โมรนิวาปนสูตร เล่ม ๒๔

แจ่มแจ้งแล้ว ความสำคัญในวิญญาณัญจายตนะว่าเป็นวิญญาณัญจายตนะ เป็นสิ่งแจ่มแจ้งแล้ว ความสำคัญในอากิญจัญญายตนะว่าเป็นอากิญจัญญายตนะเป็นสิ่งแจ่มแจ้งแล้ว ความสำคัญในเนวสัญญานาสัญญายตนะว่าเป็นเนวสัญญานาสัญญายตนะเป็นสิ่งแจ่มแจ้งแล้ว ความสำคัญในโลกนี้ว่าเป็นโลกนี้เป็นสิ่งแจ่มแจ้งแล้ว ความสำคัญในโลกหน้าว่าเป็นโลกหน้าเป็นสิ่งแจ่มแจ้งแล้ว ความสำคัญในรูปารมณ์ สัททารมณ์ คันธารมณ์ รสารมณ์ โผฏฐัพพารมณ์ ธรรมารมณ์ที่ตนเห็นแล้ว ฟังแล้ว ทราบแล้ว รู้แจ้งแล้ว บรรลุแล้ว เสาะแสวงหาแล้ว ตรองตามแล้วด้วยใจเพ่งเป็นสิ่งแจ่มแจ้งแล้วดูก่อนสันธะ บุรุษอาชาไนยผู้เจริญเพ่งอยู่อย่างนี้แลจึงไม่อาศัยปฐวีธาตุเพ่ง

ไม่อาศัยอาโปธาตุเพ่ง ไม่อาศัยเตโชธาตุเพ่ง ไม่อาศัยวาโยธาตุเพ่ง ไม่อาศัยอากาสานัญจายตนะเพ่ง ไม่อาศัยวิญญาณัญจายตนะเพ่ง ไม่อาศัยอากิญจัญญายตนะเพ่ง ไม่อาศัยเนวสัญญานาสัญญายตนะเพ่ง ไม่อาศัยโลกนี้เพ่ง ไม่อาศัยโลกหน้าเพ่ง ไม่อาศัยแม้รูปารมณ์ สัททารมณ์ คันธารมณ์ รสารมณ์ โผฎฐัพพารมณ์ ธรรมารมณ์ที่ตนเห็นแล้ว ฟังแล้ว ทราบแล้ว รู้ แจ้งแล้ว บรรลุแล้ว เสาะแสวงหาแล้ว ตรองตามแล้วด้วยใจเพ่ง ก็แต่ว่าย่อมเพ่งด้วยใจอยู่ดูก่อนสันธะ ก็แลเทวดาพร้อมทั้งอินทร์ พรหม มนุษย์ย่อมนอบน้อม บุรุษอาชาไนยผู้เจริญผู้เพ่งอยู่อย่างนี้แต่ที่ไกลเทียวว่า

‘ข้าแต่ท่านผู้เป็นบุรุษอาชาไนย ข้าพเจ้าขอนอบน้อมต่อท่าน ข้าแต่ท่านผู้เป็นบุรุษสูงสุด ข้าพเจ้าขอนอบน้อมต่อท่าน ข้าพเจ้าทั้งหลายรู้เหตุนั้น ๆ ได้เพราะอาศัยการเพ่งของท่าน’

--------------------------------------------

๑๐. โมรนิวาปสูตร

ว่าด้วยผู้ประเสริฐกว่าเทวดาและมนุษย์

{๒๑๗} [๑๐] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ ปริพาชการาม อัน เป็นสถานที่ให้เหยื่อแก่นกยูง ใกล้พระนครราชคฤห์ ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นทูล รับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการย่อมเป็นผู้มีความสำเร็จถึงที่สุด มีความเกษมจากโยคะถึงที่สุด มีพรหมจรรย์ถึงที่สุด มีที่สุดถึงที่สุด เป็นผู้ประเสริฐกว่าเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการ คืออะไรบ้าง คือ

(๑) สีลขันธ์อันเป็นของพระอเสขะ

(๒) สมาธิขันธ์อันเป็นของพระอเสขะ

(๓) ปัญญาขันธ์อันเป็นของพระอเสขะ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แลย่อมเป็นผู้มีความสำเร็จถึงที่สุด มีความเกษมจากโยคะถึงที่สุด มีพรหมจรรย์ถึงที่สุด มีที่สุดถึงที่สุด เป็นผู้ประเสริฐกว่าเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการแม้อื่นอีก ย่อมเป็นผู้มีความสำเร็จถึงที่สุด มีความเกษมจากโยคะถึงที่สุด มีพรหมจรรย์ ถึงที่สุด มีที่สุดถึงที่สุด เป็นผู้ประเสริฐกว่าเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการคืออะไรบ้าง คือ(๑) อิทธิปาฏิหาริย์ปาฏิหาริย์คือฤทธิ์

(๒) อาเทสนาปาฏิหาริย์ ปาฏิหาริย์คือการทายใจ

(๓) อนุสาสนีปาฏิหาริย์ ปาฏิหาริย์คือคำสอนให้เห็นจริง

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แลย่อมเป็นผู้มีความสำเร็จถึงที่สุด มีความเกษมจากโยคะถึงที่สุด มีพรหมจรรย์ถึงที่สุด มีที่สุดถึงที่สุด เป็นผู้ประเสริฐกว่าเทวดาและมนุษย์ทั้งหลายดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการแม้อื่นอีก ย่อมเป็นผู้มีความสำเร็จถึงที่สุด มีความเกษมจากโยคะถึงที่สุด มีพรหมจรรย์ถึงที่สุด มีที่สุดถึงที่สุด เป็นผู้ประเสริฐกว่าเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการคืออะไรบ้าง คือ(๑) สัมมาทิฏฐิ ความเห็นชอบ

