ปัจจยวาร เล่ม ๔๑

ในสหชาตปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๓๓ วาร

ในอัญญมัญญปัจจัย,, ,, ๒๒ ,,

ในนิสสยปัจจัย,, ,, ๓๓ ,,

ในอุปนิสสยปัจจัย,, ,, ๑๔ ,,

ในปุเรชาตปัจจัย,, ,, ๖ ,,

ในอาเสวนปัจจัย,, ,, ๕ ,,

ในกัมมปัจจัย,, ,, ๓๓ ,,

ในฌานปัจจัย,, ,, ๓๓ ,,

ในมัคคปัจจัย,, ,, ๓ ,,

ในสัมปยุตตปัจจัย,, ,, ๑๔ ,,

ในวิปปยุตตปัจจัย,, ,, ๓๓ ,, ….

ในวิคตปัจจัย,, ,, ๓๓ ,, (ย่อ)

{97-98} (พึงนับปัจจนียานุโลมในวิตักกติกะเหมือนกับการนับปัจจนียานุโลมในกุสลติกะฉะนั้น)

จบ ปฏิจจวาร

(แม้สหชาตวารก็พึงแจกเหมือนกับปฏิจจวาร)

๖. วิตักกติกะ ๓. ปัจจยวาร

๑. ปัจจยานุโลม

เหตุปัจจัย

{๙๙} [๔๗] สภาวธรรมที่มีวิตกมีวิจารทำสภาวธรรมที่มีวิตกมีวิจารให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ ทำขันธ์ ๑ ที่มีวิตกมีวิจารให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ทำขันธ์ ๒ ให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น มี ๗ วาร

ทำสภาวธรรมที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจารให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น มี ๕ วาร

(ปัจจยวารก็เหมือนกับปฏิจจวาร)

{๑๐๐} สภาวธรรมที่ไม่มีวิตกไม่มีวิจารทำสภาวธรรมที่ไม่มีวิตกไม่มีวิจารให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปทำขันธ์ ๑ที่ไม่มีวิตกไม่มีวิจารให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ทำขันธ์ ๒ ... จิตตสมุฏฐานรูปทำวิจารให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ ... ขันธ์ที่ไม่มีวิตกไม่มีวิจารทำหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น วิจารทำหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น (๑)

สภาวธรรมที่มีวิตกมีวิจารทำสภาวธรรมที่ไม่มีวิตกไม่มีวิจารให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ขันธ์ที่มีวิตกมีวิจารทำหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ ... (๒)

{๑๐๑} สภาวธรรมที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจารทำสภาวธรรมที่ไม่มีวิตกไม่มีวิจารให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ขันธ์ที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจารทำวิจารให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ขันธ์ที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจารทำหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น วิตกทำหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ ... (๓)

สภาวธรรมที่มีวิตกมีวิจารและที่ไม่มีวิตกไม่มีวิจารทำสภาวธรรมที่ไม่มี

วิตกไม่มีวิจารให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ขันธ์ที่มีวิตกมีวิจารทำหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น จิตตสมุฏฐานรูปทำมหาภูตรูปทั้งหลายให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นในปฏิสนธิขณะ ... (๔)

สภาวธรรมที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจารและที่ไม่มีวิตกไม่มีวิจารทำสภาวธรรมที่ไม่มีวิตกไม่มีวิจารให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ขันธ์ที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจารและจิตตสมุฏฐานรูปทำวิจารให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ขันธ์ที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจารทำหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น จิตตสมุฏฐานรูปทำมหาภูตรูปทั้งหลายให้

เป็นปัจจัยเกิดขึ้น วิตกทำหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น จิตตสมุฏฐานรูปทำมหาภูตรูปทั้งหลายให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ขันธ์ที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจารและวิจารทำหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ ... (๕)

สภาวธรรมที่มีวิตกมีวิจารและที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจารทำสภาวธรรม

ที่ไม่มีวิตกไม่มีวิจารให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ขันธ์ที่มีวิตกมีวิจารและวิตกทำหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ ... (๖)

{๑๐๒} สภาวธรรมที่มีวิตกมีวิจาร ที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจาร และที่ไม่มีวิตกไม่มีวิจารทำสภาวธรรมที่ไม่มีวิตกไม่มีวิจารให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ขันธ์ที่มีวิตกมีวิจารและวิตกทำหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น จิตตสมุฏฐานรูปทำ

