ปฏิจจวาร เล่ม ๔๑

๘. ทัสสเนนปหาตัพพติกะ ๑. ปฏิจจวาร

๑. ปัจจยานุโลม ๑. วิภังควาร

เหตุปัจจัย

{๕๗๗} [๑] สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณอาศัยสภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒เกิดขึ้น (๑)

สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและที่ไม่ใช่มรรคเบื้องสูง ๓ พึง

ประหาณอาศัยสภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยคือ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณเกิดขึ้น (๒)

สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณและที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรค

และมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณอาศัยสภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ และจิตต

สมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น (๓)

{๕๗๘} [๒] สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณอาศัยสภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น (๑)

สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ

อาศัยสภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์อันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเกิดขึ้น (๒)

สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณและที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรค

และมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณอาศัยสภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัย

ขันธ์ ๑ ที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเกิด ... ขันธ์ ๒ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น (๓)

{๕๗๙} [๓] สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณอาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัย

ขันธ์ ๑ ที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเกิดขึ้น ...

ขันธ์ ๒ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓และกฏัตตารูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓พึงประหาณเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ และกฏัตตารูปอาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น

หทัยวัตถุอาศัยขันธ์ทั้งหลายเกิดขึ้น ขันธ์ทั้งหลายอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น

มหาภูตรูป ๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น ... มหาภูตรูป ๒ อาศัยมหาภูตรูป๒ เกิดขึ้น จิตตสมุฏฐานรูป กฏัตตารูปที่เป็นอุปาทายรูปอาศัยมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น (๑)

{๕๘๐} [๔] สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณอาศัยสภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณและที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณและมหาภูตรูป

ทั้งหลายเกิดขึ้น (๑)

{๕๘๑} สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณอาศัยสภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณและที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ จิตต

สมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์อันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ และมหาภูตรูป

ทั้งหลายเกิดขึ้น (๑)

อารัมมณปัจจัย

{๕๘๒} [๕] สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณอาศัยสภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณเกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย คือ ขันธ์ ๓

อาศัยขันธ์ ๑ ที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒เกิดขึ้น (๑)

{๕๘๓} สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณอาศัยสภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒เกิดขึ้น (๑)

{๕๘๔} สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณอาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่ใช่โสดา

ปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒เกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้นขันธ์ทั้งหลายอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น (๑)

อธิปติปัจจัย

{๕๘๕} [๖] สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณอาศัยสภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณเกิดขึ้นเพราะอธิปติปัจจัย มี ๓ วาร

สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณอาศัยสภาวธรรมที่มรรค

เบื้องสูง ๓ พึงประหาณเกิดขึ้นเพราะอธิปติปัจจัย มี ๓ วาร

สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณอาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเกิดขึ้น

เพราะอธิปติปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่

ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและไม่ใช่อันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเกิดขึ้น ...

ขันธ์ ๒ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น มหาภูตรูป ๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น ... มหาภูตรูป ๒ อาศัยมหาภูตรูป ๒ จิตตสมุฏฐานรูปที่เป็นอุปาทายรูปอาศัยมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น (๑)

![๗] สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึง

ประหาณอาศัยสภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณและที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและไม่ใช่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเกิดขึ้นเพราะอธิปติปัจจัยคือ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์โสดาปัตติมรรคพึงประหาณและมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น (๑)

สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ

อาศัยสภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณและที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและไม่ใช่อันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเกิดขึ้นเพราะอธิปติปัจจัย คือจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์อันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณและมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น (๑)

อนันตรและสมนันตรปัจจัย

{๕๘๖} [๘] สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณอาศัยสภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณเกิดขึ้นเพราะอนันตรปัจจัย เพราะสมนันตรปัจจัย(เหมือนกับอารัมมณปัจจัย)

สหชาตปัจจัย

{๕๘๗} [๙] สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณอาศัยสภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณเกิดขึ้นเพราะสหชาตปัจจัย มี ๓ วาร

สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณอาศัยสภาวธรรมที่มรรค

เบื้องสูง ๓ พึงประหาณเกิดขึ้นเพราะสหชาตปัจจัย มี ๓ วาร

สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ

อาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเกิดขึ้นเพราะสหชาตปัจจัย ... อาศัยมหาภูตรูป ๑ ... ที่เป็นภายนอก ...

