป็นของเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลโดยปัจฉาชาตปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่เป็นของเสกขบุคคลซึ่งเกิดภายหลังเป็นปัจจัยแก่กายนี้ที่เกิดก่อนโดยปัจฉาชาตปัจจัย (๑)

{๑๒๗๓} สภาวธรรมที่เป็นของอเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลโดยปัจฉาชาตปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่เป็นของอเสกขบุคคลซึ่งเกิดภายหลังเป็นปัจจัยแก่กายนี้ที่เกิดก่อนโดยปัจฉาชาตปัจจัย (๑)

{๑๒๗๔} สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลโดยปัจฉาชาตปัจจัยได้แก่ ขันธ์ที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลซึ่งเกิดภายหลังเป็นปัจจัยแก่กายนี้ที่เกิดก่อนโดยปัจฉาชาตปัจจัย (๑)

อาเสวนปัจจัย

{๑๒๗๕} [๕๘] สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลโดยอาเสวนปัจจัยคือ ขันธ์ที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลซึ่งเกิดก่อน ๆ เป็น

ปัจจัยแก่ขันธ์ที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลซึ่งเกิดหลัง ๆ โดยอาเสวนปัจจัย อนุโลมเป็นปัจจัยแก่โคตรภู อนุโลมเป็นปัจจัยแก่โวทานโดยอาเสวนปัจจัย (๑)

{๑๒๗๖} สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นของเสกขบุคคลโดยอาเสวนปัจจัย คือ โคตรภูเป็นปัจจัยแก่มรรค โวทานเป็นปัจจัยแก่มรรคโดยอาเสวนปัจจัย (๒)

กัมมปัจจัย

{๑๒๗๗} [๕๙] สภาวธรรมที่เป็นของเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นของเสกขบุคคลโดยกัมมปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ สหชาตกัมมปัจจัย

นานาขณิกกัมมปัจจัย

ที่เป็นสหชาตกัมมปัจจัย ได้แก่ เจตนาที่เป็นของเสกขบุคคลเป็น

ปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยกัมมปัจจัย

ที่เป็นนานาขณิกกัมมปัจจัย ได้แก่ เจตนาที่เป็นของเสกขบุคคลเป็น

ปัจจัยแก่ขันธ์ที่เป็นของเสกขบุคคลซึ่งเป็นวิบากโดยกัมมปัจจัย (๑)

{๑๒๗๘} สภาวธรรมที่เป็นของเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นของอเสกขบุคคลโดยกัมมปัจจัยมีอย่างเดียว คือ นานาขณิกกัมมปัจจัย ได้แก่เจตนาที่เป็นของเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่เป็นของอเสกขบุคคลโดยกัมมปัจจัย (๒)

{๑๒๗๙} สภาวธรรมที่เป็นของเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลโดยกัมมปัจจัยมีอย่างเดียว คือ สหชาตกัมม-ปัจจัย ได้แก่ เจตนาที่เป็นของเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูปโดยกัมมปัจจัย (๓)

{๑๒๘๐} สภาวธรรมที่เป็นของเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นของเสกขบุคคลและที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลโดยกัมมปัจจัยคือ เจตนาที่เป็นของเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปโดยกัมมปัจจัย (๔)

{๑๒๘๑} [๖๐] สภาวธรรมที่เป็นของอเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นของอเสกขบุคคลโดยกัมมปัจจัย คือ เจตนาที่เป็นของอเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยกัมมปัจจัย (๑)

{๑๒๘๒} สภาวธรรมที่เป็นของอเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลโดยกัมมปัจจัย คือ เจตนาที่เป็นของ

อเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูปโดยกัมมปัจจัย (๒)

{๑๒๘๓} สภาวธรรมที่เป็นของอเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นของอเสกขบุคคลและที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลโดยกัมมปัจจัยคือ เจตนาที่เป็นของอเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปโดยกัมมปัจจัย (๓)

{๑๒๘๔} [๖๑] สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลโดยกัมมปัจจัยมี ๒ อย่าง คือ สหชาตกัมมปัจจัย นานาขณิกกัมมปัจจัย

ที่เป็นสหชาตกัมมปัจจัย ได้แก่ เจตนาที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและ

อเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปโดยกัมมปัจจัย ในปฏิสนธิขณะ ...

