พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย เอกนิบาต · บาลีแห่งเอกธรรมเป็นต้น
วรรคที่ ๑๒ เล่ม ๒๐
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๓๕–๑๓๘ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑๒/๑๒ ในบาลีแห่งเอกธรรมเป็นต้นมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย เอกนิบาต บาลีแห่งเอกธรรมเป็นต้น วรรคที่ ๑๒ (ฉบับหลวง เล่ม ๒๐ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๐ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๓๒ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๐)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๐ หน้า ๓๓–๓๕
ที่ตถาคตทรงประพฤติแล้วว่าพระตถาคตทรงประพฤติแล้ว ... แสดงสิ่งที่ตถาคตมิได้ทรงบัญญัติไว้ว่าพระตถาคตมิได้ทรงบัญญัติไว้ ... แสดงสิ่งที่ตถาคตทรงบัญญัติไว้ว่าพระตถาคตทรงบัญญัติไว้ ภิกษุเหล่านั้นชื่อว่าเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุขแก่ชนเป็นอันมาก เพื่อประโยชน์เกื้อกูลแก่ชนเป็นอันมาก เพื่อความสุขแก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ทั้งย่อมประสพบุญเป็นอันมาก และย่อมดำรงสัทธรรมนี้ไว้ได้” (๒-๑๐)
จบ อธรรมวรรคที่ ๑๑
๑๒. อนาปัตติวรรค
ว่าด้วยความไม่เป็นอาบติ
{๑๓๕} [๑๕๐-๑๕๙] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พวกภิกษุที่แสดงอนาบัติว่าเป็นอาบัติ... แสดงอาบัติว่าเป็นอนาบัติ ... แสดงลหุกาบัติว่าเป็นครุกาบัติ... แสดง
- ๑อาบัติ หมายถึงโทษที่เกิดจากการล่วงละเมิดพระบัญญัติในสิกขาบทและวิภังค์แห่งสิกขาบทนั้น ๆ อนาบัติ หมายถึงสภาพที่ไม่ต้องอาบัติเพราะไม่ล่วงละเมิดพระบัญญัติหรือได้รับการยกเว้นตามพระบัญญัติ ลหุกาบัติ อาบัติเบา หมายถึงอาบัติ ๕ กอง คือ ถุลลัจจัย ปาจิตตีย์ ปาฏิเทสนียะ ทุกกฏ และทุพภาสิต ซึ่งชื่อว่าเบาเพราะสามารถแสดงคืนให้บริสุทธิ์ได้ด้วยวินัยกรรมที่เบา ครุกาบัติ อาบัติหนัก หมายถึงอาบัติสังฆาทิเสส ซึ่งชื่อว่าหนักเพราะยังสามารถแก้ไขตนให้บริสุทธิ์ได้โดยต้องประพฤติวัตรตามวินัยกรรมอย่างหนัก และอาบัติปาราชิก ซึ่งชื่อว่าหนักเพราะไม่สามารถจะเยียวยาตนให้ถึงภาวะปราศจากอาบัติได้ด้วยวินัยกรรมใด ๆ อาบัติชั่วหยาบ หมายถึงอาบัติสังฆาทิเสสและอาบัติปาราชิก อาบัติไม่ชั่วหยาบ หมายถึงอาบัติ ๕ กองที่เหลือ อาบัตมีส่วนเหลือ หมายถึงอาบัติ ๖ กอง เว้นกองอาบัติปาราชิก อาบัติไม่มีส่วนเหลือ ได้แก่ กองอาบัติปาราชิก อาบัติที่ทำคืนได้ ก็คืออาบัติมิส่วนเหลือ อาบัติที่ทำคืนไม่ได้ ก็คืออาบัติไม่มีส่วนเหลือ (นัย วิ.อ. ๓/๔๔๒, องฺ.เอกก.อ. ๘๕)
ครุกาบัติว่าเป็นลหุกาบัติ ... แสดงอาบัติชั่วหยาบว่าเป็นอาบัติไม่ชั่วหยาบ... แสดงอาบัติไม่ชั่วหยาบว่าเป็นอาบัติชั่วหยาบ ... แสดงอาบัติมีส่วนเหลือว่าเป็นอาบัติไม่มีส่วนเหลือ... แสดงอาบัติไม่มีส่วนเหลือว่าเป็นอาบัติมีส่วนเหลือ ... แสดงอาบัติที่ทำคืนได้ว่าเป็นอาบัติที่ทำคืนไม่ได้... แสดงอาบัติที่ทำคืนไม่ได้ว่าเป็นอาบัติที่ทำคืนได้ ภิกษุเหล่านั้นชื่อว่าเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อไม่เป็นประโยชน์เกื้อกูล เพื่อไม่เป็นความสุขแก่ชนเป็นอันมาก เพื่อมิใช่ประโยชน์มิใช่เกื้อกูลแก่ชนเป็นอันมาก เพื่อความทุกข์แก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ทั้งย่อมประสพบาปมิใช่บุญเป็นอันมาก และย่อมจะยังสัทธรรมนี้ให้อันตรธานไป” (๑-๑๐){๑๓๖} [๑๖๐] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พวกภิกษุที่แสดงอนาบัติว่าเป็นอนาบัติ ภิกษุเหล่านั้นชื่อว่าเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุขแก่ชนเป็นอันมาก เพื่อประโยชน์เกื้อกูลแก่ชนเป็นอันมาก เพื่อความสุขแก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ทั้งย่อมประสพบุญเป็นอันมาก และย่อมดำรงสัทธรรมนี้ไว้ได้” (๑๑)
{๑๓๗} [๑๖๑] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พวกภิกษุที่แสดงอาบัติว่าเป็นอาบัติ ภิกษุเหล่านั้นชื่อว่าเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุขแก่ชนเป็นอันมาก เพื่อประโยชน์เกื้อกูลแก่ชนเป็นอันมาก เพื่อความสุขแก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ทั้งย่อมประสพบุญเป็นอันมาก และย่อมดำรงสัทธรรมนี้ไว้ได้” (๑๒)
{๑๓๘} [๑๖๒-๑๖๙] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พวกภิกษุที่แสดงลหุกาบัติว่าเป็นลหุกาบัติ ... แสดงครุกาบัติว่าเป็นครุกาบัติ ... แสดงอาบัติชั่วหยาบว่าเป็นอาบัติชั่วหยาบ ... แสดงอาบัติไม่ชั่วหยาบว่าเป็นอาบัติไม่ชั่วหยาบ ... แสดงอาบัติที่มีส่วนเหลือว่าเป็นอาบัติที่มีส่วนเหลือ ... แสดงอาบัติที่ไม่มีส่วนเหลือว่าเป็นอาบัติที่ไม่มีส่วนเหลือ ... แสดงอาบัติที่ทำคืนได้ว่าเป็นอาบัติที่ทำคืนได้ ... แสดงอาบัติที่ทำคืนไม่ได้ว่าเป็นอาบัติที่ทำคืนไม่ได้ ภิกษุเหล่านั้นชื่อว่าเป็น
ผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุขแก่ชนเป็นอันมาก เพื่อประโยชน์เกื้อกูลแก่ชนเป็นอันมาก เพื่อความสุขแก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ทั้งย่อมประสพบุญเป็นอันมาก และย่อมดำรงสัทธรรมนี้ไว้ได้” (๑๓-๒๐)
จบ อนาปัตติวรรคที่ ๑๒
๑๓. เอกปุคคลวรรค
ว่าด้วยบุคคลผู้เป็นเอก
{๑๓๙} [๑๗๐] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้เป็นเอกเมื่อเกิดขึ้นในโลก ย่อมเกิดขึ้นเพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุขแก่ชนเป็นอันมาก เพื่ออนุเคราะห์ชาวโลก เพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุขแก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย บุคคลผู้เป็นเอกคือใคร คือ พระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ดูก่อน
- ๑บุคคลผู้เป็นเอก หมายถึงบุคคลผู้เป็นหนึ่งเดียวด้วยคุณลักษณะ ๓ ประการ คือ (๑) อสทิสลักษณะ ลักษณะที่ไม่เหมือนกับมหาชนทั่วไปด้วยคุณคือโพธิสมภารนับตั้งแต่เริ่มคิดบำเพ็ญบารมี ๑๐ มาโดยลำดับและพุทธคุณทั้งหลาย (๒) คุณวิสิฎฐลักษณะ ลักษณะที่พิเศษยิ่งด้วยคุณ คือมีคุณธรรมที่เด่นยิ่งกว่าสรรพสัตว์ทั้งหลาย (๓) อสมสมลักษณะ ลักษณะที่เทียบเสมอกับพุทธบุคคลที่ไม่มีผู้เทียบเสมอ คือ เป็นผู้เทียบเสมอด้วยคุณคือรูปกายและคุณคือนามกายเช่นเดียวกับพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์ก่อน ๆ ซึ่งเป็นผู้ไม่เสมอกับสรรพสัตว์ทั้งหลาย (องฺ.เอกก.อ. ๘๘)
- ๒เมื่อเกิดขึ้นในโลก คำว่า โลก จำแนกเป็น ๓ คือ (๑) สัตว์โลก โลกคือหมู่สัตว์ ซึ่งได้แก่ มนุษยโลก โลกคือหมู่มนุษย์ เทวโลก โลกคือหมู่เทพ หรือกามาพจรสวรรค์ทั้ง ๖ ชั้น และพรหมโลก โลกคือหมู่พรหม หรือสวรรค์ชั้นพรหม ๒๐ ชั้น คือรูปพรหม ๑๖ อรูปพรหม ๔ (๒) โอกาสโลก โลกอันกำหนดด้วยโอกาส โลกอันมีในอวกาศ หรือจักรวาล (๓) สังขารโลก โลกคือสังขาร ได้แก่ สภาวธรรมทั้งปวงที่มีการปรุงแต่งตามเหตุปัจจัย เมื่อเกิดขึ้นในโลก ในที่นี้หมายถึงเกิดขึ้นในสัตว์โลก เฉพาะมนุษยโลกในจักรวาลนี้เท่านั้น (องฺ.เอกก.อ. ๘๘)
- ๓ย่อมเกิดขึ้น ในที่นี้หมายถึงขณะแห่งอรหัตมรรคและอรหัตผล โดยนับตั้งแต่ที่พระองค์ได้รับ คำพยากรณ์จากพระทีปังกรพุทธเจ้าแล้วทรงบำเพ็ญบารมีเรื่อยมาจนถึงจวนจะตรัสรู้คือในขณะแห่งอนาคามิมรรคและอนาคามีผล ชื่อว่าเมื่อเกิดขึ้น (องฺ.เอกก.อ. ๘๙-๙๐)
จบ วรรคที่ ๑๒