พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย เอกนิบาต · เอกธัมมาทิบาลี อีกนัยหนึ่ง
วรรคที่ ๑ เล่ม ๒๐
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๗๙–๑๘๐ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑/๔ ในเอกธัมมาทิบาลี อีกนัยหนึ่งมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย เอกนิบาต เอกธัมมาทิบาลี อีกนัยหนึ่ง วรรคที่ ๑ (ฉบับหลวง เล่ม ๒๐ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๐ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๓๓ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๐)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๐ หน้า ๕๔–๕๖
{๑๗๗} [๒๙๔-๒๙๕] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ข้อที่บุคคลผู้มีความเพียบพร้อมด้วยวจีสุจริต...
{๑๗๘} “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ข้อที่บุคคลผู้มีความเพียบพร้อมด้วยมโนสุจริตหลังจากตายไปพึงเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก เพราะความเพียบพร้อมด้วยมโนสุจริตเป็นเหตุเป็นปัจจัยนั้น มิใช่ฐานะมิใช่โอกาสที่จะมีได้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แต่ข้อที่บุคคลผู้เพียบพร้อมด้วยมโนสุจริตหลังจากตายไปพึงเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์เพราะความเพียบพร้อมด้วยมโนสุจริตเป็นเหตุเป็นปัจจัยนั้น เป็นฐานะที่จะมีได้” (๘-๙)
จบ อัฏฐานบาลี วรรคที่ ๓
๑๖. เอกธัมมบาลี วรรคที่ ๑
ว่าด้วยธรรมที่อำนวยผลให้บรรลุนิพพาน
{๑๗๙} [๒๙๖] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมอย่างหนึ่งที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้วย่อมเป็นไปเพื่อความเบื่อหน่ายโดยส่วนเดียว เพื่อความคลายกำหนัด เพื่อความดับ เพื่อความสงบ เพื่อความรู้ยิ่ง เพื่อความตรัสรู้ เพื่อนิพพาน ธรรมอย่างหนึ่งคืออะไร คือ พุทธานุสสติ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมอย่างหนึ่งนี้แลที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้วย่อมเป็นไปเพื่อความเบื่อหน่ายโดยส่วนเดียว เพื่อความคลายกำหนัด เพื่อความดับ เพื่อความสงบ เพื่อความรู้ยิ่ง เพื่อความตรัสรู้ เพื่อนิพพาน” (๑){๑๘๐} [๒๙๗] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมอย่างหนึ่งที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้วย่อมเป็นไปเพื่อความเบื่อหน่ายโดยส่วนเดียว เพื่อความคลายกำหนัด
เพื่อความดับ เพื่อความสงบ เพื่อความรู้ยิ่ง เพื่อความตรัสรู้ เพื่อนิพพาน ธรรมอย่างหนึ่งคืออะไร คือ ธัมมานุสสติ ... สังฆานุสสติ ... สีลานุสสติ ... จาคานุสสติ ... เทวตานุสสติ ... อานาปานสติ ... มรณสติ ... กายคตาสติ ... อุปสมานุสสติ ... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมอย่างหนึ่งนี้แลที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้วย่อมเป็นไปเพื่อความเบื่อหน่ายโดยส่วนเดียว เพื่อความคลายกำหนัด เพื่อความดับ เพื่อความสงบ เพื่อความรู้ยิ่ง เพื่อความตรัสรู้ เพื่อนิพพาน” (๒-๑๐)
จบ เอกธัมมบาลี วรรคที่ ๑
