ปัญหาวาร เล่ม ๔๑

๒๑. อัชฌัตตารัมมณติกะ ๗. ปัญหาวาร

๑. ปัจจยานุโลม ๑. วิภังควาร

เหตุปัจจัย

{๒๑๔๒} [๑๑] สภาวธรรมที่มีภายในเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีภายในเป็นอารมณ์โดยเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นเหตุที่มีภายในเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยเหตุปัจจัย ในปฏิสนธิขณะสภาวธรรมที่เป็นเหตุที่มีภายในเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์

ทั้งหลายโดยเหตุปัจจัย (๑)

{๒๑๔๓} สภาวธรรมที่มีภายนอกเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีภายนอกเป็นอารมณ์โดยเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นเหตุที่มีภายนอกเป็น

อารมณ์เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย ... ในปฏิสนธิขณะ ... (๑)

อารัมมณปัจจัย

{๒๑๔๔} [๑๒] สภาวธรรมที่มีภายในเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีภายในเป็นอารมณ์โดยอารัมมณปัจจัย คือ บุคคลพิจารณาวิญญาณัญจา

ยตนะที่มีภายในเป็นอารมณ์ ... เนวสัญญานาสัญญายตนะ ... ทิพพจักขุที่เป็นไปภายในซึ่งมีภายในเป็นอารมณ์ ... ทิพพโสตธาตุ ... อิทธิวิธญาณ ...

ปุพเพนิวาสานุสสติญาณ ... ยถากัมมูปคญาณ ... อนาคตังสญาณ พระอริยะทั้งหลายพิจารณากิเลสที่ละได้แล้วซึ่งมีภายในเป็นอารมณ์ พิจารณากิเลสที่ข่มได้แล้ว รู้กิเลสที่เคยเกิดขึ้นแล้วในกาลก่อน ... เห็นแจ้งขันธ์ที่เป็นไปภายในซึ่งมีภายในเป็นอารมณ์โดยความเป็นสภาวะที่ไม่เที่ยง ... ยินดีเพลิดเพลิน เพราะปรารภขันธ์นั้น ราคะที่มีภายในเป็นอารมณ์

โทมนัสจึงเกิดขึ้น ขันธ์ที่เป็นภายใน ซึ่งมีภายในเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่ปุพเพนิวาสานุสสติญาณ ยถากัมมูปคญาณ อนาคตังสญาณ อาวัชชนะ

โดยอารัมมณปัจจัย (๑)

{๒๑๔๕} สภาวธรรมที่มีภายในเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีภายนอกเป็นอารมณ์โดยอารัมมณปัจจัย คือ บุคคลพิจารณาวิญญาณัญจายตนะ

ที่เป็นไปภายนอก ... เนวสัญญานาสัญญายตนะ ... ทิพพจักขุที่เป็นไปภายนอกซึ่งมีภายในเป็นอารมณ์ ... ทิพโสตธาตุ ... อิทธิวิธญาณ ... ปุพเพนิวาสานุสสติญาณ ... ยถากัมมูปคญาณ ... อนาคตังสญาณ เห็นแจ้งขันธ์ที่เป็นไปภายนอกซึ่งมีภายในเป็นอารมณ์โดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นอนัตตา ... รู้จิตของบุคคลผู้พรั่งพร้อมด้วยจิตที่เป็นไปภายนอกซึ่งมีภายในเป็นอารมณ์ด้วยเจโตปริยญาณ ขันธ์ที่เป็นไปภายนอกซึ่งมี

ภายในเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่เจโตปริยญาณ ปุพเพนิวาสานุสสติญาณ

ยถากัมมูปคญาณ อนาคตังสญาณ อาวัชชนะโดยอารัมมณปัจจัย (๒)

{๒๑๔๖} [๑๓] สภาวธรรมที่มีภายนอกเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีภายนอกเป็นอารมณ์โดยอารัมมณปัจจัย คือ บุคคลพิจารณาทิพพจักขุที่

เป็นไปภายนอก ซึ่งมีภายนอกเป็นอารมณ์ ... ทิพพโสตธาตุ … อิทธิวิธญาณ... เจโตปริยญาณ ... ปุพเพนิวาสานุสสติญาณ ... ยถากัมมูปคญาณ …อนาคตังสญาณ เห็นแจ้งขันธ์ที่เป็นไปภายนอกซึ่งมีภายนอกเป็นอารมณ์โดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นอนัตตา ... รู้จิตของบุคคลผู้พรั่งพร้อมด้วยจิตที่เป็นไปภายนอกซึ่งมีภายนอกเป็นอารมณ์ด้วยเจโตปริยญาณ

