พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย สัตตกนิบาต ปฐมปัณณาสก์ · วัชชีวรรค
สัญญาสูตร เล่ม ๒๓
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๒๕ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๗/๑๐ ในวัชชีวรรคมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย สัตตกนิบาต ปฐมปัณณาสก์ วัชชีวรรค สัญญาสูตร (ฉบับหลวง เล่ม ๒๓ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๓ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๓๗ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๓)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๓ หน้า ๔๒–๔๓
(๗) ภิกษุทั้งหลายจักเจริญอุเบกขาสัมโพชฌงค์ อยู่เพียงใด ก็พึงหวังความเจริญได้แน่นอน ไม่มีความเสื่อมเพียงนั้น
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อปริหานิยธรรม ๗ ประการนี้จักตั้งอยู่ในภิกษุทั้งหลาย และภิกษุทั้งหลายยังปรากฏอยู่ในอปริหานิยธรรม ๗ ประการนี้เพียงใด ก็พึงหวังความเจริญได้แน่นอน ไม่มีความเสื่อมเพียงนั้น”
๗. สัญญาสูตร
ว่าด้วยอปริหานิยธรรม ๗ ประการ
{๒๕} [๒๗] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงอปริหานิยธรรม ๗ ประการแก่เธอทั้งหลาย ... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็อปริหานิยธรรม ๗ ประการคืออะไรบ้าง คือ(๑) ภิกษุทั้งหลายจักเจริญอนิจจสัญญา …
(๒) ภิกษุทั้งหลายจักเจริญอนัตตสัญญา …
(๓) ภิกษุทั้งหลายจักเจริญอสุภสัญญา ...
- ๑คำว่า สัมโพชฌงค์ องค์ธรรมเป็นเครื่องตรัสรู้ หมายถึงองค์แห่งธรรมสามัคคี ๗ ประการมีสติ เป็นต้นอันเป็นปฏิปักษ์ต่ออุปัทวกิเลสทั้งหลาย เช่น ความท้อแท้ ความฟุ้งซ่าน กามสุขัลลิกานุโยค อัตตกิลมถานุโยค สัสสตทิฏฐิ อุจเฉททิฏฐิ เป็นต้น ซึ่งเมื่อเกิดขึ้นในขณะแห่งโลกิยมรรคหรือโลกุตตร มรรคย่อมเป็นเหตุให้อริยสาวกตรัสรู้คือตื่นจากการหลับเพราะกิเลสเหล่านั้น รู้แจ้งอริยสัจ ๔ หรือ เข้าถึงภาวะนิพพาน (ที.ม.อ. ๔๐๑, ม.มู.อ. ๑/๓๐๖, สํ.ม.อ. ๒๐๕, องฺ.เอกก.อ ๗๓) มี ๗ ประการ คือ (๑) สติสัมโพชฌงค์ องค์แห่งปัญญาเครื่องตรัสรู้คือความระลึกได้ (๒) ธัมมวิจยสัมโพชฌงค์ องค์ แห่งปัญญาเครื่องตรัสรู้คือการสอดส่องธรรม (๓) วิริยสัมโพชฌงค์ องค์แห่งปัญญาเครื่องตรัสรู้ คือความเพียร (๔) ปีติสัมโพชฌงค์ องค์แห่งปัญญาเครื่องตรัสรู้คือความอิ่มใจ (๕) ปัสสัทธิ สัมโพชฌงค์ องค์แห่งปัญญาเครื่องตรัสรู้คือความสงบ (๖) สมาธิสัมโพชฌงค์ องค์แห่งปัญญา เครื่องตรัสรู้คือความตั้งใจมั่น (๗) อุเบกขาสัมโพชฌงค์ องค์แห่งปัญญาเครื่องตรัสรู้คือความวางเฉย {ที.ปา. (แปล) ๑๑/๓๓๐/๓๔๓, ม.มู.อ. ๑/๙๑-๙๒}
(๔) ภิกษุทั้งหลายจักเจริญอาทีนวสัญญา …
(๕) ภิกษุทั้งหลายจักเจริญปหานสัญญา …
(๖) ภิกษุทั้งหลายจักเจริญวิราคสัญญา ...
(๗) ภิกษุทั้งหลายจักเจริญนิโรธสัญญา อยู่เพียงใด ก็พึงหวังความเจริญได้แน่นอน ไม่มีความเสื่อมเพียงนั้น
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อปริหานิยธรรม ๗ ประการนี้ จักตั้งอยู่ในภิกษุทั้งหลาย และภิกษุทั้งหลายยังปรากฏอยู่ในอปริหานิยธรรม ๗ ประการนี้เพียงใด ก็พึงหวังความเจริญได้แน่นอน ไม่มีความเสื่อมเพียงนั้น”
๘. เสขสูตร
ว่าด้วยสาเหตุให้พระเสขะเสื่อมและไม่เสื่อม ๗ ประการ
{๒๖} [๒๘] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๗ ประการนี้ ย่อมเป็นไปเพื่อความเสื่อมแก่ภิกษุผู้เสขะ ธรรม ๗ ประการคืออะไรบ้าง คือ
- ๑คำว่า สัญญา หมายถึงความกำหนดหมาย แนวความคิดความเข้าใจสำหรับใช้กำหนดพิจารณา ในการเจริญกัมมัฏฐาน ในที่นี้ตรัสไว้ ๗ ประการ คือ (๑) อนิจจสัญญา ความกำหนดหมายความ ไม่เที่ยงแห่งอุปาทานขันธ์ ๕ (๒) อนัตตสัญญา ความกำหนดหมายในความเป็นอนัตตาแห่งธรรม ทั้งปวง (๓) อสุภสัญญา ความกำหนดหมายในความไม่งามแห่งกาย (๔) อาทีนวสัญญา ความ กำหนดหมายในโทษทุกข์ของกายอันมีความเจ็บไข้ต่าง ๆ (๕) ปหานสัญญา ความกำหนดหมาย เพื่อจะละอุปาทานขันธ์ ๕ (๖) วิราคสัญญา ความกำหนดหมายว่าวิราคะคือภาวะจิตที่ปราศจาก ความกำหนัดเป็นธรรมละเอียดประณีต (๗) นิโรธสัญญา ความกำหนดหมายว่านิโรธคือภาวะ ดับสังขารธรรมเป็นธรรมละเอียดประณีต (นัย องฺ.เอกก.อ. ๔๖๙-๔๗๐, องฺ.ฉกฺก.อ.๑๑๖)
- ๒ภิกษุผู้เสขะ หมายถึงภิกษุผู้ยังต้องศึกษาไตรสิกขาได้แก่ พระอริยบุคคล ๗ เบื้องต้นในจำนวน ๘ คือ ท่านผู้ตั้งอยู่ในโสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผลหรือท่านผู้เป็นพระโสดาบัน สกทาคามิมรรค สกทาคามิผลหรือท่านผู้เป็นพระสกทาคามี อนาคามิมรรค อนาคามิผลหรือท่านผู้เป็นพระอนาคามี และท่านผู้ตั้งอยู่ในอรหัตมรรค (นัย วิ.อ. ๑/๒๕๗, สํ.ส.อ. ๑๐๑, สํ.ม.อ. ๑๙๕, องฺ.ทุก.อ. ๓๔)
จบ สัญญาสูตร