ที่มีอาหารเป็นสมุฏฐาน ... ที่มีอุตุเป็นสมุฏฐาน ... สำหรับพวกอสัญญสัตตบุคคล มหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น ... (๑)

![๑๐] สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึง

ประหาณอาศัยสภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณและที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเกิดขึ้นเพราะสหชาตปัจจัย คือจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณและมหาภูตรูป

ทั้งหลายเกิดขึ้น (๑)

สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ

อาศัยสภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณและที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเกิดขึ้นเพราะสหชาตปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณและมหาภูตรูป

ทั้งหลายเกิดขึ้น (๑)

อัญญมัญญปัจจัย

{๕๘๘} [๑๑] สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณอาศัยสภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณเกิดขึ้นเพราะอัญญมัญญปัจจัย มี ๑ วาร

สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณอาศัยสภาวธรรมที่มรรค

เบื้องสูง ๓ พึงประหาณเกิดขึ้นเพราะอัญญมัญญปัจจัยมี ๑ วาร

สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ

อาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเกิดขึ้นเพราะอัญญมัญญปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่ใช่

โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ และหทัยวัตถุอาศัยขันธ์ ๑ที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒และหทัยวัตถุอาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น หทัยวัตถุอาศัยขันธ์ทั้งหลายเกิดขึ้น ขันธ์ทั้งหลายอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น มหาภูตรูป ๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น ...

มหาภูตรูป ๒ อาศัยมหาภูตรูป ๒ เกิดขึ้น … ที่เป็นภายนอก ... ที่มีอาหารเป็นสมุฏฐาน ... ที่มีอุตุเป็นสมุฏฐาน … สำหรับพวกอสัญญสัตตบุคคล ...

มหาภูตรูป ๒ อาศัยมหาภูตรูป ๒ เกิดขึ้น

นิสสยาทิปัจจัย

{๕๘๙} [๑๒] สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณอาศัยสภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณเกิดขึ้นเพราะนิสสยปัจจัย (เหมือนกับเหตุปัจจัย)เพราะอุปนิสสยปัจจัย มี ๓ วาร เพราะปุเรชาตปัจจัย มี ๓ วาร (ไม่มีปฏิสนธิ) เพราะอาเสวนปัจจัย (ไม่มีวิบากปฏิสนธิ) เพราะกัมมปัจจัย

(นิสสยาทิปัจจัยบริบูรณ์แล้ว อัชฌัตติกรูปและมหาภูตรูปทั้งหลาย

สำหรับพวกอสัญญสัตตบุคคล บริบูรณ์แล้ว)

วิปากปัจจัย

{๕๙๐} [๑๓] สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณอาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเกิดขึ้นเพราะวิปากปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ซึ่งเป็นวิบากเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... หทัยวัตถุอาศัย

ขันธ์ทั้งหลายเกิดขึ้น ขันธ์ทั้งหลายอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น มหาภูตรูป ๑ ...

จิตตสมุฏฐานรูป กฏัตตารูปที่เป็นอุปาทายรูปอาศัยมหาภูตรูปทั้งหลาย

เกิดขึ้น (๑)

อาหาราทิปัจจัย

{๕๙๑} [๑๔] สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณอาศัยสภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณเกิดขึ้นเพราะอาหารปัจจัย (อาหาราทิปัจจัยบริบูรณ์แล้ว อัชฌัตติกมหาภูตรูปและอาหารสมุฏฐานรูปบริบูรณ์แล้ว) เพราะ

