ปฏิจจวาร เล่ม ๔๑

๒๑. อัชฌัตตารัมมณติกะ ๑. ปฏิจจวาร

๑. ปัจจยานุโลม ๑. วิภังควาร

เหตุปัจจัย

{๒๑๒๗} [๑] สภาวธรรมที่มีภายในเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรมที่มีภายในเป็นอารมณ์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่มีภายในเป็นอารมณ์ เกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ... ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ที่มีภายในเป็นอารมณ์เกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ... (๑)

{๒๑๒๘} สภาวธรรมที่มีภายนอกเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรมที่มีภายนอกเป็นอารมณ์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่มีภายนอกเป็นอารมณ์เกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ... ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่มีภายนอกเป็นอารมณ์เกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ... (๑)

อารัมมณาทิปัจจัย

{๒๑๒๙} [๒] สภาวธรรมที่มีภายในเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรมที่มีภายในเป็นอารมณ์เกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย ... เพราะอวิคตปัจจัย (ย่อ)

๑. ปัจจยานุโลม ๒. สังขยาวาร

{๒๑๓๐} [๓] ในอารัมมณปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๒ วาร

(ย่อ ในทุก ๆ ปัจจัย กับเหตุปัจจัยมีปัจจัยละ ๒ วาร)

ในอวิคตปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๒ วาร

(พึงนับอย่างนี้)

จบ อนุโลม

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๑. วิภังควาร

{๒๑๓๑} [๔] สภาวธรรมที่มีภายในเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรมที่มีภายในเป็นอารมณ์เกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่มีภายในเป็นอารมณ์ ซึ่งเป็นอเหตุกะ เกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ... ในอเหตุกปฏิสนธิขณะขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่มีภายในเป็นอารมณ์เกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ...

โมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและอุทธัจจะอาศัยขันธ์ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและอุทธัจจะเกิดขึ้น ... (๑)

{๒๑๓๒} สภาวธรรมที่มีภายนอกเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรมที่มีภายนอกเป็นอารมณ์เกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่มีภายนอกเป็นอารมณ์ซึ่งเป็นอเหตุกะเกิดขึ้น … ขันธ์ ๒ ... ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ ...

โมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและอุทธัจจะอาศัยขันธ์ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและอุทธัจจะเกิดขึ้น … (๑)

นอธิปตยาทิปัจจัย

{๒๑๓๓} [๕] สภาวธรรมที่มีภายในเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรมที่มีภายในเป็นอารมณ์เกิดขึ้น เพราะนอธิปติปัจจัย (เหมือนกับสหชาตปัจจัยในอนุโลมไม่มีข้อแตกต่างกัน) เพราะนปุเรชาตปัจจัย คือ ในอรูปภูมิ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่มีภายในเป็นอารมณ์เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... (๑)

{๒๑๓๔} [๖] สภาวธรรมที่มีภายนอกเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรมที่มีภายนอกเป็นอารมณ์เกิดขึ้น เพราะนปุเรชาตปัจจัย คือ ในอรูปภูมิ ขันธ์ ๓

อาศัยขันธ์ ๑ ที่มีภายนอกเป็นอารมณ์เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... เพราะนปัจฉาชาตปัจจัย เพราะนอาเสวนปัจจัย (เหมือนกับสหชาตปัจจัย)

เพราะนกัมมปัจจัย คือ เจตนาที่มีภายในเป็นอารมณ์อาศัยขันธ์ที่มีภายในเป็นอารมณ์เกิดขึ้น

{๒๑๓๕} สภาวธรรมที่มีภายนอกเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรมที่มีภายนอกเป็นอารมณ์เกิดขึ้น เพราะนกัมมปัจจัย คือ เจตนาที่มีภายนอกเป็นอารมณ์

อาศัยขันธ์ที่มีภายนอกเป็นอารมณ์เกิดขึ้น

นวิปากาทิปัจจัย

{๒๑๓๖} [๗] สภาวธรรมที่มีภายในเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรมที่มีภายในเป็นอารมณ์เกิดขึ้นเพราะนวิปากปัจจัย (ไม่มีปฏิสนธิ) เพราะนฌานปัจจัย ...

ขันธ์ ๑ ที่มีภายในเป็นอารมณ์ที่สหรคตด้วยปัญจวิญญาณ ... (๑)

{๒๑๓๗} สภาวธรรมที่มีภายนอกเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรมที่มีภายนอกเป็นอารมณ์เกิดขึ้นเพราะนฌานปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่มีภายนอกเป็นอารมณ์ ที่สหรคตด้วยปัญจวิญญาณ ... เพราะนมัคคปัจจัย (เหมือนกับนเหตุปัจจัย ไม่มีโมหะ) เพราะนวิปปยุตตปัจจัย คือ ในอรูปภูมิ ขันธ์ ๓อาศัยขันธ์ ๑ ที่มีภายในเป็นอารมณ์เกิดขึ้น ... (๑)

{๒๑๓๘} สภาวธรรมที่มีภายนอกเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรมที่มีภายนอกเป็นอารมณ์เกิดขึ้น เพราะนวิปปยุตตปัจจัย คือ ในอรูปภูมิ ขันธ์ ๓ อาศัย

ขันธ์ ๑ ที่มีภายนอกเป็นอารมณ์เกิดขึ้น ... (๑)

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๒. สังขยาวาร

{๒๑๓๙} [๘]ในนเหตุปัจจัย มี ๒ วาร

ในนอธิปติปัจจัย ,, ๒ ,,

ในนปุเรชาตปัจจัย ,, ๒ ,,

ในนปัจฉาชาตปัจจัย ,, ๒ ,,

ในนอาเสวนปัจจัย ,, ๒ ,,

ในนกัมมปัจจัย ,, ๒ ,,

ในนวิปากปัจจัย มี ๒ วาร

ในนฌานปัจจัย ,, ๒ ,,

ในนมัคคปัจจัย ,, ๒ ,,

ในนวิปปยุตตปัจจัย ,, ๒ ,,

(พึงนับอย่างนี้) จบ ปัจจนียะ

๓. ปัจจยานุโลมปัจจนียะ

{๒๑๔๐} [๙]ในนอธิปติปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๒ วาร ...

ในนวิปากปัจจัย ,, ,, ๒ ,,

ในนวิปปยุตตปัจจัย ,, ,, ๒ ,,

(พึงนับอย่างนี้) จบ อนุโลมปัจจนียะ

๔. ปัจจยปัจจนียานุโลม

{๒๑๔๑} [๑๐] ในอารัมมณปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๒ วาร

ในอนันตรปัจจัย ,, ,, ๒ ,,

ในสมนันตรปัจจัย ,, ,, ๒ ,,

ในมัคคปัจจัย ,, ,, ๒ ,,

ในอวิคตปัจจัย ,, ,, ๒ ,,

(พึงนับอย่างนี้) จบ ปัจจนียานุโลม

จบ ปฏิจจวาร

(สหชาตวารก็ดี ปัจจยวารก็ดี นิสสยวารก็ดี สังสัฏฐวารก็ดี สัมปยุตต

วารก็ดี เหมือนกับปฏิจจวาร)

๒๑. อัชฌัตตารัมมณติกะ ๗. ปัญหาวาร

๑. ปัจจยานุโลม ๑. วิภังควาร

เหตุปัจจัย

{๒๑๔๒} [๑๑] สภาวธรรมที่มีภายในเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีภายในเป็นอารมณ์โดยเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นเหตุที่มีภายในเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยเหตุปัจจัย ในปฏิสนธิขณะสภาวธรรมที่เป็นเหตุที่มีภายในเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์

ทั้งหลายโดยเหตุปัจจัย (๑)

{๒๑๔๓} สภาวธรรมที่มีภายนอกเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีภายนอกเป็นอารมณ์โดยเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นเหตุที่มีภายนอกเป็น

อารมณ์เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย ... ในปฏิสนธิขณะ ... (๑)

อารัมมณปัจจัย

{๒๑๔๔} [๑๒] สภาวธรรมที่มีภายในเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีภายในเป็นอารมณ์โดยอารัมมณปัจจัย คือ บุคคลพิจารณาวิญญาณัญจา

ยตนะที่มีภายในเป็นอารมณ์ ... เนวสัญญานาสัญญายตนะ ... ทิพพจักขุที่เป็นไปภายในซึ่งมีภายในเป็นอารมณ์ ... ทิพพโสตธาตุ ... อิทธิวิธญาณ ...

ปุพเพนิวาสานุสสติญาณ ... ยถากัมมูปคญาณ ... อนาคตังสญาณ พระอริยะทั้งหลายพิจารณากิเลสที่ละได้แล้วซึ่งมีภายในเป็นอารมณ์ พิจารณากิเลสที่ข่มได้แล้ว รู้กิเลสที่เคยเกิดขึ้นแล้วในกาลก่อน ... เห็นแจ้งขันธ์ที่เป็นไปภายในซึ่งมีภายในเป็นอารมณ์โดยความเป็นสภาวะที่ไม่เที่ยง ... ยินดีเพลิดเพลิน เพราะปรารภขันธ์นั้น ราคะที่มีภายในเป็นอารมณ์

โทมนัสจึงเกิดขึ้น ขันธ์ที่เป็นภายใน ซึ่งมีภายในเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่ปุพเพนิวาสานุสสติญาณ ยถากัมมูปคญาณ อนาคตังสญาณ อาวัชชนะ

โดยอารัมมณปัจจัย (๑)