อรกานุสาสนีสูตร เล่ม ๒๓

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ใดมีจิตประทุษร้าย พึงด่า พึงบริภาษศาสดาเจ้าลัทธิทั้ง ๗ นี้ผู้ปราศจากความกำหนัดในกาม มี บริวารหลายร้อยคน พร้อมด้วยหมู่สาวก ผู้นั้นพึงประสพสิ่งที่ไม่เป็นบุญเป็นอันมาก แต่ผู้ใดมีจิตประทุษร้าย ด่า บริภาษบุคคลผู้สมบูรณ์ด้วยทิฏฐิ คนเดียว ผู้นั้นย่อมประสพสิ่งที่ไม่เป็นบุญมากกว่านั้นอีก ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เพราะว่าเราไม่กล่าวความอดทนเห็นปานนี้ภายนอกจากธรรมวินัยนี้ เหมือนดังในเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ทั้งหลายดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้นแล เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้ว่า ‘เราทั้งหลายจักไม่มีจิตประทุษร้ายในเพื่อนร่วมพรมหจรรย์ <*> เลย’ เธอทั้งหลาย พึงศึกษาอย่างนี้แล”

๑๐. อรกสูตร

ว่าด้วยคำสอนของอรกศาสดา

{๗๑} [๗๔] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เรื่องเคยมีมาแล้ว มีศาสดาชื่ออรกะผู้เป็นเจ้าลัทธิปราศจากความกำหนัดในกาม ก็อรกศาสดานั้นมีสาวกอยู่หลายร้อยคน อรกศาสดาแสดงธรรมแก่สาวกอย่างนี้ว่า ‘ดูก่อนพราหมณ์ ชีวิตของมนุษย์ทั้งหลายมีน้อย นิดหน่อย รวดเร็ว มีทุกข์มาก มีความคับแค้นมาก จะพึงถูกต้องได้ด้วยปัญญา จึงควรทำกุศลไว้ ควรประพฤติพรหมจรรย์กัน เพราะสัตว์ที่เกิดมาแล้วจะไม่ตายไม่มี

ดูก่อนพราหมณ์ หยาดนํ้าค้างบนยอดหญ้า เมื่อดวงอาทิตย์ขึ้นมา ย่อมเหือดแห้งไปได้เร็ว ไม่อยู่ได้นาน แม้ฉันใด ชีวิตของมนุษย์ทั้งหลายก็ฉันนั้นเหมือนกัน มีอุปมาเหมือนกับหยาดนํ้าค้าง นิดหน่อย รวดเร็ว มีทุกข์มาก มีความคับแค้นมาก จะพึงถูกต้องได้ด้วยปัญญา จึงควรทำกุศลไว้ ควรประพฤติพรหมจรรย์กัน เพราะสัตว์ที่เกิดมาแล้วจะไม่ตายไม่มีดูก่อนพราหมณ์ เมื่อฝนตกหนาเม็ด ฟองนํ้าย่อมแตกเร็ว คงอยู่ได้ไม่นาน แม้ฉันใด ชีวิตของมนุษย์ทั้งหลายก็ฉันนั้นเหมือนกัน มีอุปมาเหมือนฟองนํ้า นิดหน่อย รวดเร็ว มีทุกข์มาก มีความคับแค้นมาก จะพึงถูกต้อง ได้ด้วยปัญญา จึงควรทำกุศลไว้ ควรประพฤติพรหมจรรย์กัน เพราะสัตว์ที่ เกิดมาแล้วจะไม่ตายไม่มีดูก่อนพราหมณ์ รอยไม้ที่ขีดลงไปในนํ้าย่อมกลับเข้าหากันเร็ว คงอยู่ไม่ได้นาน แม้ฉันใด ชีวิตของมนุษย์ทั้งหลายก็ฉันนั้นเหมือนกัน มีอุปมาเหมือนรอยไม้ที่ขีดลงไปในนํ้า ... เพราะสัตว์ที่เกิดมาแล้วจะไม่ตายไม่มี