อินทริยปัจจัย (เหมือนกับกัมมปัจจัย) เพราะฌานปัจจัย เพราะมัคคปัจจัย(เหมือนกับเหตุปัจจัย) เพราะสัมปยุตตปัจจัย (เหมือนกับอารัมมณปัจจัย)เพราะวิปปยุตตปัจจัย (เหมือนกับวิปปยุตตปัจจัยในกุสลติกะ) เพราะ

อัตถิปัจจัย (เหมือนกับสหชาตปัจจัย) เพราะนัตถิปัจจัย เพราะวิคตปัจจัยเพราะอวิคตปัจจัย

๑. ปัจจยานุโลม ๒. สังขยาวาร

สุทธนัย

{๕๙๒} [๑๕]ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาร

ในอารัมมณปัจจัย ,, ๓ ,,

ในอธิปติปัจจัย ,, ๙ ,,

ในอนันตรปัจจัย ,, ๓ ,,

ในสมนันตรปัจจัย ,, ๓ ,,

ในสหชาตปัจจัย ,, ๙ ,,

ในอัญญมัญญปัจจัย ,, ๓ ,,

ในนิสสยปัจจัย ,, ๙ ,,

ในอุปนิสสยปัจจัยมี ๓ วาร

ในปุเรชาตปัจจัย,, ๓ ,,

ในอาเสวนปัจจัย,, ๓ ,,

ในกัมมปัจจัย ,, ๙ ,,

ในวิปากปัจจัย ,, ๑ ,,

ในอาหารปัจจัย ,, ๙ ,,

ในอินทริยปัจจัย ,, ๙ ,,

ในฌานปัจจัย ,, ๙ ,,

ในมัคคปัจจัย ,, ๙ ,,

ในสัมปยุตตปัจจัย ,, ๓ ,,

ในวิปปยุตตปัจจัย ,, ๙ ,,

ในอัตถิปัจจัย ,, ๙ ,,

ในนัตถิปัจจัย ,, ๓ ,,

ในวิคตปัจจัย ,, ๓ ,,

ในอวิคตปัจจัย ,, ๙ ,,

(ผู้มีปัญญาเมื่อคล้อยตามบทเหล่านี้พึงนับตามอนุโลม)

จบ อนุโลม

๒. ปัจจยปัจนียะ ๑. วิภังควาร

นเหตุปัจจัย

{๕๙๓} [๑๖] สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณอาศัยสภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ โมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาอาศัยขันธ์ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาเกิดขึ้น (๑)

{๕๙๔} สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณอาศัยสภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ โมหะที่สหรคต

ด้วยอุทธัจจะอาศัยขันธ์ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะเกิดขึ้น (๑)

{๕๙๕}- {๕๙๖} สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณอาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณซึ่งเป็นอเหตุกะเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ในอเหตุปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓และกฏัตตารูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓พึงประหาณเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... หทัยวัตถุอาศัยขันธ์ทั้งหลายเกิดขึ้น ขันธ์ทั้งหลายอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น มหาภูตรูป ๓

อาศัยมหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น ... จิตตสมุฏฐานรูป กฏัตตารูปที่เป็นอุปาทายรูปอาศัยมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น ที่เป็นภายนอก ... ที่มีอาหารเป็นสมุฏฐาน... ที่มีอุตุเป็นสมุฏฐาน สำหรับพวกอสัญญสัตตบุคคลมีมหาภูตรูป ๓

อาศัยมหาภูตรูป ๑ ... กฏัตตารูปที่เป็นอุปาทายรูปอาศัยมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น (๑)

นอารัมมณปัจจัย

{๕๙๗} [๑๗] สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณอาศัยสภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณเกิดขึ้นเพราะ

นอารัมมณปัจจัย คือ จิตตุสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่โสดาปัตติมรรคพึง

ประหาณเกิดขึ้น (๑)

{๕๙๘} สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณอาศัยสภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเกิดขึ้นเพราะนอารัมมณปัจจัย คือจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์อันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเกิดขึ้น (๑)

สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ

อาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเกิดขึ้นเพราะนอารัมมณปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ไม่ใช่

โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะกฏัตตารูปอาศัยขันธ์ที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเกิดขึ้น หทัยวัตถุอาศัยขันธ์ทั้งหลายเกิดขึ้น ... มหาภูตรูป ๑ … ที่เป็นภายนอก ... ที่มีอาหารเป็นสมุฏฐาน ... ที่มีอุตุเป็นสมุฏฐาน ... สำหรับพวกอสัญญสัตตบุคคล มหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น ... (๑)

{๕๙๙} [๑๘] สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณอาศัยสภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณและ ที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเกิดขึ้นเพราะนอารัมมณปัจจัยคือ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์โสดาปัตติมรรคพึงประหาณและมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น (๑)

{๖๐๐} สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ

อาศัยสภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณและที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเกิดขึ้นเพราะนอารัมมณปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์อันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณและมหาภูตรูป

ทั้งหลายเกิดขึ้น (๑)

นอธิปตยาทิปัจจัย

{๖๐๑} [๑๙] สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณอาศัยสภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณเกิดขึ้นเพราะนอธิปติปัจจัย (พึงทำให้บริบูรณ์เหมือนกับเหตุปัจจัย) เพราะนอนันตรปัจจัย เพราะนสมนันตรปัจจัย

เพราะนอัญญมัญญปัจจัย เพราะนอุปนิสสยปัจจัย

นปุเรชาตปัจจัย

{๖๐๒} [๒๐] สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณอาศัยสภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณเกิดขึ้นเพราะนปุเรชาตปัจจัย คือ ในอรูปภูมิขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณเกิดขึ้น ... (๑)

สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณอาศัยสภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณเกิดขึ้นเพราะนปุเรชาตปัจจัย คือจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณเกิดขึ้น (๒)

สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณอาศัยสภาวธรรมที่มรรค

เบื้องสูง ๓ พึงประหาณเกิดขึ้น … ในอรูปภูมิ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น (๑)

สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณอาศัยสภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเกิดขึ้น ... จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเกิดขึ้น (๒)

![๒๑] สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึง

ประหาณอาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเกิดขึ้นเพราะนปุเรชาตปัจจัย คือ ในอรูปภูมิ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ และกฏัตตารูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเกิดขึ้น... ขันธ์ ๒ และกฏัตตารูปอาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น หทัยวัตถุอาศัยขันธ์ทั้งหลายเกิดขึ้น ขันธ์ทั้งหลายอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น มหาภูตรูป ๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑เกิดขึ้น ... ที่เป็นภายนอก ... ที่มีอาหารเป็นสมุฏฐาน ... ที่มีอุตุเป็นสมุฏฐาน... สำหรับพวกอสัญญสัตตบุคคล มหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น ... (๑)

สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ

อาศัยสภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณและที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเกิดขึ้น คือ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณและมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น (๑)

สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ

อาศัยสภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณและที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเกิดขึ้นเพราะนปุเรชาตปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณและมหาภูตรูป

ทั้งหลายเกิดขึ้น (๑)

นปัจฉาชาตาทิปัจจัย

{๖๐๓} [๒๒] สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณอาศัยสภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณเกิดขึ้นเพราะนปัจฉาชาตปัจจัย เพราะ

นอาเสวนปัจจัย

นกัมมปัจจัย

{๖๐๔} [๒๓] สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณอาศัยสภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณเกิดขึ้นเพราะนกัมมปัจจัย คือ เจตนาที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณอาศัยขันธ์ที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณเกิดขึ้น (๑)

สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณอาศัยสภาวธรรมที่มรรค

เบื้องสูง ๓ พึงประหาณเกิดขึ้นเพราะนกัมมปัจจัย คือ เจตนาที่มรรคเบื้องสูง๓ พึงประหาณอาศัยขันธ์ที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเกิดขึ้น (๑)

สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ

อาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ

เกิดขึ้นเพราะนกัมมปัจจัย คือ เจตนาที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณอาศัยขันธ์ที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง๓ พึงประหาณเกิดขึ้น ... ที่เป็นภายนอก ... ที่มีอาหารเป็นสมุฏฐาน ...