ขันธ์ที่เป็นไปภายนอกซึ่งมีภายนอกเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่เจโตปริยญาณปุพเพนิวาสานุสสติญาณ ยถากัมมูปคญาณ อนาคตังสญาณ อาวัชชนะ

โดยอารัมมณปัจจัย (๑)

{๒๑๔๗} สภาวธรรมที่มีภายนอกเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีภายในเป็นอารมณ์โดยอารัมมณปัจจัย คือ บุคคลให้ทาน สมาทานศีล รักษา

อุโบสถแล้วพิจารณากุศลนั้น พิจารณากุศลกรรมที่เคยสั่งสมไว้แล้วในกาลก่อน ออกจากฌาน พิจารณาฌาน พระอริยะทั้งหลายออกจากมรรค

พิจารณามรรค … ผล ... กิเลสที่ละได้แล้วซึ่งมีภายบอกเป็นอารมณ์ ...

กิเลสที่ข่มได้แล้ว รู้กิเลสที่เคยเกิดขึ้นแล้วในกาลก่อน ทิพพจักขุที่เป็นไปภายในซึ่งมีภายนอกเป็นอารมณ์ ... ทิพพโสตธาตุ ... อิทธิวิธญาณ ...

เจโตปริยญาณ ... ปุพเพนิวาสานุสสติญาณ ... ยถากัมมูปคญาณ ...

อนาคตังสญาณ ... เห็นแจ้งขันธ์ที่เป็นไปภายในซึ่งมีภายนอกเป็นอารมณ์โดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยง ... ยินดีเพลิดเพลิน เพราะปรารภขันธ์นั้นราคะที่มีภายในเป็นอารมณ์ ... โทมนัสจึงเกิดขึ้น ขันธ์ที่เป็นไปภายในซึ่งมีภายนอกเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่อิทธิวิธญาณ ปุพเพนิวาสานุสสติญาณ

ยถากัมมูปคญาณ อนาคตังสญาณ อาวัชชนะโดยอารัมมณปัจจัย (๒)

อธิปติปัจจัย

{๒๑๔๘} [๑๔] สภาวธรรมที่มีภายในเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีภายในเป็นอารมณ์โดยอธิปติปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณาธิปติปัจจัยสหชาตาธิปติปัจจัย

ที่เป็นอารัมมณาธิปติปัจจัย ได้แก่ บุคคลพิจารณาวิญญาณัญจายตนะ

ที่เป็นไปภายในทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น พิจารณาเนวสัญญานา

สัญญายตนะ ทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น พิจารณาทิพพจักขุที่เป็น

ไปภายในซึ่งมีภายในเป็นอารมณ์ ทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ...

ทิพพโสตธาตุ ... อิทธิวิธญาณ ... ปุพเพนิวาสานุสสติญาณ ... ยถากัมมูปคญาณ ... อนาคตังสญาณ ทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ... ยินดีเพลิดเพลินขันธ์ที่เป็นไปภายในซึ่งมีภายในเป็นอารมณ์ ทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น เพราะทำขันธ์นั้นให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ราคะที่มี

ภายในเป็นอารมณ์ ... ทิฏฐิจึงเกิดขึ้น

ที่เป็นสหชาตาธิปติปัจจัย ได้แก่ อธิปติธรรมที่มีภายในเป็นอารมณ์

เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยอธิปติปัจจัย (๑)

{๒๑๔๙} ![๑๕] สภาวธรรมที่มีภายนอกเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีภายนอกเป็นอารมณ์โดยอธิปติปัจจัย มีอย่างเดียว คือ สหชาตาธิปติปัจจัยได้แก่ อธิปติธรรมที่มีภายนอกเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์

ทั้งหลายโดยอธิปติปัจจัย (๑)

{๒๑๕๐} สภาวธรรมที่มีภายนอกเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีภายในเป็นอารมณ์โดยอธิปติปัจจัย มีอย่างเดียว คือ อารัมมณาธิปติปัจจัย ได้แก่บุคคลให้ทาน สมาทานศีล รักษาอุโบสถแล้ว พิจารณากุศลนั้น ทำให้

เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น กุศลที่เคยสั่งสมไว้แล้วในกาลก่อน ออกจากฌาน ... พระอริยะทั้งหลายออกจากมรรค พิจารณามรรค พิจารณาผลทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น … พิจารณาทิพพจักขุที่เป็นไปภายในซึ่ง

มีภายนอกเป็นอารมณ์ ทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ... ทิพพโสตธาตุ... อิทธิวิธญาณ … เจโตปริยญาณ ... ปุพเพนิวาสานุสสติญาณ ...