ที่เป็นนานาขณิกกัมมปัจจัย ได้แก่ เจตนาที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคล

และอเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลซึ่งเป็นวิบากและกฏัตตารูปทั้งหลายโดยกัมมปัจจัย (๑)

วิปากปัจจัย

{๑๒๘๕} [๖๒] สภาวธรรมที่เป็นของเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นของเสกขบุคคลโดยวิปากปัจจัย คือ ขันธ์ ๑ ที่เป็นของเสกขบุคคลซึ่งเป็นวิบากเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๓ ... (ในบทที่มีเสกขะเป็นมูล มี ๓ วาร)

{๑๒๘๖} สภาวธรรมที่เป็นของอเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นของอเสกขบุคคลโดยวิปากปัจจัย คือ ขันธ์ ๑ ที่เป็นของอเสกขบุคคลเป็น

ปัจจัยแก่ขันธ์ ๓ ... (ในบทที่มีอเสกขะเป็นมูล มี ๓ วาร)

{๑๒๘๗} สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลโดยวิปากปัจจัย คือขันธ์ ๑ ที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลซึ่งเป็นวิบากเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๓ ... ในปฏิสนธิขณะ ... ขันธ์ทั้งหลายเป็นปัจจัยแก่หทัยวัตถุโดยวิปากปัจจัย (๑)

อาหาราทิปัจจัย

{๑๒๘๘} [๖๓] สภาวธรรมที่เป็นของเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นของเสกขบุคคลโดยอาหารปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอินทริยปัจจัย เป็นปัจจัยโดยฌานปัจจัย เป็นปัจจัยโดยมัคคปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสัมปยุตตปัจจัย ...

วิปปยุตตปัจจัย

{๑๒๘๙} [๖๔] สภาวธรรมที่เป็นของเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลโดยวิปปยุตตปัจจัย มี ๒ อย่าง คือสหชาตวิปปยุตตปัจจัย ปัจฉาชาตวิปปยุตตปัจจัย

ที่เป็นสหชาตวิปปยุตตปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่เป็นของเสกขบุคคลเป็น

ปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูปทั้งหลายโดยวิปปยุตตปัจจัย

ที่เป็นปัจฉาชาตวิปปยุตตปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่เป็นของเสกขบุคคลเป็น

ปัจจัยแก่กายนี้ที่เกิดก่อนโดยวิปปยุตตปัจจัย (๑)

{๑๒๙๐} สภาวธรรมที่เป็นของอเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลโดยวิปปยุตตปัจจัย มี ๒ อย่าง คือสหชาตวิปปยุตตปัจจัย ปัจฉาชาตวิปปยุตตปัจจัย (เหมือนกับเสกขธรรม)

{๑๒๙๑} สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลโดยวิปปยุตตปัจจัยมี ๓ อย่าง คือ สหชาตวิปปยุตตปัจจัย ปุเรชาตวิปปยุตตปัจจัย ปัจฉาชาตวิปปยุตตปัจจัย

ที่เป็นสหชาตวิปปยุตตปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคล

และอเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูปโดยวิปปยุตตปัจจัย ใน

ปฏิสนธิขณะ ขันธ์ที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่กฏัตตารูปทั้งหลายโดยวิปปยุตตปัจจัย ขันธ์ทั้งหลายเป็นปัจจัยแก่

หทัยวัตถุโดยวิปปยุตตปัจจัย หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ทั้งหลายโดย

วิปปยุตตปัจจัย

ที่เป็นปุเรชาตวิปปยุตตปัจจัย ได้แก่ จักขายตนะเป็นปัจจัยแก่จักขุ

วิญญาณ ... กายายตนะเป็นปัจจัยแก่กายวิญญาณ หทัยวัตถุเป็นปัจจัย

แก่ขันธ์ที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลโดยวิปปยุตตปัจจัย

ที่เป็นปัจฉาชาตวิปปยุตตปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคล

และอเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่กายนี้ที่เกิดก่อนโดยวิปปยุตตปัจจัย (๑)