ที่มีอุตุเป็นสมุฏฐาน ... สำหรับพวกอสัญญสัตตบุคคลมีมหาภูตรูป ๓

อาศัยมหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น ... (๑)

นวิปากปัจจัย

{๖๐๕} [๒๔] สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณอาศัยสภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณเกิดขึ้นเพราะนวิปากปัจจัย (วิปากปัจจัย

เหมือนกับนอธิปติปัจจัย ไม่มีปฏิสนธิ)

นอาหารปัจจัย

{๖๐๖} [๒๕] สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณอาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเกิดขึ้นเพราะนอาหารปัจจัย คือ ... ที่เป็นภายนอก ... ที่มีอุตุเป็นสมุฏฐาน ... สำหรับพวกอสัญญสัตตบุคคลมีมหาภูตรูป ๓ อาศัย

มหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น ...

นอินทริยปัจจัย

{๖๐๗} [๒๖] ... อาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง๓ พึงประหาณ ... เพราะนอินทริยปัจจัย คือ ... ที่เป็นภายนอก … ที่มีอาหารเป็นสมุฏฐาน … ที่มีอุตุเป็นสมุฏฐาน … มหาภูตรูป ๑ ... สำหรับพวกอสัญญสัตตบุคคลมีรูปชีวิตินทรีย์อาศัยมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น

นฌานปัจจัย

{๖๐๘} [๒๗] ... อาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓พึงประหาณ ... เพราะนฌานปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่

สหรคตด้วยปัญจวิญญาณเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ... ที่เป็นภายนอก ... ที่มีอาหารเป็นสมุฏฐาน ... ที่มีอุตุเป็นสมุฏฐาน ... สำหรับพวกอสัญญ-

สัตตบุคคล มีมหาภูตรูป ๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น ...

นมัคคปัจจัย

{๖๐๙} [๒๘] ... อาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓พึงประหาณ ... เพราะนมัคคปัจจัย คือ สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณซึ่งเป็นอเหตุกะ ... ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ... มหาภูตรูป ๑ ... ที่เป็นภายนอก ... ที่มีอาหารเป็นสมุฏฐาน ... ที่มีอุตุเป็นสมุฏฐาน ... สำหรับพวกอสัญญสัตตบุคคล มีมหาภูตรูป ๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น ...

นสัมปยุตตปัจจัย

{๖๑๐} [๒๙] สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณอาศัยสภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณเกิดขึ้นเพราะ

นสัมปยุตตปัจจัย (นสัมปยุตตปัจจัยนี้เหมือนกับนอารัมมณปัจจัย)

นวิปปยุตตปัจจัย

{๖๑๑} [๓๐] ... อาศัยสภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณ ... เพราะนวิปปยุตตปัจจัย คือ ในอรูปภูมิ ... อาศัยขันธ์ ๑ ที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณเกิดขึ้น ... (๑)

… อาศัยสภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ ... เพราะ

นวิปปยุตตปัจจัย คือ ในอรูปภูมิ ... อาศัยขันธ์ ๑ ที่มรรคเบื้องสูง ๓พึงประหาณเกิดขึ้น ... (๑)

... อาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ ... เพราะนวิปปยุตตปัจจัย คือ ในอรูปภูมิ ... อาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเกิดขึ้น ... ที่เป็นภายนอก ... ที่มีอาหารเป็นสมุฏฐาน ... ที่มีอุตุเป็นสมุฏฐาน ... สำหรับพวกอสัญญสัตตบุคคล ... (๑)

โนนัตถิและโนวิคตปัจจัย

{๖๑๒} [๓๑] สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณอาศัยสภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณ ... เพราะโนนัตถิปัจจัย เพราะโนวิคตปัจจัย (โนวิคตปัจจัยเหมือนกับนอารัมมณปัจจัย)