ยถากัมมูปคญาณ ... อนาคตังสญาณ ทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น

ยินดีเพลิดเพลินขันธ์ที่เป็นไปภายในซึ่งมีภายนอกเป็นอารมณ์ ทำให้เป็น

อารมณ์อย่างหนักแน่น เพราะทำขันธ์นั้นให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น

ราคะที่มีภายในเป็นอารมณ์ ... ทิฏฐิจึงเกิดขึ้น (๒)

อนันตรปัจจัย

{๒๑๕๑} [๑๖] สภาวธรรมที่มีภายในเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีภายในเป็นอารมณ์โดยอนันตรปัจจัย คือ ขันธ์ที่มีภายในเป็นอารมณ์ซึ่ง

เกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่มีภายในเป็นอารมณ์ซึ่งเกิดหลัง ๆ โดยอนันตรปัจจัย (๑)

{๒๑๕๒} สภาวธรรมที่มีภายในเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีภายนอกเป็นอารมณ์โดยอนันตรปัจจัย คือ จุติจิตที่มีภายในเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่อุปปัตติจิตที่มีภายนอกเป็นอารมณ์โดยอนันตรปัจจัย ภวังคจิตที่มีภายใน

เป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่อาวัชชนะที่มีภายนอกเป็นอารมณ์โดยอนันตรปัจจัยขันธ์ที่มีภายในเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่วุฏฐานะที่มีภายนอกเป็นอารมณ์

โดยอนันตรปัจจัย อนุโลมที่มีภายในเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่โคตรภู

อนุโลมเป็นปัจจัยแก่โวทาน อนุโลมเป็นปัจจัยแก่ผลสมาบัติ เนวสัญญา

นาสัญญายตนะของพระอนาคามีผู้ออกจากนิโรธสมาบัติเป็นปัจจัยแก่

ผลสมาบัติโดยอนันตรปัจจัย (๒)

{๒๑๕๓} [๑๗] สภาวธรรมที่มีภายนอกเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีภายนอกเป็นอารมณ์โดยอนันตรปัจจัย คือ ขันธ์ที่มีภายนอกเป็นอารมณ์

ซึ่งเกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่มีภายนอกเป็นอารมณ์ซึ่งเกิดหลัง ๆ โดยอนันตรปัจจัย อนุโลมที่มีภายนอกเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่โคตรภูอนุโลมเป็นปัจจัยแก่โวทาน โคตรภูเป็นปัจจัยแก่มรรค โวทานเป็นปัจจัยแก่มรรคมรรคเป็นปัจจัยแก่ผล ผลเป็นปัจจัยแก่ผล อนุโลมเป็นปัจจัยแก่ผลสมาบัติโดยอนันตรปัจจัย (๑)

{๒๑๕๔} สภาวธรรมที่มีภายนอกเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีภายในเป็นอารมณ์โดยอนันตรปัจจัย คือ จุติจิตที่มีภายนอกเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่อุปปัตติจิตที่มีภายในเป็นอารมณ์โดยอนันตรปัจจัย ภวังคจิตที่มีภายนอกเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่อาวัชชนะที่มีภายในเป็นอารมณ์โดยอนันตรปัจจัยขันธ์ที่มีภายนอกเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่วุฏฐานะที่มีภายในเป็นอารมณ์โดยอนันตรปัจจัย (๒)

สมนันตราทิปัจจัย

{๒๑๕๕} [๑๘] สภาวธรรมที่มีภายในเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีภายในเป็นอารมณ์โดยสมนันตรปัจจัย ... เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัยเป็นปัจจัยโดยอัญญมัญญปัจจัย เป็นปัจจัยโดยนิสสยปัจจัย

อุปนิสสยปัจจัย

{๒๑๕๖} [๑๙] สภาวธรรมที่มีภายในเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีภายในเป็นอารมณ์โดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๓ อย่าง คือ อารัมมณูปนิสสยปัจจัย อนันตรูปนิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย ... ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัยได้แก่ อนิจจานุปัสสนา ทุกขานุปัสสนา อนัตตานุปัสสนาที่มีภายในเป็น