มหาภูตรูปทั้งหลายให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ ... (๗)

![๔๘] สภาวธรรมที่มีวิตกมีวิจารทำสภาวธรรมที่มีวิตกมีวิจารและที่ไม่มีวิตกไม่มีวิจารให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๓ ทำขันธ์ ๑ ที่มีวิตกมีวิจารและหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ทำขันธ์ ๒ ให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น… ในปฏิสนธิขณะ ... สภาวธรรมที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจารทำสภาวธรรมที่มีวิตกมีวิจารและที่ไม่มีวิตกไม่มีวิจารให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น …

(ในปฏิสนธิขณะอันเป็นไปแล้วในอุทาหรณ์ต้นพึงทำให้มี ๗ วาร)

{๑๐๓} สภาวธรรมที่มีวิตกมีวิจารทำสภาวธรรมที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจารและที่ไม่มีวิตกไม่มีวิจารให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ขันธ์ที่มีวิตกมีวิจารทำวิตกและหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ ... (๑)

สภาวธรรมที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจารทำสภาวธรรมที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจาร

และที่ไม่มีวิตกไม่มีวิจารให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๓ ทำขันธ์ ๑ ที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจารและวิจารให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๓ ทำขันธ์ ๑ ที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจารและหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะขันธ์ ๓ ทำขันธ์ ๑ ที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจารและวิจารให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ...

ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ ทำขันธ์ ๑ ที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจารและหทัยวัตถุ

ให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... (๒)

สภาวธรรมที่ไม่มีวิตกไม่มีวิจารทำสภาวธรรมที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจาร

และที่ไม่มีวิตกไม่มีวิจารให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... จิตตสมุฏฐานรูปทำขันธ์ที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจารและวิจารให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น จิตตสมุฏฐานรูปทำขันธ์ที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจารและมหาภูตรูปทั้งหลายให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น จิตตสมุฏฐานรูปทำวิตกและมหาภูตรูปทั้งหลายให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น วิจารทำ

ขันธ์ที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจารและหทัยวตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น (ในปฏิสนธิขณะมี ๔ วารเหมือนอย่างนั้น) (๓)

{๑๐๔} สภาวธรรมที่มีวิตกมีวิจารและที่ไม่มีวิตกไม่มีวิจารทำสภาวธรรมที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจารและที่ไม่มีวิตกไม่มีวิจารให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ขันธ์ที่มีวิตกมีวิจารทำวิตกและหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นจิตตสมุฏฐานรูปทำ

วิตกและมหาภูตรูปทั้งหลายให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ ... (๔)

สภาวธรรมที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจารและที่ไม่มีวิตกไม่มีวิจารทำสภาวธรรมที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจารและที่ไม่มีวิตกไม่มีวิจารให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๓และจิตตสมุฏฐานรูปทำขันธ์ ๑ ที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจารและวิจารให้เป็น

ปัจจัยเกิดขึ้น … ขันธ์ ๓ ทำขันธ์ ๑ ที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจารและหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... จิตตสมุฏฐานรูปทำขันธ์ที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจารและมหาภูตรูปทั้งหลายให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ขันธ์ ๓ และวิจารทำขันธ์ ๑ ที่

ไม่มีวิตกมีเพียงวิจารและหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะขันธ์ ๓ ... (๕)

(ในกลุ่มแห่งปัจจัยทั้งสองที่เหลือพึงแจกปวัตติกาลและปฏิสนธิกาลให้

พิสดาร)

จบ เหตุปัจจัย

(ผู้ที่เข้าใจเหตุปัจจัยพึงแจกปัจจยวารให้พิสดาร พึงนับปัจจยวารเหมือนกับการนับปฏิจจวาร ในอธิปติปัจจัย มี ๓๗ วาร ในปุเรชาตปัจจัยและในอาเสวนปัจจัย แต่ละปัจจัยมี ๒๑ วาร นี้เป็นความแปลกกันในปัจจยวารนี้)

๒. ปัจจยปัจจนียะ

{๑๐๕} [๔๙] ในปัจจนียะ ในนเหตุปัจจัย มี ๓๓ วาร ในฐานะทั้ง ๗พึงยกโมหะขึ้นแสดง ๗ วาร เฉพาะในบทที่เป็นมูล ในนอารัมมณปัจจัยพึงยกสภาวธรรมที่มีจิตเป็นสมุฏฐานขึ้นแสดงไว้ ๗ วาร