{๑๒๙๒} สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นของเสกขบุคคลโดยวิปปยุตตปัจจัย มีอย่างเดียว คือปุเรชาตวิปปยุตตปัจจัย ได้แก่ หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่เป็นของเสกขบุคคลโดยวิปปยุตตปัจจัย (๒)

{๑๒๙๓} สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นของอเสกขบุคคลโดยวิปปยุตตปัจจัย มีอย่างเดียว คือปุเรชาตวิปปยุตตปัจจัย ได้แก่ หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่เป็นของอเสกขบุคคลโดยวิปปยุตตปัจจัย (๓)

อัตถิปัจจัย

{๑๒๙๔} [๖๕] สภาวธรรมที่เป็นของเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นของเสกขบุคคลโดยอัตถิปัจจัย คือ ขันธ์ ๑ ที่เป็นของเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๓ ... (๑)

{๑๒๙๕} สภาวธรรมที่เป็นของเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลโดยอัตถิปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ สหชาตอัตถิปัจจัย ปัจฉาชาตอัตถิปัจจัย

ที่เป็นสหชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่เป็นของเสกขบุคคลเป็นปัจจัย

แก่จิตตสมุฏฐานรูปโดยอัตถิปัจจัย

ที่เป็นปัจฉาชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่เป็นของเสกขบุคคลเป็นปัจจัย

แก่กายนี้ที่เกิดก่อนโดยอัตถิปัจจัย (๒)

{๑๒๙๖} สภาวธรรมที่เป็นของเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นของเสกขบุคคลและที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลโดยอัตถิปัจจัยคือ ขันธ์ ๑ ที่เป็นของเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปโดยอัตถิปัจจัย ... ขันธ์ ๒ ... (๓)

{๑๒๙๗} สภาวธรรมที่เป็นของอเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นของอเสกขบุคคลโดยอัตถิปัจจัย มี ๓ วาร (เหมือนกับสภาวธรรมที่เป็นของเสกขบุคคล)

{๑๒๙๘} ![๖๖] สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลโดยอัตถิปัจจัยมี ๕ อย่าง คือ สหชาตอัตถิปัจจัย ปุเรชาตอัตถิปัจจัย ปัจฉาชาตอัตถิปัจจัยอาหารอัตถิปัจจัย อินทริยอัตถิปัจจัย

ที่เป็นสหชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ ๑ ที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปโดยอัตถิปัจจัย ...

ขันธ์ ๒ ... ในปฏิสนธิขณะ ... ขันธ์ทั้งหลายเป็นปัจจัยแก่หทัยวัตถุโดยอัตถิปัจจัย หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ทั้งหลายโดยอัตถิปัจจัยมหาภูตรูป ๑... ที่เป็นภายนอก ... สำหรับพวกอสัญญสัตตบุคคล …

ที่เป็นปุเรชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ บุคคลเห็นแจ้งจักขุโดยความเป็น

สภาวะไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นอนัตตา ยินดีเพลิดเพลิน เพราะปรารภจักขุนั้น ราคะ ... โทมนัสจึงเกิดขึ้น เห็นแจ้งโสตะ ... หทัยวัตถุโดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยง ... เห็นรูปด้วยทิพพจักขุ ฟังเสียงด้วยทิพพโสตธาตุรูปายตนะเป็นปัจจัยแก่จักขุวิญญาณ ... โผฏฐัพพายตนะเป็นปัจจัยแก่กายวิญญาณ ... จักขายตนะเป็นปัจจัยแก่จักขุวิญญาณ … กายายตนะเป็นปัจจัยแก่กายวิญญาณ หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลโดยอัตถิปัจจัย

ที่เป็นปัจฉาชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและ

อเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่กายนี้ที่เกิดก่อนโดยอัตถิปัจจัย กพฬิงการาหารเป็นปัจจัยแก่กายนี้โดยอัตถิปัจจัย รูปชีวิตินทรีย์เป็นปัจจัยแก่กฏัตตารูป

ทั้งหลายโดยอัตถิปัจจัย (๑)

{๑๒๙๙} สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นของเสกขบุคคลโดยอัตถิปัจจัย มีอย่างเดียว คือ ปุเรชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่เป็นของเสกขบุคคลโดย