อารมณ์เป็นปัจจัยแก่อนิจจานุปัสสนา ทุกขานุปัสสนา อนัตตานุปัสสนา

ที่มีภายในเป็นอารมณ์โดยอุปนิสสยปัจจัย (๑)

{๒๑๕๗} สภาวธรรมที่มีภายในเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีภายนอกเป็นอารมณ์โดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อนันตรูปนิสสยปัจจัย

ปกตูปนิสสยปัจจัย ... ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ อนิจจานุปัสสนาทุกขานุปัสสนา อนัตตานุปัสสนาที่มีภายในเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่

อนิจจานุปัสสนา ทุกขานุปัสสนา อนัตตานุปัสสนาที่มีภายนอกเป็นอารมณ์โดยอุปนิสสยปัจจัย (๒)

{๒๑๕๗} [๒๐] สภาวธรรมที่มีภายนอกเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีภายนอกเป็นอารมณ์ปัจจัย โดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อนันตรูปนิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย ... ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่

อนิจจานุปัสสนา ทุกขานุปัสสนา อนัตตานุปัสสนาที่มีภายนอกเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่อนิจจานุปัสสนา ทุกขานุปัสสนา อนัตตานุปัสสนาที่มีภายนอกเป็นอารมณ์โดยอุปนิสสยปัจจัย (๑)

{๒๑๕๘} สภาวธรรมที่มีภายนอกเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีภายในเป็นอารมณ์โดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๓ อย่าง คือ อารัมมณูปนิสสยปัจจัย

อนันตรูปนิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย ... ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่อนิจจานุปัสสนา ทุกขานุปัสสนา อนัตตานุปัสสนาที่มีภายนอกเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่อนิจจานุปัสสนา ทุกขานุปัสสนา อนัตตานุปัสสนาที่มีภายในเป็นอารมณ์โดยอุปนิสสยปัจจัย (๒)

อาเสวนปัจจัย

{๒๑๕๙} [๒๑] สภาวธรรมที่มีภายในเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีภายในเป็นอารมณ์โดยอาเสวนปัจจัย คือ ขันธ์ที่มีภายในเป็นอารมณ์ที่

เกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่มีภายในเป็นอารมณ์ที่เกิดหลัง ๆ โดย

อาเสวนปัจจัย (๑)

{๒๑๖๐} สภาวธรรมที่มีภายในเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีภายนอกเป็นอารมณ์โดยอาเสวนปัจจัย คือ อนุโลมที่มีภายในเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่โคตรภู อนุโลมเป็นปัจจัยแก่โวทานโดยอาเสวนปัจจัย (๒)

{๒๑๖๑} สภาวธรรมที่มีภายนอกเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีภายนอกเป็นอารมณ์โดยอาเสวนปัจจัย คือ ขันธ์ที่มีภายนอกเป็นอารมณ์ที่เกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่มีภายนอกเป็นอารมณ์ที่เกิดหลัง ๆ โดยอาเสวนปัจจัย อนุโลมที่มีภายนอกเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่โคตรภู

อนุโลมเป็นปัจจัยแก่โวทาน โคตรภูเป็นปัจจัยแก่มรรค โวทานเป็นปัจจัยแก่มรรคโดยอาเสวนปัจจัย (๑)

กัมมปัจจัย

{๒๑๖๒} [๒๒] สภาวธรรมที่มีภายในเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีภายในเป็นอารมณ์โดยกัมมปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ สหชาตกัมมปัจจัย

นานาขณิกกัมมปัจจัย

ที่เป็นสหชาตกัมมปัจจัย ได้แก่ เจตนาที่มีภายในเป็นอารมณ์เป็น

ปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยกัมมปัจจัย ในปฏิสนธิขณะ ...

ที่เป็นนานาขณิกกัมมปัจจัย ได้แก่ เจตนาที่มีภายในเป็นอารมณ์เป็น

ปัจจัยแก่ขันธ์ที่มีภายในเป็นอารมณ์ซึ่งเป็นวิบากโดยกัมมปัจจัย (๑)

{๒๑๖๓} สภาวธรรมที่มีภายในเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีภายนอกเป็นอารมณ์โดยกัมมปัจจัย มีอย่างเดียว คือ นานาขณิกกัมมปัจจัย ได้แก่

เจตนาที่มีภายในเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่มีภายนอกเป็นอารมณ์ซึ่งเป็นวิบากโดยกัมมปัจจัย (๒)

{๒๑๖๔} สภาวธรรมที่มีภายนอกเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีภายนอกเป็นอารมณ์โดยกัมมปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ สหชาตกัมมปัจจัย

นานาขณิกกัมมปัจจัย

ที่เป็นสหชาตกัมมปัจจัย ได้แก่ เจตนาที่มีภายนอกเป็นอารมณ์เป็น

ปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยกัมมปัจจัย ในปฏิสนธิขณะ ...