นอธิปติปัจจัย

{๑๐๖} [๕๐] พึงจัดวารที่มีวิตกมีวิจารเป็นมูลไว้ ๗ วาร ในนอธิปติปัจจัยสภาวธรรมที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจารทำสภาวธรรมที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจาร

ให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะนอธิปติปัจจัย คือ อธิปติธรรมที่ไม่มีวิตก

มีเพียงวิจารทำขันธ์ที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจารให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ขันธ์ ๓ ทำขันธ์ ๑ ที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจารซึ่งเป็นวิบากให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ … (๑)

... ทำสภาวธรรมที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจาร (พึงทำให้มี ๕ วารเหมือน

กับในนยปฏิจจวาร)

{๑๐๗} [๕๑] สภาวธรรมที่ไม่มีวิตกไม่มีวิจารทำสภาวธรรมที่ไม่มีวิตกไม่มีวิจารให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... อธิปติธรรมที่ไม่มีวิตกไม่มีวิจารทำขันธ์ที่ไม่มีวิตกไม่มีวิจารให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปทำขันธ์ ๑ ที่ไม่มีวิตกไม่มีวิจารซึ่งเป็นวิบากให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... จิตตสมุฏฐานรูปทำวิจารซึ่งเป็นวิบากให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ ... อธิปติธรรมที่ไม่มีวิตกไม่มีวิจารทำหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ขันธ์ที่ไม่มีวิตกไม่มีวิจารซึ่งเป็นวิบากและวิจารทำหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น … (๑)

สภาวธรรมที่มีวิตกมีวิจารทำสภาวธรรมที่ไม่มีวิตกไม่มีวิจารให้เป็น

ปัจจัยเกิดขึ้น ... ขันธ์ที่มีวิตกมีวิจารทำวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ … (๒)

สภาวธรรมที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจารทำสภาวธรรมที่ไม่มีวิตกไม่มีวิจารให้

เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... อธิปติธรรมที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจารทำวิจารให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น อธิปติธรรมที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจารทำหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ขันธ์ที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจารทำวิจารซึ่งเป็นวิบากให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นขันธ์ที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจารซึ่งเป็นวิบากทำหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ ... (๓)

สภาวธรรมที่มีวิตกมีวิจารและที่ไม่มีวิตกไม่มีวิจารทำสภาวธรรมที่ไม่มี

วิตกไม่มีวิจารให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ขันธ์ที่มีวิตกมีวิจารทำหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น จิตตสมุฏฐานรูปทำมหาภูตรูปทั้งหลายให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นในปฏิสนธิขณะ ... (๔)

สภาวธรรมที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจารและที่ไม่มีวิตกไม่มีวิจารทำสภาวธรรมที่ไม่มีวิตกไม่มีวิจารให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ขันธ์ที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจารและจิตตสมุฏฐานรูปทำวิจารซึ่งเป็นวิบากให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ขันธ์ที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจารซึ่งเป็นวิบากทำหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น จิตตสมุฏฐานรูปทำมหาภูตรูปทั้งหลายให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น วิตกทำหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นจิตตสมุฏฐานรูปทำมหาภูตรูปทั้งหลายให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ขันธ์ที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจารซึ่งเป็นวิบากและวิจารทำหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ใน

ปฏิสนธิขณะ … (๕)

สภาวธรรมที่มีวิตกมีวิจารและที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจารทำสภาวธรรมที่ไม่มีวิตกไม่มีวิจารให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ขันธ์ที่มีวิตกมีวิจารและวิตกและทำหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ ... (๖)

(กลุ่มแห่งปัจจัยที่ ๑ นี้ พึงแจกให้บริบูรณ์เป็น ๗ วาร)

{๑๐๘} [๕๒] สภาวธรรมที่มีวิตกมีวิจารทำสภาวธรรมที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจารและที่ไม่มีวิตกไม่มีวิจารให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ขันธ์ที่มีวิตกมีวิจารทำวิตกและหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ ...

สภาวธรรมที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจารทำสภาวธรรมที่ไม่มีวิตกมีเพียง

วิจารและที่ไม่มีวิตกไม่มีวิจารให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... อธิปติธรรมที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจารทำขันธ์ที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจารและวิจารให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นอธิปติธรรมที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจารทำขันธ์ที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจารและ

หทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ขันธ์ ๓ ทำขันธ์ ๑ ที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจารซึ่งเป็นวิบากและวิจารให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๓ ทำขันธ์ ๑ ที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจารซึ่งเป็นวิบากและหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ...

