พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย เอกนิบาต · เอกธัมมาทิบาลี อีกนัยหนึ่ง
วรรคที่ ๓ เล่ม ๒๐
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๙๑–๒๐๔ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๓/๔ ในเอกธัมมาทิบาลี อีกนัยหนึ่งมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย เอกนิบาต เอกธัมมาทิบาลี อีกนัยหนึ่ง วรรคที่ ๓ (ฉบับหลวง เล่ม ๒๐ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๐ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๓๓ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๐)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๐ หน้า ๕๙–๖๒
ทั้งหมดนั้นย่อมเป็นไปเพื่อความเป็นของหวาน น่ายินดี น่าชื่นใจ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่าพืชพันธุ์ดี ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กายกรรมที่สมาทานให้บริบูรณ์ตามทิฏฐิ ๑ วจีกรรมที่สมาทานให้บริบูรณ์ตามทิฏฐิ ๑ มโนกรรมที่สมาทานให้บริบูรณ์ตามทิฏฐิ ๑ เจตนา ๑ ความปรารถนา ๑ ความตั้งใจ ๑ สังขาร ๑ ของบุคคลผู้มีสัมมาทิฏฐิ ทั้งหมดนั้นก็ย่อมเป็นไปเพื่อผลที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ เพื่อประโยชน์เกื้อกูลเพื่อความสุข ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่าทิฏฐิเจริญ ฉันนั้นเหมือนกันแล” (๑๐)
จบ เอกธัมมบาลี วรรคที่ ๒
๑๖. เอกธัมมบาลี วรรคที่ ๓
ว่าด้วยบุคคลผู้เกิดมาเพื่อประโยชน์แก่โลกเป็นต้น
{๑๙๑} [๓๐๘] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลคนหนึ่งเมื่อเกิดขึ้นในโลก ย่อมเกิดขึ้นเพื่อไม่เป็นประโยชน์เกื้อกูล ไม่เป็นความสุขแก่ชนเป็นอันมาก เพื่อมิใช่ประโยชน์มิใช่เกื้อกูล เพื่อความทุกข์แก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลายบุคคลคนหนึ่งคือใคร คือ บุคคลผู้เป็นมิจฉาทิฏฐิ มีความเห็นวิปริต เขาย่อมทำให้คนเป็นอันมากออกจากสัทธรรมแล้วให้ตั้งอยู่ในอสัทธรรม ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลคนหนึ่งนี้แลเมื่อเกิดขึ้นในโลก ย่อมเกิดขึ้นเพื่อไม่เป็นประโยชน์เกื้อกูล ไม่เป็นความสุขแก่ชนเป็นอันมาก เพื่อมิใช่ประโยชน์มิใช่เกื้อกูล เพื่อความทุกข์แก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย (๑)
- ๑บุคคลคนหนึ่ง ในข้อนี้ ได้แก่ ครูผู้เป็นเจ้าลัทธิทั้ง ๖ (ปูรณกัสสปะ อชิตเกสกัมพล มักขลิโคศาล ปกุทธกัจจายนะ สญชัยเวลัฏฐบุตร นิครนถ์นาฏบุตร) พระเทวทัต และเหล่าคนที่เป็นมิจฉาทิฏฐิอื่น ๆ เช่นนี้ (องฺ.เอกก.อ. ๔๒๕)
- ๒สัทธรรม ในที่นี้หมายถึงธรรมคือกุศลกรรมบถ ๑๐ ประการ (มีการเว้นจากการฆ่าสัตว์เป็นต้น) อสัทธรรม หมายถึงธรรมคืออกุศลกรรมบถ ๑๐ ประการ (มีการฆ่าสัตว์เป็นต้น) [องฺ.เอกก.อ. ๔๒๕]