- ๑อนุสสติ หมายถึงความระลึกถึง หรืออารมณ์อันควรระลึกถึงเนือง ๆ ทั้ง ๑๐ ประการนี้มีความหมายเฉพาะคำ (วจนัตถะ) ดังนี้ (๑) พุทธานุสสติ ความระลึกถึงพระพุทธเจ้า หมายถึงสติที่ระลึกถึงพระพุทธคุณโดยนัยว่า ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ ... แม้เพราะเหตุนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นทรงเป็นพระอรหันต์...’ เป็นต้นเป็นอารมณ์ (๒) ธัมมานุสสติ ความระลึกถึงพระธรรม หมายถึงสติที่ระลึกถึงคุณของพระธรรมโดยนัยว่า ‘สฺวากขาโต ภควตา ธมฺโม ... พระธรรมอันพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นตรัสไว้ดีแล้ว...’ เป็นต้นเป็นอารมณ์ (๓) สังฆานุสสติ ความระลึกถึงพระสงฆ์ หมายถึงสติที่ระลึกถึงคุณของพระสงฆ์โดยนัยว่า ‘สุปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ ... พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นผู้ปฏิบัติดีแล้ว... ’ เป็นต้นเป็นอารมณ์ (๔) สีสานุสสติ ความระลึกถึงศีล หมายถึงสติที่ระลึกถึงคุณของศีลอันไม่ขาดเป็นต้นเป็นอารมณ์ (๕) จาคานุสสติ ความระลึกถึงการบริจาคหมายถึงสติที่ระลึกถึงคุณของการบริจาคมีความสละขาดเป็นต้นเป็นอารมณ์ (๖) เทวดานุสสติ ความระลึกถึงเทวดา หมายถึงสติที่ระลึกถึงเทวดาในฐานะเป็นประจักษ์พยาน ในการสร้างความดีต้วยความศรัทธาของตนเป็นอารมณ์ (๗) อานาปานัสสติ สติอันกำหนดลมหายใจเข้า-ออกเป็นอารมณ์ (๘) มรณัสสติ สติอันระลึกถึงความตายแห่งชีวิตินทรีย์เป็นอารมณ์ (๙) กายคตาสติ สติอันไปในกาย หมายถึงสติอันกำหนดพิจารณากายโดยแยกส่วนต่าง ๆ มีผมเป็นต้น ให้เห็นเป็นของไม่สะอาดเป็นต้นเป็นอารมณ์ (๑๐) อุปสมานุสสติ ความระลึกถึงธรรมเป็นที่ระงับกิเลสได้เด็ดขาด หมายถึงสติที่ระลึกถึงพระนิพพานอันเป็นที่ระงับกิเลสและทุกข์ได้โดยสิ้นเชิงเป็นอารมณ์ (นัย องฺ.เอกก.อ. ๔๑๙-๔๒๑)
๑๖. เอกธัมมบาลี วรรคที่ ๒
ว่าด้วยผลแห่งมิจฉาทิฏฐิและสัมมาทิฏฐิ
{๑๘๑} [๒๙๘] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราไม่พิจารณาเห็นธรรมอื่นแม้สักอย่างหนึ่งที่จะเป็นเหตุให้อกุศลธรรมที่ยังไม่เกิดย่อมเกิดขึ้น หรืออกุศลธรรมที่เกิดขึ้นแล้วย่อมเป็นไปเพื่อความเจริญไพบูลย์ยิ่งขึ้น เหมือนมิจฉาทิฏฐินี้เลย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อบุคคลเป็นผู้มีมิจฉาทิฏฐิ อกุศลธรรมที่ยังไม่เกิดย่อมเกิดขึ้น และอกุศลธรรมที่เกิดขึ้นแล้วย่อมเป็นไปเพื่อความเจริญไพบูลย์ยิ่งขึ้น (๑){๑๘๒} [๒๙๙] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราไม่พิจารณาเห็นธรรมอื่นแม้สักอย่างหนึ่งที่จะเป็นเหตุให้กุศลธรรมที่ยังไม่เกิดย่อมเกิดขึ้น หรือกุศลธรรมที่เกิดขึ้นแล้วย่อมเป็นไปเพื่อความเจริญไพบูลย์ยิ่งขึ้น เหมือนสัมมาทิฏฐินี้เลย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อบุคคลเป็นผู้มีสัมมาทิฏฐิ กุศลธรรมที่ยังไม่เกิดย่อมเกิดขึ้น และกุศลธรรมที่เกิดขึ้นแล้วย่อมเป็นไปเพื่อความเจริญไพบูลย์ยิ่งขึ้น (๒){๑๘๓} [๓๐๐] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราไม่พิจารณาเห็นธรรมอื่นแม้สักอย่างหนึ่งที่จะเป็นเหตุให้กุศลธรรมที่ยังไม่เกิดย่อมไม่เกิดขึ้น หรือกุศลธรรมที่เกิดขึ้นแล้วย่อมเสื่อมไป เหมือนมิจฉาทิฏฐินี้เลย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อบุคคลเป็นผู้มีมิจฉาทิฏฐิ กุศลธรรมที่ยังไม่เกิดย่อมไม่เกิดขึ้น และกุศลธรรมที่เกิดขึ้นแล้วย่อมเสื่อมไป” (๓)
- ๑มิจฉาทิฏฐิ ความเห็นผิด ในที่นี้หมายถึงทิฏฐิ ๖๒ ประการ (องฺ.เอกก.อ. ๔๒๒) อนึ่ง เกี่ยวกับทิฏฐิ ๖๒ ประการพึงดูรายละเอียดโดยพิสดารใน ที.สี. (แปล) ๙/๒๘-๑๐๒/๑๖-๕๕
- ๒สัมมาทิฏฐิ ความเห็นชอบ ในที่นี้หมายถึงสัมมาทิฏฐิ ๕ ประการ (องฺ.เอกก.อ. ๔๒๒) คือ (๑) กัมมัสสกตาสัมมาทิฏฐิ ความเห็นชอบว่าสัตว์มีกรรมเป็นของตน (๒) ฌานสัมมาทิฏฐิ ความเห็นชอบในฌาน (๓) วิปัสสนาสัมมาทิฏฐิ ความเห็นชอบในวิปัสสนา (๔) มัคคสัมมาทิฏฐิ ความเห็นชอบในอริยมรรค (๕) ผลสัมมาทิฏฐิ ความเห็นชอบในอริยผล (องฺ.ทุก.อ. ๗๑)
จบ วรรคที่ ๑