(ในปฏิสนธิขณะพึงจัดให้เป็น ๕ วาร พึงจำแนกวิบากที่มาถึง

สภาวธรรมที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจาร ในบทที่มีนอธิปติปัจจัยเป็นมูล พึงจำแนกวาร ๓๗ วาร)

นอนันตราทิปัจจัย

![๕๓] นอนันตรปัจจัยก็ดี นสมนันตรปัจจัยก็ดี นอัญญมัญญปัจจัย

ก็ดี นอุปนิสสยปัจจัยก็ดี แต่ละปัจจัย มี ๗ วาร พึงได้เฉพาะรูปเท่านั้นในนปุเรชาตปัจจัย มี ๓๗ วารเหมือนกับปฏิจจวารปัจจนียะ ใน

นปัจฉาชาตปัจจัย มี ๓๗ วาร แม้ในนอาเสวนปัจจัยก็เหมือนกัน พึง

ประกอบวิบากในที่ที่สภาวธรรมที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจารมาถึง

นกัมมปัจจัย

{๑๐๙} [๕๔] สภาวธรรมที่มีวิตกมีวิจารทำสภาวธรรมที่มีวิตกมีวิจารให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะนกัมมปัจจัย คือ เจตนาที่มีวิตกมีวิจารทำขันธ์ที่มีวิตกมีวิจารให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น (๑)

สภาวธรรมที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจารทำสภาวธรรมที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจาร

ให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... เจตนาที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจารทำขันธ์ที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจารให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น สภาวธรรมที่มีวิตกมีวิจาร … เจตนาที่มีวิตกมีวิจารทำวิตกให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น (๒)

สภาวธรรมที่ไม่มีวิตกไม่มีวิจารทำสภาวธรรมที่ไม่มีวิตกไม่มีวิจาร

ให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... เจตนาที่ไม่มีวิตกไม่มีวิจาร ... (พึงประกอบให้บริบูรณ์) สภาวธรรมที่มีวิตกมีวิจาร ... เจตนาที่มีวิตกมีวิจารทำหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น สภาวธรรมที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจาร ... เจตนาที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจารทำวิจารให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น เจตนาที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจารทำหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น (๓)

{๑๑๐} [๕๕] สภาวธรรมที่มีวิตกมีวิจารทำสภาวธรรมที่มีวิตกมีวิจารและที่ไม่มีวิตกไม่มีวิจารให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... เจตนาที่มีวิตกมีวิจารทำขันธ์ที่มีวิตกมีวิจารและหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น (๑)

สภาวธรรมที่มีวิตกมีวิจารทำสภาวธรรมที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจารและที่ไม่มีวิตกไม่มีวิจารให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... เจตนาที่มีวิตกมีวิจารทำวิตกและหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น (๑)

สภาวธรรมที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจารทำสภาวธรรมที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจาร

และที่ไม่มีวิตกไม่มีวิจารให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... เจตนาที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจารทำขันธ์ที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจารและวิจารให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น เจตนาที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจารทำขันธ์ที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจารและหทัยวัตถุให้เป็น

ปัจจัยเกิดขึ้น (๒)

สภาวธรรมที่มีวิตกมีวิจารทำสภาวธรรมที่มีวิตกมีวิจารและที่ไม่มีวิตก

มีเพียงวิจารให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... เจตนาที่มีวิตกมีวิจารทำขันธ์ที่มีวิตกมีวิจารและวิตกให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น (๑)

{๑๑๑} สภาวธรรมที่มีวิตกมีวิจารทำสภาวธรรมที่มีวิตกมีวิจารที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจารและที่ไม่มีวิตกไม่มีวิจารให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะนกัมมปัจจัย คือเจตนาที่มีวิตกมีวิจารทำขันธ์ที่มีวิตกมีวิจารวิตกและหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น (๑)

{๑๑๒} (ในนวิปากปัจจัยพึงแจกให้มี ๓๗ วาร ในนอาหารปัจจัย นอินทริยปัจจัย นฌานปัจจัย นมัคคปัจจัย นสัมปยุตตปัจจัย นวิปปยุตตปัจจัย

โนนัตถิปัจจัย โนวิคตปัจจัย พึงแจกให้พิสดาร)