ที่เป็นนานาขณิกกัมมปัจจัย ได้แก่ เจตนาที่มีภายนอกเป็นอารมณ์เป็น

ปัจจัยแก่ขันธ์ที่มีภายนอกเป็นอารมณ์ซึ่งเป็นวิบากโดยกัมมปัจจัย (๑)

{๒๑๖๕} สภาวธรรมที่มีภายนอกเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีภายในเป็นอารมณ์โดยกัมมปัจจัย มีอย่างเดียว คือ นานาขณิกกัมมปัจจัย ได้แก่เจตนาที่มีภายนอกเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่มีภายในเป็นอารมณ์ ซึ่งเป็นวิบากโดยกัมมปัจจัย (๒)

วิปากาทิปัจจัย

{๒๑๖๖} [๒๓] สภาวธรรมที่มีภายในเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีภายในเป็นอารมณ์โดยวิปากปัจจัย ... เป็นปัจจัยโดยอาหารปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอินทริยปัจจัย เป็นปัจจัยโดยฌานปัจจัย เป็นปัจจัยโดยมัคคปัจจัยเป็นปัจจัยโดยสัมปยุตตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอัตถิปัจจัย เป็นปัจจัยโดย

นัตถิปัจจัย เป็นปัจจัยโดยวิคตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอวิคตปัจจัย

๑. ปัจจยานุโลม ๒. สังขยาวาร

สุทธนัย

{๒๑๖๗} [๒๔] ในเหตุปัจจัย มี ๒ วาร

ในอารัมมณปัจจัย ,, ๔ ,,

ในอธิปติปัจจัย มี ๓ วาร

ในอนันตรปัจจัย ,, ๔ ,,

ในสมนันตรปัจจัย ,, ๔ ,,

ในสหชาตปัจจัย ,, ๒ ,,

ในอัญญมัญญปัจจัย ,, ๒ ,,

ในนิสสยปัจจัย ,, ๒ ,,

ในอุปนิสสยปัจจัย ,, ๔ ,,

ในอาเสวนปัจจัย ,, ๓ ,,

ในกัมมปัจจัย ,, ๔ ,,

ในวิปากปัจจัย ,, ๒ ,,

(ในทุก ๆ ปัจจัย มีปัจจัยละ ๒ วาร)

ในสัมปยุตตปัจจัย มี ๒ ,,

ในอัตถิปัจจัย ,, ๒ ,,

ในนัตถิปัจจัย ,, ๔ ,,

ในวิคตปัจจัย ,, ๔ ,,

ในอวิคตปัจจัย ,, ๒ ,,

(พึงนับอย่างนี้)

จบ อนุโลม

๒. ปัจจนียุทธาร

{๒๑๖๘} [๒๕] สภาวธรรมที่มีภายในเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีภายในเป็นอารมณ์โดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาติปัจจัย

เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย เป็นปัจจัยโดยกัมมปัจจัย (๑)

{๒๑๖๙} สภาวธรรมที่มีภายในเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีภายนอกเป็นอารมณ์โดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย เป็นปัจจัยโดยกัมมปัจจัย (๒)

{๒๑๗๐} สภาวธรรมที่มีภายนอกเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีภายนอกเป็นอารมณ์โดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัย

โดยอุปนิสสยปัจจัย เป็นปัจจัยโดยกัมมปัจจัย (๑)

{๒๑๗๑} สภาวธรรมที่มีภายนอกเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีภายในเป็นอารมณ์โดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย เป็นปัจจัยโดยกัมมปัจจัย (๒)

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๒. สังขยาวาร

{๒๑๗๒} [๒๖]ในนเหตุปัจจัย มี ๔ วาร

ในนอารัมมณปัจจัย ,, ๔ ,,

ในนอธิปติปัจจัย ,, ๔ ,,

ในนอนันตรปัจจัย ,, ๔ ,,

(ย่อ ในทุก ๆ ปัจจัย มีปัจจัยละ ๔ วาร)