(๒) สัมมาญาณะ ความรู้ชอบ

(๓) สัมมาวิมุตติ ความหลุดพ้นชอบ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แลย่อมเป็น ผู้มีความสำเร็จถึงที่สุด มีความเกษมจากโยคะถึงที่สุด มีพรหมจรรย์ถึงที่สุด มีที่สุดถึงที่สุด เป็นผู้ประเสริฐกว่าเทวดาและมนุษย์ทั้งหลายดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๒ ประการย่อมเป็นผู้มี ความสำเร็จถึงที่สุด มีความเกษมจากโยคะถึงที่สุด มีพรหมจรรย์ถึงที่สุด มีที่สุดถึงที่สุด เป็นผู้ประเสริฐกว่าเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการ คืออะไรบ้าง คือ-------------------------------

(๑) วิชชา ความรู้แจ้ง (๒) จรณะ ความประพฤติ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๒ ประการนี้แลย่อมเป็นผู้มีความสำเร็จถึงที่สุด มีความเกษมจากโยคะถึงที่สุด มีพรหมจรรย์ถึงที่สุด มีที่สุดถึงที่สุด เป็นผู้ประเสริฐกว่าเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้สนังกุมารพรหมก็ได้กล่าวคาถานี้ไว้ว่ากษัตริย์เป็นผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ชนผู้รังเกียจกันด้วยโคตร ท่านผู้ถึงพร้อมด้วยวิชชาและจรณะเป็นผู้ประเสริฐ ที่สุดในหมู่เทวดาและมนุษย์

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็คาถานี้นั้นสนังกุมารพรหมร้อยกรองไว้ถูกแล้ว มิใช่ร้อยกรองไว้ผิด กล่าวไว้ชอบแล้ว มิใช่กล่าวไม่ชอบ ประกอบด้วยประโยชน์ มิใช่ไม่ประกอบด้วยประโยชน์ เราเห็นด้วย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้เราก็กล่าวอย่างนี้ว่ากษัตริย์เป็นผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ชนผู้รังเกียจกันด้วยโคตร ท่านผู้ถึงพร้อมด้วยวิชชาและจรณะเป็นผู้ประเสริฐ ที่สุดในหมู่เทวดาและมนุษย์”

จบ นิสสยวรรคที่ ๑

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. กิมัตถิยสูตร ๒. เจตนากรณียสูตร

๓. ปฐมอุปนิสสูตร ๔. ทุติยอุปนิสสูตร

๕. ตติยอุปนิสสูตร ๖. พยสนสูตร

๗. สัญญาสูตร ๘. มนสิการสูตร

๙. สันธสูตร ๑๐. โมรนิวาปสูตร

๒. อนุสสติวรรค

๑. ปฐมมหานามสูตร

ว่าด้วยตรัสถึงวิหารธรรมสำหรับอริยสาวกแก่พระเจ้ามหานามะ (๑)

{๒๑๘} [๑๑] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ นิโครธาราม ใกล้พระนครกบิลพัสดุ์ แคว้นสักกะ ก็สมัยนั้นแล ภิกษุเป็นอันมากช่วยทำจีวรกรรมเพื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยหวังว่า “พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงมีจีวร สำเร็จแล้วจักเสด็จจาริกไปโดยล่วงไป ๓ เดือน”

พระเจ้ามหานามศากยราชได้ทรงทราบข่าวว่า “นัยว่า ภิกษุเป็นอัน มากช่วยกันทำจีวรกรรมเพื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยหวังว่า ‘พระผู้มีพระภาค เจ้าผู้ทรงมีจีวรสำเร็จแล้วจักเสด็จจาริกไปโดยล่วงไป ๓ เดือน”

ครั้งนั้นแล พระเจ้ามหานามศากยราชเสด็จเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วทรงอภิวาทพระผู้มีพระภาคเจ้า ประทับนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ หม่อมฉันทราบข่าวมาดังนี้ว่า ‘นัยว่า ภิกษุเป็นอันมากช่วยกันทำจีวรกรรม เพื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยหวังว่า ‘พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงมีจีวรสำเร็จแล้ว จักเสด็จจาริกไปโดยล่วงไป ๓ เดือน’ ดังนี้ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พวกหม่อมฉันเมื่อจะอยู่ด้วยวิหารธรรม ต่าง ๆ จะพึงอยู่ด้วยวิหารธรรมอะไรดี”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดีละ ๆ มหาบพิตร การที่มหาบพิตรเสด็จเข้ามาหาตถาคตแล้วตรัสถามว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พวกหม่อมฉันเมื่อจะอยู่ด้วยวิหารธรรมต่าง ๆ จะพึงอยู่ด้วยวิหารธรรมอะไรดี’ ดังนี้ เป็นการสมควรแก่มหาบพิตรผู้เป็นกุลบุตร ดูก่อนมหาบพิตร กุลบุตรผู้มีศรัทธาย่อม