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๒. สังขยาวาร

สุทธนัย

{๑๑๓} [๕๖] ในนเหตุปัจจัย มี ๓๓ วาร

ในนอารัมมณปัจจัย ,, ๗ ,,

ในนอธิปติปัจจัย ,, ๓๗ ,,

ในนอนันตรปัจจัย ,, ๗ ,,

ในนสมนันตรปัจจัย ,, ๗ ,,

ในนอัญญมัญญปัจจัย ,, ๗ ,,

ในนอุปนิสสยปัจจัย ,, ๗ ,,

ในนปุเรชาตปัจจัย ,, ๓๗ ,,

ในนปัจฉาชาตปัจจัย ,, ๓๗ ,,

ในนอาเสวนปัจจัย ,, ๓๗ ,,

ในนกัมมปัจจัย ,, ๑๑ ,,

ในนวิปากปัจจัย ,, ๓๗ ,,

ในนอาหารปัจจัย ,, ๑ ,,

ในนอินทริยปัจจัย ,, ๑ ,,

ในนฌานปัจจัย ,, ๑ ,,

ในนมัคคปัจจัย ,, ๓๓ ,,

ในนสัมปยุตตปัจจัย ,, ๗ ,,

ในนวิปปยุตตปัจจัย ,, ๑๑ ,,

ในโนนัตถิปัจจัย ,, ๗ ,,

ในโนวิคตปัจจัย ,, ๗ ,,

๓. ปัจจยานุโลมปัจจนียะ

![๕๗] ในนอารัมมณปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๗ วาร ...

ในโนวิคตปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

จบ อนุโลมปัจจนียะ

๔. ปัจจยปัจจนียานุโลม

![๕๘] ในอารัมมณปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๑๔ วาร

ในอนันตรปัจจัย ,, ,, ๑๔ ,,

ในสมนันตรปัจจัย ,, ,, ๑๔ ,,

ในสหชาตปัจจัย ,, ,, ๓๓ ,,

ในอัญญมัญญปัจจัย ,, ,, ๒๒ ,,

ในนิสสยปัจจัย ,, ,, ๓๓ ,,

ในอุปนิสสยปัจจัย ,, ,, ๑๔ ,,

ในปุเรชาตปัจจัย ,, ,, ๑๔ ,,

ในอาเสวนปัจจัย ,, ,, ๑๓ ,,

ในกัมมปัจจัย ,, ,, ๓๓ ,,

ในวิปากปัจจัย ,, ,, ๓๓ ,,

ในอาหารปัจจัย ,, ,, ๓๓ ,,

ในอินทริยปัจจัย ,, ,, ๓๓ ,,

ในฌานปัจจัย ,, ,, ๓๓ ,,

ในมัคคปัจจัย ,, ,, ๕ ,,

ในสัมปยุตตปัจจัย ,, ,, ๑๔ ,,

ในวิปปยุตตปัจจัย ,, ,, ๓๓ ,,

ในอัตถิปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๓๓ วาร ….

ในอวิคตปัจจัย ,, ,, ๓๓ ,,

จบ ปัจจนียานุโลม

จบ ปัจจยวาร

(แม้นิสสยวารก็ไม่ต่างกัน)

๖. วิตกกติกะ ๕. สังสัฏฐวาร

๑. ปัจจยานุโลม

เหตุปัจจัย

{๑๑๔} [๕๙] สภาวธรรมที่มีวิตกมีวิจารระคนกับสภาวธรรมที่มีวิตกมีวิจารเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ ระคนกับขันธ์ ๑ ที่มีวิตกมีวิจารเกิดขึ้น... ขันธ์ ๒ ระคนกับขันธ์ ๒ ... ในปฏิสนธิขณะ ... (๑)

สภาวธรรมที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจารระคนกับสภาวธรรมที่มีวิตกมีวิจาร

เกิดขึ้น ... วิตกระคนกับขันธ์ที่มีวิตกมีวิจารเกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ ... (๒)

สภาวธรรมที่มีวิตกมีวิจารและที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจารระคนกับสภาวธรรมที่มีวิตกมีวิจารเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๓ และวิตกระคนกับขันธ์ ๑ ที่มีวิตกมีวิจารเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ระคนกับขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... (๓)

![๖๐] สภาวธรรมที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจารระคนกับสภาวธรรมที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจารเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ ระคนกับขันธ์ ๑ ที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจารเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ระคนกับขันธ์ ๒ เกิดขึ้น … ในปฏิสนธิขณะ ... (๑)