อัตถิปัจจัย (๒)

{๑๓๐๐} สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นของอเสกขบุคคลโดยอัตถิปัจจัย มีอย่างเดียว คือ ปุเรชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่เป็นของอเสกขบุคคลโดยอัตถิปัจจัย (๓)

{๑๓๐๑} [๖๗] สภาวธรรมที่เป็นของเสกขบุคคลและที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นของเสกขบุคคลโดยอัตถิปัจจัยมี ๒ อย่าง คือ สหชาตอัตถิปัจจัย ปุเรชาตอัตถิปัจจัย

ที่เป็นสหชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ ๑ ที่เป็นของเสกขบุคคลและ

หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๓ โดยอัตถิปัจจัย ... ขันธ์ ๒ ... (๑)

{๑๓๐๒} สภาวธรรมที่เป็นของเสกขบุคคลและที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลโดยอัตถิปัจจัย มี ๔ อย่าง คือ สหชาตอัตถิปัจจัย ปัจฉาชาตอัตถิปัจจัยอาหารอัตถิปัจจัย อินทริยอัตถิปัจจัย

ที่เป็นสหชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่เป็นของเสกขบุคคลและมหา

ภูตรูปทั้งหลายเป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูปโดยอัตถิปัจจัย

ที่เป็นปัจฉาชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่เป็นของเสกขบุคคลและ

กพฬิงการาหารเป็นปัจจัยแก่กายนี้โดยอัตถิปัจจัย

ที่เป็นปัจฉาชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่เป็นของเสกขบุคคลและ

รูปชีวิตินทรีย์เป็นปัจจัยแก่กฏัตตารูปทั้งหลายโดยอัตถิปัจจัย (๒)

{๑๓๐๓} สภาวธรรมที่เป็นของอเสกขบุคคลและที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นของอเสกขบุคคลโดยอัตถิปัจจัย ...

(พึงทำเป็น ๒ วาร เหมือนกับสภาวธรรมที่เป็นของเสกขบุคคล)

๑. ปัจจยานุโลม ๒. สังขยาวาร

{๑๓๐๔} [๖๘] ในเหตุปัจจัย มี ๗ วาร

ในอารัมมณปัจจัย ,, ๕,,

ในอธิปติปัจจัย ,, ๙ ,,

ในอนันตรปัจจัย ,, ๙ ,,

ในสมนันตรปัจจัย ,, ๘ ,,

ในสหชาตปัจจัย ,, ๙ ,,

ในอัญญมัญญปัจจัย ,, ๓ ,,

ในนิสสยปัจจัย ,, ๑๓ ,,

ในอุปนิสสยปัจจัย ,, ๘ ,,

ในปุเรชาตปัจจัย ,, ๓ ,,

ในปัจฉาชาตปัจจัย ,, ๓ ,,

ในอาเสวนปัจจัย ,, ๒ ,,

ในกัมมปัจจัย ,, ๘ ,,

ในวิปากปัจจัย ,, ๗ ,,

ในอาหารปัจจัย ,, ๗ ,,

ในอินทริยปัจจัย ,, ๗ ,,

ในฌานปัจจัย ,, ๗ ,,

ในมัคคปัจจัย ,, ๗ ,,

ในสัมปยุตตปัจจัย ,, ๓ ,,

ในวิปปยุตตปัจจัย ,, ๕ ,,

ในอัตถิปัจจัย ,, ๑๓ ,,

ในนัตถิปัจจัย ,, ๘ ,,

ในวิคตปัจจัย ,, ๘ ,,

ในอวิคตปัจจัย ,, ๑๓ ,,

(พึงนับอย่างนี้) จบ อนุโลม

๒. ปัจจนียุทธาร

{๑๓๐๕} [๖๙] สภาวธรรมที่เป็นของเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นของเสกขบุคคลโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย (๑)

สภาวธรรมที่เป็นของเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นของ

อเสกขบุคคลโดยอุปนิสสยปัจจัย (๒)

{๑๓๐๖} สภาวธรรมที่เป็นของเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลโดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาต

ปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย เป็นปัจจัยโดยปัจฉาชาตปัจจัย (๓)

