พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย สัตตกนิบาต ปฐมปัณณาสก์ · วัชชีวรรค
โพธิยสูตร เล่ม ๒๓
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๒๔ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๖/๑๐ ในวัชชีวรรคมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย สัตตกนิบาต ปฐมปัณณาสก์ วัชชีวรรค โพธิยสูตร (ฉบับหลวง เล่ม ๒๓ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๓ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๓๗ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๓)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๓ หน้า ๔๑–๔๒
(๕) ภิกษุทั้งหลายจักปรารภความเพียร ...
(๖) ภิกษุทั้งหลายจักเป็นผู้มีสติ ...
(๗) ภิกษุทั้งหลายจักเป็นผู้มีปัญญา เพียงใด ก็พึงหวังความเจริญได้แน่นอน ไม่มีความเสื่อมเพียงนั้น
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อปริหานิยธรรม ๗ ประการนี้จักตั้งอยู่ในภิกษุทั้งหลาย และภิกษุทั้งหลายยังปรากฏอยู่ในอปริหานิยธรรม ๗ ประการนี้เพียงใด ก็พึงหวังความเจริญได้แน่นอน ไม่มีความเสื่อมเพียงนั้น”
๖. โพธิยสูตร
ว่าด้วยอปริหานิยธรรม ๗ ประการ
{๒๔} [๒๖] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงอปริหานิยธรรม ๗ ประการแก่เธอทั้งหลาย ... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็อปริหานิยธรรม ๗ ประการคืออะไรบ้าง คือ(๑) ภิกษุทั้งหลายจักเจริญสติสัมโพชฌงค์ ...
(๒) ภิกษุทั้งหลายจักเจริญธัมมวิจยสัมโพชฌงค์ ...
(๓) ภิกษุทั้งหลายจักเจริญวิริยสัมโพชฌงค์ ...
(๔) ภิกษุทั้งหลายจักเจริญปีติสัมโพชฌงค์ ...
(๕) ภิกษุทั้งหลายจักเจริญปัสสัทธิสัมโพชฌงค์ ...
(๖) ภิกษุทั้งหลายจักเจริญสมาธิสัมโพชฌงค์ ...
- ๑ปรารภความเพียร หมายถึงริเริ่มลงมือทำความเพียรทั้งทางกายทั้งทางจิตอย่างเข้มแข็งเด็ก <*> เดี่ยว ในลักษณะระดมความเพียร กล่าวคือ ทำความเพียรทางกายโดยลดละความอยู่คลุกคลี เป็นอยู่ ผู้เดียวด้วยอารัมภวัตถุ (เหตุปรารภความเพียร) ๘ ทำความเพียรทางจิตโดยบรรเทาจิตที่ฟุ้งซ่าน แล้วสำรวมเป็นหนึ่งเดียวอยู่ด้วยสมาบัติ ๘ (นัย ที.ม.อ. ๑๓๐)
- ๒ปัญญา ในที่นี้หมายถึงความรู้ชัดแจ้งที่สามารถกำหนดรู้ถึงความเกิดขึ้นและความเสื่อมไปแห่งขันธ์ ๕ ได้อย่างละเอียด (นัย ที.ม.อ. ๑๓๑)
- <*> เด็ด - ผู้รวบรวม
(๗) ภิกษุทั้งหลายจักเจริญอุเบกขาสัมโพชฌงค์ อยู่เพียงใด ก็พึงหวังความเจริญได้แน่นอน ไม่มีความเสื่อมเพียงนั้น
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อปริหานิยธรรม ๗ ประการนี้จักตั้งอยู่ในภิกษุทั้งหลาย และภิกษุทั้งหลายยังปรากฏอยู่ในอปริหานิยธรรม ๗ ประการนี้เพียงใด ก็พึงหวังความเจริญได้แน่นอน ไม่มีความเสื่อมเพียงนั้น”
๗. สัญญาสูตร
ว่าด้วยอปริหานิยธรรม ๗ ประการ
{๒๕} [๒๗] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงอปริหานิยธรรม ๗ ประการแก่เธอทั้งหลาย ... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็อปริหานิยธรรม ๗ ประการคืออะไรบ้าง คือ(๑) ภิกษุทั้งหลายจักเจริญอนิจจสัญญา …
(๒) ภิกษุทั้งหลายจักเจริญอนัตตสัญญา …
(๓) ภิกษุทั้งหลายจักเจริญอสุภสัญญา ...
- ๑คำว่า สัมโพชฌงค์ องค์ธรรมเป็นเครื่องตรัสรู้ หมายถึงองค์แห่งธรรมสามัคคี ๗ ประการมีสติ เป็นต้นอันเป็นปฏิปักษ์ต่ออุปัทวกิเลสทั้งหลาย เช่น ความท้อแท้ ความฟุ้งซ่าน กามสุขัลลิกานุโยค อัตตกิลมถานุโยค สัสสตทิฏฐิ อุจเฉททิฏฐิ เป็นต้น ซึ่งเมื่อเกิดขึ้นในขณะแห่งโลกิยมรรคหรือโลกุตตร มรรคย่อมเป็นเหตุให้อริยสาวกตรัสรู้คือตื่นจากการหลับเพราะกิเลสเหล่านั้น รู้แจ้งอริยสัจ ๔ หรือ เข้าถึงภาวะนิพพาน (ที.ม.อ. ๔๐๑, ม.มู.อ. ๑/๓๐๖, สํ.ม.อ. ๒๐๕, องฺ.เอกก.อ ๗๓) มี ๗ ประการ คือ (๑) สติสัมโพชฌงค์ องค์แห่งปัญญาเครื่องตรัสรู้คือความระลึกได้ (๒) ธัมมวิจยสัมโพชฌงค์ องค์ แห่งปัญญาเครื่องตรัสรู้คือการสอดส่องธรรม (๓) วิริยสัมโพชฌงค์ องค์แห่งปัญญาเครื่องตรัสรู้ คือความเพียร (๔) ปีติสัมโพชฌงค์ องค์แห่งปัญญาเครื่องตรัสรู้คือความอิ่มใจ (๕) ปัสสัทธิ สัมโพชฌงค์ องค์แห่งปัญญาเครื่องตรัสรู้คือความสงบ (๖) สมาธิสัมโพชฌงค์ องค์แห่งปัญญา เครื่องตรัสรู้คือความตั้งใจมั่น (๗) อุเบกขาสัมโพชฌงค์ องค์แห่งปัญญาเครื่องตรัสรู้คือความวางเฉย {ที.ปา. (แปล) ๑๑/๓๓๐/๓๔๓, ม.มู.อ. ๑/๙๑-๙๒}
จบ โพธิยสูตร