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๒. สังขยาวาร

{๖๑๓} [๓๒]ในนเหตุปัจจัย มี ๓ วาร

ในนอารัมมณปัจจัย ,, ๕ ,,

ในนอธิปติปัจจัย ,, ๙ ,,

ในนอนันตรปัจจัย ,, ๕ ,,

ในนสมนันตรปัจจัย ,, ๕ ,,

ในนอัญญมัญญปัจจัย ,, ๕ ,,

ในนอุปนิสสยปัจจัย ,, ๕ ,,

ในนปุเรชาตปัจจัย ,, ๗ ,,

ในนปัจฉาชาตปัจจัย มี ๙ วาร

ในนอาเสวนปัจจัย ,, ๙ ,,

ในนกัมมปัจจัย ,, ๓ ,,

ในนวิปากปัจจัย ,, ๙ ,,

ในนอาหารปัจจัย ,, ๑ ,,

ในนอินทริยปัจจัย ,, ๑ ,,

ในนฌานปัจจัย ,, ๑ ,,

ในนมัคคปัจจัย ,, ๑ ,,

ในนสัมปยุตตปัจจัย ,, ๕ ,,

ในนวิปปยุตตปัจจัย ,, ๓ ,,

ในโนนัตถิปัจจัย ,, ๕ ,,

ในนวิคตปัจจัย ,, ๕ ,,

(รู้แล้วพึงนับ)

จบ ปัจจนียะ

๓. ปัจจยานุโลมปัจจนียะ

เหตุทุกนัย

{๖๑๔} [๓๓]ในนอารัมมณปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๕ วาร

ในนอธิปติปัจจัย ,, ,, ๙ ,,

ในนอนันตรปัจจัย ,, ,, ๕ ,,

ในนสมนันตรปัจจัย ,, ,, ๕ ,,

ในนอัญญมัญญปัจจัย ,, ,, ๕ ,,

ในนอุปนิสสยปัจจัย ,, ,, ๕ ,,

ในนปุเรชาตปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในนปัจฉาชาตปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๙ วาร

ในนอาเสวนปัจจัย ,, ,, ๙ ,,

ในนกัมมปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในนวิปากปัจจัย ,, ,, ๙ ,,

ในนสัมปยุตตปัจจัย ,, ,, ๕ ,,

ในนวิปปยุตตปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในโนนัตถิปัจจัย ,, ,, ๕ ,,

ในโนวิคตปัจจัย ,, ,, ๕ ,,

(ผู้มีปัญญาเมื่อคล้อยตามพึงนับอย่างนี้)

จบ อนุโลมปัจจนียะ

๔. ปัจจยปัจจนียานุโลม

นเหตุทุกนัย

{๖๑๕} [๓๔]ในอารัมมณปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๓ วาร

ในอนันตรปัจจัย ,, ,, ๓ วาร

ในสมนันตรปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในสหชาตปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในอัญญมัญญปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในนิสสยปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในอุปนิสสยปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในปุเรชาตปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในอาเสวนปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในกัมมปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในวิปากปัจจัย ,, ,, ๑ ,,

ในอาหารปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๓ วาร

ในอินทริยปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในฌานปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในมัคคปัจจัย ,, ,, ๒ ,,

ในสัมปยุตตปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในวิปปยุตตปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในอัตถิปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในนัตถิปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในวิคตปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในอวิคตปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

(ผู้มีปัญญาเมื่อคล้อยตามพึงนับอย่างนี้)

จบ ปัจจนียานุโลม

จบ ปฏิจจวาร

๘. ทัสสเนนปหาตัพพติกะ ๒. สหชาตวาร

๑ - ๔. ปัจจยานุโลมาทิปัจจัย

{๖๑๖} [๓๕] สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณเกิดร่วมกับสภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ เกิดร่วมกับขันธ์ ๑ ที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณ ... ขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ...

(สหชาตวารเหมือนกับปฏิจจวาร)