ในนปุเรชาตปัจจัย ,, ๔ ,,

ในนปัจฉาชาตปัจจัย ,, ๔ ,,

ในนอาเสวนปัจจัย ,, ๔ ,,

ในนวิปปยุตตปัจจัย ,, ๔ ,,

ในโนอวิคตปัจจัย ,, ๔ ,,

(พึงนับอย่างนี้)

จบ ปัจจนียะ

๓. ปัจจยานุโลมปัจจนียะ

{๒๑๗๓} [๒๗]ในนอารัมมณปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๒ วาร

ในนอธิปติปัจจัย ,, ,, ๒ ,,

ในนอนันตรปัจจัย ,, ,, ๒ ,,

ในนสมนันตรปัจจัย ,, ,, ๒ ,,

ในนอุปนิสสยปัจจัย ,, ,, ๒ ,,

ในนอาเสวนปัจจัย ,, ,, ๒ ,,

ในนกัมมปัจจัย ,, ,, ๒ ,,

ในโนนัตถิปัจจัย ,, ,, ๒ ,,

ในโนวิคตปัจจัย ,, ,, ๒ ,,

(ในทุก ๆ ปัจจัย มีปัจจัยละ ๒ วาร พึงนับอย่างนี้)

จบ อนุโลมปัจจนียะ

๔. ปัจจยปัจจนียานุโลม

{๒๑๗๔} [๒๘]ในอารัมมณปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๔ วาร

ในอธิปติปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในอนันตรปัจจัย ,, ,, ๔ ,,

ในสมนันตรปัจจัย ,, ,, ๔ ,,

ในสหชาตปัจจัย ,, ,, ๒ ,,

ในอัญญมัญญปัจจัย ,, ,, ๒ ,,

ในนิสสยปัจจัย ,, ,, ๒ ,,

ในอุปนิสสยปัจจัย ,, ,, ๔ ,,

ในอาเสวนปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในกัมมปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๔ วาร

ในวิปากปัจจัย ,, ,, ๒ ,,

ในสัมปยุตตปัจจัย ,, ,, ๒ ,,

ในนัตถิปัจจัย ,, ,, ๒ ,,

ในอัตถิปัจจัย ,, ,, ๔ ,,

ในวิคตปัจจัย ,, ,, ๔ ,,

ในอวิคตปัจจัย ,, ,, ๒ ,,

(พึงนับอย่างนี้)

จบ ปัจจนียานุโลม

จบ ปัญหาวาร

จบ อัชฌัตตารัมมณติกะที่ ๒๑

๒๒. สนิทัสสนสัปปฏิฆติกะ ๑. ปฏิจจวาร

๑. ปัจจยานุโลม ๑. วิภังควาร

เหตุปัจจัย

{๒๑๗๕} [๑] สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้อาศัยสภาวธรรมที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ มหาภูตรูป ๒ อาศัยมหาภูตรูป ๑ที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้เกิดขึ้น มหาภูตรูป ๑ อาศัยมหาภูตรูป ๒ เกิดขึ้นจิตตสมุฏฐานรูป กฏัตตารูปที่เป็นอุปาทายรูปที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้อาศัยมหาภูตรูปที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้เกิดขึ้น จักขายตนะ … รสายตนะ

อาศัยโผฏฐัพพายตนะเกิดขึ้น ... (๑)

สภาวธรรมที่เห็นได้และกระทบได้อาศัยสภาวธรรมที่เห็นไม่ได้แต่

กระทบได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูป กฏัตตารูปที่เป็นอุปาทายรูปที่เห็นได้และกระทบได้อาศัยมหาภูตรูปที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้เกิดขึ้น รูปายตนะอาศัยโผฏฐัพพายตนะเกิดขึ้น (๒)

สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้อาศัยสภาวธรรมที่เห็นไม่ได้

แต่กระทบได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูป กฏัตตารูปที่เป็นอุปาทายรูปที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้อาศัยมหาภูตรูปที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้เกิดขึ้น อาโปธาตุ ... อิตถินทรีย์ ... กพฬิงการาหารอาศัยโผฏฐัพพายตนะเกิดขึ้น (๓)

สภาวธรรมที่เห็นได้และกระทบได้และที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้

อาศัยสภาวธรรมที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ

จิตตสมุฏฐานรูป กฏัตตารูปที่เป็นอุปาทายรูปที่เห็นได้และกระทบได้และที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้อาศัยมหาภูตรูปที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้เกิดขึ้นรูปายตนะ ... อาโปธาตุ ... อิตถินทรีย์ … กพฬิงการาหารอาศัยโผฏฐัพพายตนะเกิดขึ้น (๔)