{๑๙๒} [๓๐๙] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลคนหนึ่งเมื่อเกิดขึ้นในโลก ย่อมเกิดขึ้นเพื่อเป็นประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุขแก่ชนเป็นอันมาก เพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุขแก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย บุคคลคนหนึ่งคือใคร คือ บุคคลผู้เป็นสัมมาทิฏฐิ มีความเห็นไม่วิปริต เขาย่อมทำให้คนเป็นอันมาก ออกจากอสัทธรรมแล้วให้ตั้งอยู่ในสัทธรรม ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลคนหนึ่งนี้แลเมื่อเกิดขึ้นในโลก ย่อมเกิดขึ้นเพื่อเป็นประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุขแก่ชนเป็นอันมาก เพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุขแก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย (๒){๑๙๓} [๓๑๐] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราไม่พิจารณาเห็นธรรมอื่นแม้สักอย่างหนึ่งที่จะมีโทษมาก เหมือนมิจฉาทิฏฐินี้เลย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย โทษทั้งหลายมีมิจฉาทิฏฐิเป็นอย่างยิ่ง” (๓)
{๑๙๔} [๓๑๑] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราไม่พิจารณาเห็นบุคคลอื่นแม้สักคนเดียวที่จะปฏิบัติเพื่อไม่เป็นประโยชน์เกื้อกูล ไม่เป็นความสุขแก่ชนเป็นอันมาก เพื่อความฉิบหายมิใช่ประโยชน์มิใช่เกื้อกูล เพื่อความทุกข์แก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย เหมือนโมฆบุรุษชื่อว่ามักขลินี้เลย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบ
- ๑บุคคลคนหนึ่ง ในข้อนี้ เมื่อพระพุทธเจ้ายังไม่อุบัติ ได้แก่ พระเจ้าจักรพรรดิ พระโพธิสัตว์ผู้บำเพ็ญบารมีเพื่อบรรลุสัพพัญญุตญาณ ต่อเมื่อพระพุทธเจ้าอุบัติ ได้แก่ พระพุทธเจ้า และพระพุทธสาวกทั้งหลาย (องฺ.เอกก.อ. ๔๒๕)
- ๒โทษทั้งหลายมีมิจฉาทิฏฐิเป็นอย่างยิ่ง หมายถึงอนันตริยกรรม ๕ (ฆ่ามารดา ฆ่าบิดา ฆ่าพระอรหันต์ ทำโลหิตุปบาท และทำสังฆเภท) ชื่อว่ามีโทษมากอยู่แล้ว แต่มิจฉาทิฏฐิมีโทษมากยิ่งกว่าอนันตริยกรรมนั้น เพราะอนันตริยกรรมยังมีกาลกำหนดโทษ บุคลแม้ทำสังฆเภทก็ตกนรกหมกไหม้อยู่ชั่วกัปหนึ่ง แต่มิจฉาทิฏฐิไม่มีกำหนดกาลที่สิ้นสุด จัดเป็นมูลรากของวัฏฏทุกข์เลยทีเดียว ดังนั้น จึงตรัสว่า โทษทั้งหลายมีมิจฉาทิฏฐิเป็นอย่างยิ่ง (องฺ.เอกก.อ. ๔๒๕)
- ๓โมฆบุรุษชื่อว่ามักขลิ หมายถึงบุรุษเปล่าคือเจ้าลัทธิมักขลิโคศาล (องฺ.เอกก.อ. ๔๒๖) ซึ่งเป็นเจ้าลัทธิอเหตุกวาท คือ ถือว่าไม่มีเหตุไม่มีปัจจัยทีทำให้คนเราบริสุทธิ์หรือเศร้าหมอง เป็นนักบวชชีเปลือยทีเรียกตนเองว่าอาชีวก
เหมือนบุคคลพึงดักลอบไว้ที่ปากอ่าวเพื่อไม่เป็นประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความทุกข์ เพื่อความเสื่อม เพื่อความพินาศแก่ปลาเป็นอันมาก แม้ฉันใด โมฆบุรุษชื่อว่ามักขลิก็ฉันนั้นเหมือนกันแล เป็นดังลอบสำหรับดักมนุษย์ เกิดขึ้นแล้วในโลกเพื่อมิใช่ประโยชน์มิใช่เกื้อกูล เพื่อความทุกข์ เพื่อความเสื่อม เพื่อความพินาศแก่สัตว์เป็นอันมาก” (๔){๑๙๕} [๓๑๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ที่ชักชวนไปในธรรมวินัยที่กล่าวไว้ชั่ว๑ ผู้ที่ถูกชักชวนแล้วปฏิบัติเพื่อความเป็นอย่างนั้น ๑ คนทั้งหมดนั้นย่อมประสพสิ่งที่มิใช่บุญเป็นอันมาก ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่าธรรมถูกกล่าวไว้ชั่ว” (๕)
{๑๙๖} [๓๑๓] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ที่ชักชวนไปในธรรมวินัยที่กล่าวไว้ดี ๑ ผู้ที่ถูกชักชวนแล้วปฏิบัติเพื่อความเป็นอย่างนั้น ๑ คนทั้งหมดนั้นย่อมประสพบุญเป็นอันมาก ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่าธรรมถูกกล่าวไว้ดีแล้ว” (๖)