{๑๓๐๗} สภาวธรรมที่เป็นของเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นของเสกขบุคคลและที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลโดยสหชาตปัจจัย (๔)

{๑๓๐๘} [๗๐] สภาวธรรมที่เป็นของอเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นของอเสกขบุคคลโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย (๑)

{๑๓๐๙} สภาวธรรมที่เป็นของอเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลโดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย เป็นปัจจัยโดยปัจฉาชาตปัจจัย (๒)

{๑๓๑๐} สภาวธรรมที่เป็นของอเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นของอเสกขบุคคลและที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลโดย

สหชาตปัจจัย (๓)

{๑๓๑๑} [๗๑] สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลโดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย เป็น

ปัจจัยโดยปุเรชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยปัจฉาชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยกัมมปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอาหารปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอินทริยปัจจัย (๑)

{๑๓๑๒} สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นของเสกขบุคคลโดยอุปนิสสยปัจจัย เป็นปัจจัยโดยปุเรชาตปัจจัย (๒)

{๑๓๑๓} สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นของอเสกขบุคคลโดยอุปนิสสยปัจจัย เป็นปัจจัยโดย

ปุเรชาตปัจจัย (๓)

{๑๓๑๔} [๗๒] สภาวธรรมที่เป็นของเสกขบุคคลและที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นของเสกขบุคคล ... มี ๒อย่าง คือ สหชาตปัจจัย ปุเรชาตปัจจัย (๑)

{๑๓๑๕} สภาวธรรมที่เป็นของเสกขบุคคลและที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคล ... มี ๔ อย่าง คือ สหชาตปัจจัย ปัจฉาชาตปัจจัย อาหารปัจจัยอินทริยปัจจัย (๒)

{๑๓๑๖} สภาวธรรมที่เป็นของอเสกขบุคคลและที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นของอเสกขบุคคล ... มี ๒ อย่างคือ สหชาตปัจจัย ปุเรชาตปัจจัย (๑)

{๑๓๑๗} สภาวธรรมที่เป็นของเสกขบุคคลและที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคล ... มี ๔ อย่าง คือ สหชาตปัจจัย ปัจฉาชาตปัจจัย อาหารปัจจัยอินทริยปัจจัย (๒)

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๒. สังขยาวาร

{๑๓๑๘} [๗๓] ในนเหตุปัจจัย มี ๑๔ วาร

ในนอารัมมณปัจจัย ,, ๑๔ ,,

ในนอธิปติปัจจัย ,, ๑๔ ,,

ในนอนันตรปัจจัยมี ๑๔ วาร

ในนสมนันตรปัจจัย,, ๑๔ ,,

ในนสหชาตปัจจัย,, ๑๐ ,,

ในนอัญญมัญญปัจจัย,, ๑๐ ,,

ในนนิสสยปัจจัย ,, ๑๐ ,,

ในนอุปนิสสยปัจจัย ,, ๑๓ ,,

ในนปุเรชาตปัจจัย ,, ๑๒ ,,

ในนปัจฉาชาตปัจจัย ,, ๑๔ ,,

ในนอาเสวนปัจจัย ,, ๑๔ ,,

ในนกัมมปัจจัย ,, ๑๔ ,,

ในนวิปากปัจจัย ,, ๑๒ ,,

ในนอาหารปัจจัย ,, ๑๔ ,,

ในนอินทริยปัจจัย ,, ๑๔ ,,

ในนฌานปัจจัย ,, ๑๔ ,,

ในนมัคคปัจจัย ,, ๑๔ ,,

ในนสัมปยุตตปัจจัย ,, ๑๐ ,,

ในนวิปปยุตตปัจจัย ,, ๘ ,,

ในโนอัตถิปัจจัย ,, ๘ ,,

ในโนนัตถิปัจจัย ,, ๑๔ ,,

ในโนวิคตปัจจัย ,, ๑๔ ,,

ในโนอวิคตปัจจัย ,, ๘ ,,

(พึงนับอย่างนี้) จบ ปัจจนียะ

๓. ปัจจยานุโลมปัจจนียะ

เหตุทุกนัย

{๑๓๑๙} [๗๔] ในนอารัมมณปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๗ วาร

ในนอธิปติปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๗ วาร

ในนอนันตรปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในนสมนันตรปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในนอัญญมัญญปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในนอุปนิสสยปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในนปุเรชาตปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในนปัจฉาชาตปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในนอาเสวนปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในนกัมมปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในนวิปากปัจจัย ,, ,, ๔ ,,

ในนอาหารปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในนอินทริยปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในนฌานปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในนมัคคปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในนสัมปยุตตปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในนวิปปยุตตปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในโนนัตถิปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในโนวิคตปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

(พึงนับอย่างนี้) จบ อนุโลมปัจจนียะ

๔. ปัจจยปัจจนียานุโลม

นเหตุทุกนัย

{๑๓๒๐} [๗๕]ในอารัมมณปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๕ วาร

ในอธิปติปัจจัย ,, ,, ๙ ,,

ในอนันตรปัจจัย ,, ,, ๘ ,,

ในสมนันตรปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๘ วาร

ในสหชาตปัจจัย ,, ,, ๙ ,,

ในอัญญมัญญปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในนิสสยปัจจัย ,, ,, ๑๓ ,,

ในอุปนิสสยปัจจัย ,, ,, ๘ ,,

ในปุเรชาตปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ปัจฉาชาตปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในอาเสวนปัจจัย ,, ,, ๒ ,,

ในกัมมปัจจัย ,, ,, ๘ ,,

ในวิปากปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในอาหารปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในอินทริยปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในฌานปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในมัคคปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในสัมปยุตตปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในวิปปยุตตปัจจัย ,, ,, ๕ ,,

ในอัตถิปัจจัย ,, ,, ๑๓ ,,

ในนัตถิปัจจัย ,, ,, ๘ ,,

ในวิคตปัจจัย ,, ,, ๘ ,,

ในอวิคตปัจจัย ,, ,, ๑๓ ,,

(พึงนับอย่างนี้)

จบ ปัจจนียานุโลม

จบ ปัญหาวาร

จบ เสกขติกะที่ ๑๑

๑๒. ปริตตติกะ ๑. ปฏิจจวาร

๑. ปัจจยานุโลม ๑. วิภังควาร

เหตุปัจจัย

{๑๓๒๑} [๑] สภาวธรรมที่เป็นปริตตะ (กามาวจร) อาศัยสภาวธรรมที่เป็นปริตตะเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ที่เป็นปริตตะเกิดขึ้น … ขันธ์ ๒ ... ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ และกฏัตตารูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นปริตตะเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ... หทัยวัตถุอาศัยขันธ์ทั้งหลายเกิดขึ้น ขันธ์ทั้งหลายอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น มหาภูตรูป ๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑เกิดขึ้น ... จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยมหาภูตรูป ๒ เกิดขึ้น ... (๑)

สภาวธรรมที่เป็นมหัคคตะ (รูปาวจร อรูปาวจร) อาศัยสภาวธรรม

ที่เป็นปริตตะเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ที่เป็น

มหัคคตะอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น (๒)

สภาวธรรมที่เป็นปริตตะและสภาวธรรมที่เป็นมหัคคตะอาศัยสภาวธรรมที่เป็นปริตตะเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ที่เป็นมหัคคตะอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น กฏัตตารูปอาศัยมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น (๓)

{๑๓๒๒} [๒] สภาวธรรมที่เป็นมหัคคตะอาศัยสภาวธรรมที่เป็นมหัคคตะเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นมหัคคตะเกิดขึ้น ... ขันธ์๒ ... ในปฏิสนธิขณะ ... (๑)

สภาวธรรมที่เป็นปริตตะอาศัยสภาวธรรมที่เป็นมหัคคตะเกิดขึ้น

เพราะเหตุปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่เป็นมหัคคตะเกิดขึ้น

ในปฏิสนธิขณะ กฏัตตารูปอาศัยขันธ์ที่เป็นมหัคคตะเกิดขึ้น (๒)

สภาวธรรมที่เป็นปริตตะและสภาวธรรมที่เป็นมหัคคตะอาศัยสภาวธรรมที่เป็นมหัคคตะเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป