ปฏิจจวาร เล่ม ๔๑

อชฺฌตฺตารมฺมณํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อชฺฌตฺตารมฺมโณ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา อชฺฌตฺตารมฺมณํ เอกํ ขนฺธํ ปฏิจฺจ ตโย ขนฺธา เทฺว ขนฺเธ ... ปฏิสนฺธิกฺขเณ อชฺฌตฺตารมฺมณํ เอกํ ขนฺธํ ปฏิจฺจ ตโย ขนฺธา เทฺว ขนฺเธ ... ฯ

อัชฌัตตารัมมณธรรม อาศัยอัชฌัตตารัมมณธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอัชฌัตตารัมมณธรรม ขันธ์ ๒ ฯลฯ

ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอัชฌัตตารัมมณธรรม ขันธ์ ๒ ฯลฯ

พหิทฺธารมฺมณํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ พหิทฺธารมฺมโณ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา พหิทฺธารมฺมณํ เอกํ ขนฺธํ ปฏิจฺจ ตโย ขนฺธา เทฺว ขนฺเธ ... ปฏิสนฺธิกฺขเณ พหิทฺธารมฺมณํ เอกํ ขนฺธํ ปฏิจฺจ ตโย ขนฺธา เทฺว ขนฺเธ ... ฯ

พหิทธารัมมณธรรม อาศัยพหิทธารัมมณธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นพหิทธารัมมณธรรม ขันธ์ ๒ ฯลฯ

ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นพหิทธารัมมณธรรม ขันธ์ ๒ ฯลฯ

อชฺฌตฺตารมฺมณํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อชฺฌตฺตารมฺมโณ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ อารมฺมณปจฺจยา ฯ สงฺขิตฺตํ ฯ อวิคตปจฺจยา ฯ

อัชฌัตตารัมมณธรรม อาศัยอัชฌัตตารัมมณธรรม เกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย ฯลฯ เพราะอวิคตปัจจัย

เหตุยา เทฺว อารมฺมเณ เทฺว ฯ สงฺขิตฺตํ ฯ สพฺพตฺถ เทฺว อวิคเต เทฺว ฯ เอวํ คเณตพฺพํ ฯ

อนุโลมํ ฯ

ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๒

ในอารัมมณปัจจัย มี " ๒ ฯลฯ

ในปัจจัยทั้งปวง มี " ๒

ในอวิคตปัจจัย มี " ๒

พึงนับอย่างนี้

อนุโลม จบ

อชฺฌตฺตารมฺมณํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อชฺฌตฺตารมฺมโณ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นเหตุปจฺจยา อเหตุกํ อชฺฌตฺตารมฺมณํ เอกํ ขนฺธํ ปฏิจฺจ ตโย ขนฺธา เทฺว ขนฺเธ ... อเหตุกปฏิสนฺธิกฺขเณ อชฺฌตฺตารมฺมณํ เอกํ ขนฺธํ ปฏิจฺจ เทฺว ขนฺเธ ... วิจิกิจฺฉาสหคเต อุทฺธจฺจสหคเต ขนฺเธ ปฏิจฺจ วิจิกิจฺฉาสหคโต อุทฺธจฺจสหคโต โมโห ฯ

อัชฌัตตารัมมณธรรม อาศัยอัชฌัตตารัมมณธรรม เกิดขึ้น ไม่ใช่

เพราะเหตุปัจจัย

คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอัชฌัตตารัมมณธรรม ซึ่งเป็นอเหตุกะ ขันธ์ ๒ ฯลฯ

ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอัชฌัตตารัมมณธรรม ขันธ์ ๒ ฯลฯ

โมหะ ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ

พหิทฺธารมฺมณํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ พหิทฺธารมฺมโณ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นเหตุปจฺจยา อเหตุกํ พหิทฺธารมฺมณํ เอกํ ขนฺธํ ปฏิจฺจ ตโย ขนฺธา เทฺว ขนฺเธ ... อเหตุกปฏิสนฺธิกฺขเณ วิจิกิจฺฉาสหคเต อุทฺธจฺจสหคเต ขนฺเธ ปฏิจฺจ วิจิกิจฺฉาสหคโต อุทฺธจฺจสหคโต โมโห ฯ

พหิทธารัมมณธรรม อาศัยพหิทธารัมมณธรรม เกิดขึ้น ไม่ใช่เพราะเหตุปัจจัย

คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นพหิทธารัมมณธรรม ซึ่งเป็นอเหตุกะ ขันธ์ ๒ ฯลฯ

ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ โมหะ ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ

อชฺฌตฺตารมฺมณํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อชฺฌตฺตารมฺมโณ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นอธิปติปจฺจยา อนุโลมสหชาตสทิสํ นินฺนากรณํ ฯ นปุเรชาตปจฺจยา อรูเป อชฺฌตฺตารมฺมณํ เอกํ ขนฺธํ ปฏิจฺจ ปฏิสนฺธิกฺขเณ ... ฯ

อัชฌัตตารัมมณธรรม อาศัยอัชฌัตตารัมมณธรรม เกิดขึ้น ไม่ใช่เพราะอธิปติปัจจัย เหมือนกับสหชาตปัจจัย ในอนุโลมไม่มีแตกต่างกัน

ไม่ใช่เพราะปุเรชาตปัจจัย

คือ ในอรูปภูมิ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอัชฌัตตารัมมณธรรม ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ

พหิทฺธารมฺมณํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ พหิทฺธารมฺมโณ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นปุเรชาตปจฺจยา อรูเป พหิทฺธารมฺมณํ เอกํ ขนฺธํ ปฏิจฺจ ปฏิสนฺธิกฺขเณ ... นปจฺฉาชาตปจฺจยา นอาเสวนปจฺจยา สหชาตสทิสํ ฯ นกมฺมปจฺจยา อชฺฌตฺตารมฺมเณ ขนฺเธ ปฏิจฺจ อชฺฌตฺตารมฺมณา เจตนา ฯ

พหิทธารัมมณธรรม อาศัยพหิทธารัมมณธรรม เกิดขึ้น ไม่ใช่เพราะปุเรชาตปัจจัย

คือ ในอรูปภูมิ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นพหิทธารัมมณธรรม ซึ่งเป็นอเหตุกะ ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ

ไม่ใช่เพราะปัจฉาชาตปัจจัย ไม่ใช่เพราะอาเสวนปัจจัย เหมือนกับสหชาตปัจจัยไม่ใช่เพราะกัมมปัจจัย

คือ เจตนาที่เป็นอัชฌัตตารัมมณธรรม อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอัชฌัตตารัมมณธรรม

พหิทฺธารมฺมณํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ พหิทฺธารมฺมโณ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นกมฺมปจฺจยา พหิทฺธารมฺมเณ ขนฺเธ ปฏิจฺจพหิทฺธารมฺมณา เจตนา ฯ

พหิทธารัมมณธรรม อาศัยพหิทธารัมมณธรรม เกิดขึ้น ไม่ใช่เพราะกัมมปัจจัย

คือ เจตนาที่เป็นพหิทธารัมมณธรรม อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นพหิทธารัมมณธรรม

อชฺฌตฺตารมฺมณํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... นวิปากปจฺจยา ปฏิสนฺธิ นตฺถิ ฯ นฌานปจฺจยา ปญฺจวิญฺญาณสหคตํ อชฺฌตฺตารมฺมณํ เอกํ ... ฯ

อาศัยอัชฌัตตารัมมณธรรม ฯลฯ ไม่ใช่เพราะวิปากปัจจัย ปฏิสนธิไม่มี

ไม่ใช่เพราะฌานปัจจัย

คือ ขันธ์ ๑ ที่เป็นอัชฌัตตารัมมณธรรม ซึ่งสหรคตด้วยปัญจวิญญาณ ฯลฯ

พหิทฺธารมฺมณํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... นฌานปจฺจยา ปญฺจวิญฺญาณสหคตํ พหิทฺธารมฺมณํ เอกํ ขนฺธํ ... นมคฺคปจฺจยา นเหตุสทิโส โมโห นตฺถิ ฯ นวิปฺปยุตฺตปจฺจยา อรูเป อชฺฌตฺตารมฺมณํ เอกํ ขนฺธํ ... ฯ

อาศัยพหิทธารัมมณธรรม ฯลฯ ไม่ใช่เพราะฌานปัจจัยคือ ขันธ์ ๑ ที่เป็นพหิทธารัมมณธรรม ซึ่งสหรคตด้วยปัญจวิญญาณ ฯลฯ

ไม่ใช่เพราะมัคคปัจจัย เหมือนกับที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย โมหะไม่มีไม่ใช่เพราะวิปปยุตตปัจจัย

คือ ในอรูปภูมิ ขันธ์ ๑ ที่เป็นอัชฌัตตารัมมณธรรม ฯลฯ

พหิทฺธารมฺมณํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... นวิปฺปยุตฺตปจฺจยา อรูเป พหิทฺธารมฺมณํ เอกํ ขนฺธํ ... ฯ

อาศัยพหิทธารัมมณธรรม ฯลฯ ไม่ใช่เพราะวิปปยุตตปัจจัยคือ ในอรูปภูมิ ขันธ์ ๑ ที่เป็นพหิทธารัมมณธรรม ฯลฯ

นเหตุยา เทฺว นอธิปติยา เทฺว นปุเรชาเต เทฺว นปจฺฉาชาเต เทฺว นอาเสวเน นกมฺเม นวิปาเก นฌาเน นมคฺเค นวิปฺปยุตฺเต เทฺว ฯ เอวํ คเณตพฺพํ ฯ

ปจฺจนียํ

ในปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีวาระ ๒

ในปัจจัยที่ไม่ใช่อธิปติปัจจัย มี " ๒

ในปัจจัยที่ไม่ใช่ปุเรชาตปัจจัย มี " ๒

ในปัจจัยที่ไม่ใช่ปัจฉาชาตปัจจัย มี " ๒

ในปัจจัยที่ไม่ใช่อาเสวนปัจจัย

ในปัจจัยที่ไม่ใช่กัมมปัจจัย

ในปัจจัยที่ไม่ใช่วิปากปัจจัย

ในปัจจัยที่ไม่ใช่ฌานปัจจัย

ในปัจจัยที่ไม่ใช่มัคคปัจจัย

ในปัจจัยที่ไม่ใช่วิปปยุตตปัจจัย มีวาระ ๒

พึงนับอย่างนี้

ปัจจนียะ จบ

เหตุปจฺจยา นอธิปติยา เทฺว ... นวิปาเก เทฺว นวิปฺปยุตฺเต เทฺว ฯ เอวํ คเณตพฺพํ ฯ

อนุโลมปจฺจนียํ ฯ

ในปัจจัยที่ไม่ใช่อธิปติปัจจัย กับเหตุปัจจัย มีวาระ ๒

ในปัจจัยที่ไม่ใช่วิปากปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๒

ในปัจจัยที่ไม่ใช่วิปปยุตตปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๒

พึงนับอย่างนี้

อนุโลมปัจจนียะ จบ

นเหตุปจฺจยา อารมฺมเณ เทฺว ... อนนฺตเร เทฺว สมนนฺตเร เทฺว ฯ สงฺขิตฺตํ ฯ มคฺเค เทฺว อวิคเต เทฺว ฯ เอวํ คเณตพฺพํ ฯ

ปจฺจนียานุโลมํ ฯ๕

ปฏิจฺจวาโร นิฏฺฐิโต ฯ

สหชาตวาโรปิ ปจฺจยวาโรปิ นิสฺสยวาโรปิ

สํสฏฺฐวาโรปิ สมฺปยุตฺตวาโรปิ ปฏิจฺจวารสทิสา ฯ

ในอารัมมณปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย

มีวาระ ๒

ในอนันตรปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๒

ในสมนันตรปัจจัย กับ ฯลฯ มีวาระ ๒

ในมัคคปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๒

ในอวิคตปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๒

พึงนับอย่างนี้

ปัจจนียานุโลม จบ

ปฏิจจวาร จบ

สหชาตวารก็ดี ปัจจยวารก็ดี นิสสยวารก็ดีสังสัฏฐวารก็ดี สัมปยุตตวารก็ดี เหมือนกับปฏิจจวาร