{๑๙๗} [๓๑๔] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทายกพึงรู้จักประมาณในธรรมวินัยที่กล่าวไว้ชั่ว ปฏิคาหกไม่จำต้องรู้จักประมาณ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่าธรรมถูกกล่าวไว้ชั่ว” (๗)
{๑๙๘} [๓๑๕] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ปฏิคาหกพึงรู้จักประมาณในธรรมวินัยที่กล่าวไว้ดี ทายกไม่จำต้องรู้จักประมาณ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่าธรรมถูกกล่าวไว้ดีแล้ว” (๘)
{๑๙๙} [๓๑๖] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ที่ปรารภความเพียรในธรรมวินัยที่กล่าวไว้ชั่วย่อมอยู่เป็นทุกข์ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่าธรรมถูกกล่าวไว้ชั่ว” (๙)
{๒๐๐} [๓๑๗] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้เกียจคร้านในธรรมวินัยที่กล่าวไว้ดีย่อมอยู่เป็นทุกข์ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่าธรรมถูกกล่าวไว้ดีแล้ว” (๑๐)
- ๑ธรรมวินัยที่กล่าวไว้ชั่ว ในที่นี้หมายถึงคำสอนของเจ้าลัทธิภายนอกพระพุทธศาสนา ซึ่งศาสดาเจ้าลัทธินั้นไม่เป็นสัพพัญญู (องฺ.เอกก.อ. ๔๒๖)
{๒๐๑} [๓๑๘] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ที่เกียจคร้านในธรรมวินัยที่กล่าวไว้ชั่วย่อมอยู่เป็นสุข ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เพราะว่าธรรมถูกกล่าวไว้ชั่ว (๑๑)
{๒๐๒} [๓๑๙] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ที่ปรารภความเพียรในธรรมวินัยที่กล่าวไว้ดีย่อมอยู่เป็นสุข ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เพราะว่าธรรมถูกกล่าวไว้ดีแล้ว” (๑๒)
{๒๐๓} [๓๒๐] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนคูถแม้เพียงเล็กน้อยก็มีกลิ่นเหม็น ฉันใด ภพแม้เพียงเล็กน้อยก็ฉันนั้นเหมือนกัน เราก็ไม่สรรเสริญโดยที่สุดแม้เพียงชั่วลัดนิ้วมือเดียวเลย” (๑๓)
{๒๐๔} [๓๒๑] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนมูตร นํ้าลาย หนอง เลือด แม้เพียงเล็กน้อยก็มีกลิ่นเหม็น ฉันใด ภพแม้เพียงเล็กน้อยก็ฉันนั้นเหมือนกัน เราก็ไม่สรรเสริญโดยที่สุดแม้เพียงชั่วลัดนิ้วเดียวเลย” (๑๔)
จบ เอกธัมมบาลี วรรคที่ ๓
๑๖. เอกธัมมบาลี วรรคที่ ๔
[๓๒๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สวนที่น่ารื่นรมย์ ป่าที่น่ารื่นรมย์ ภูมิประเทศที่น่ารื่นรมย์ สระโบกขรณีที่น่ารื่นรมย์ในชมพูทวีปนี้มีเพียงเล็กน้อยโดยที่แท้ ที่ดอน ที่ลุ่ม ลำนํ้าที่เดินทางยาก ที่ตั้งแห่งตอและหนาม ภูเขาตะปุ่มตะป่ำมีมากกว่า แม้ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัตว์บกก็มีเป็นส่วนน้อยโดยที่แท้ สัตว์นํ้ามีมากกว่า ฉันนั้นเหมือนกัน (๑)
- ๑ภพ ภาวะชีวิต คือ กรรมที่นำเหล่าสัตว์ให้เข้าถึงโลกอันเป็นสถานที่อยู่ซึ่งมี ๓ ประเภท คือ (๑) กามภพ ภพที่เป็นกามาวจร คือ ภพของผู้ยังเสวยกามคุณคืออารมณ์ทางประสาทสัมผัสทั้ง ๕ ได้แก่ อบายภูมิ ๔ (นรก แดนเปรต อสุรกาย กำเนิดสัตว์ดิรัจฉาน) มนุษยโลก ๑ และสวรรค์ทั้ง ๖ (๒) รูปภพ ภพที่เป็นรูปาวจร คือ ภพของผู้เข้าถึงรูปฌาน ได้แก่ รูปพรหม ๑๖ (๓) อรูปภพ ภพที่เป็นอรูปาวจร คือ ภพของผู้เข้าถึงอรูปฌานได้แก่ อรูปพรหม ๔ (นัย ม.มู.อ. ๑/๒๓๒)
จบ วรรคที่ ๓