ดูก่อนพราหมณ์ แม่นํ้าไหลลงจากภูเขา ไหลไปไกล มีกระแสเชี่ยว ย่อมพัดเอาซึ่งสิ่งที่พอจะพัดไปได้ ไม่มีระยะเวลาหรือชั่วครู่ที่มันจะหยุด แต่ที่แท้แม่นํ้านั้นมีแต่ไหลรุดเรื่อยไปถ่ายเดียว แม้ฉันใด ชีวิตของมนุษย์ ทั้งหลายก็ฉันนั้นเหมือนกัน มีอุปมาเหมือนแม่นํ้าที่ไหลลงจากภูเขา ... เพราะสัตว์ที่เกิดมาแล้วจะไม่ตายไม่มีดูก่อนพราหมณ์ บุรุษผู้แข็งแรงอมก้อนเสลดไว้ที่ปลายลิ้นแล้วพึงถ่มไปโดยง่ายดายแม้ฉันใด ชีวิตของมนุษย์ทั้งหลายก็ฉันนั้นเหมือนกัน มีอุปมาเหมือนก้อนเสลด ... เพราะสัตว์ที่เกิดมาแล้วจะไม่ตายไม่มี

ดูก่อนพราหมณ์ ชิ้นเนื้อที่ใส่ไว้ในกะทะเหล็กซึ่งถูกเผาตลอดทั้งวัน ย่อมจะย่อยยับไปรวดเร็ว ไม่คงอยู่ได้นาน แม้ฉันใด ชีวิตของมนุษย์ทั้งหลาย

ก็ฉันนั้นเหมือนกัน มีอุปมาเหมือนชิ้นเนื้อ ... เพราะสัตว์ที่เกิดมาแล้วจะไม่ตายไม่มี

ดูก่อนพราหมณ์ แม่โคที่จะถูกเชือด ถูกนำไปสู่ที่ฆ่า ก้าวเท้าใดเดินไปก็อยู่ใกล้คนฆ่า อยู่ใกล้ความตาย แม้ฉันใด ชีวิตของมนุษย์ทั้งหลายก็ฉันนั้นเหมือนกัน มีอุปมาเหมือนแม่โคที่จะถูกเชือด นิดหน่อย รวดเร็ว มีทุกข์มาก มีความคับแค้นมาก จะพึงถูกต้องได้ด้วยปัญญา จึงควรทำกุศลไว้ ควร ประพฤติพรหมจรรย์กัน เพราะสัตว์ที่เกิดมาแล้วจะไม่ตายไม่มี’

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็สมัยนั้นแล มนุษย์ทั้งหลายมีอายุประมาณ ๖๐,๐๐๐ ปี เด็กหญิงมีอายุ ๕๐๐ ปีจึงควรแก่การมีสามี ก็สมัยนั้น มนุษย์ ทั้งหลายมีอาพาธ ๖ อย่างเท่านั้น คือ เย็น ร้อน หิว ระหาย ปวดอุจจาระ ปวดปัสสาวะ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อรกศาสดานั้นถึงเมื่อมนุษย์ทั้งหลายมีอายุยืน ดำรงอยู่กันนาน มีอาพาธน้อยอย่างนี้ ก็ยังแสดงธรรมให้สาวกฟังอย่าง นี้ว่า ‘ดูก่อนพราหมณ์ ชีวิตของมนุษย์ทั้งหลายน้อย นิดหน่อย รวดเร็ว มีทุกข์มาก มีความคับแค้นมาก จะพึงถูกต้องได้ด้วยปัญญา จึงควรทำกุศลไว้ ควรประพฤติพรหมจรรย์กัน เพราะสัตว์ที่เกิดมาแล้วจะไม่ตายไม่มี’ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในปัจจุบัน เมื่อจะกล่าวให้ถูกก็พึงกล่าวว่า ‘ชีวิตของมนุษย์ทั้งหลายน้อย นิดหน่อย รวดเร็ว มีทุกข์มาก มีความคับแค้นมาก จะพึงถูกต้องได้ด้วยปัญญา จึงควรทำกุศลไว้ ควรประพฤติพรหมจรรย์กัน เพราะสัตว์ที่เกิดมาแล้วจะไม่ตายไม่มี’

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในปัจจุบันนี้ คนที่มีอายุยืนก็อยู่ได้นานเพียง ๑๐๐ ปี หรือน้อยกว่านั้นบ้าง เกินกว่านั้นบ้าง ก็คนที่มีอายุอยู่ถึง ๑๐๐ ปีย่อมอยู่ครบ ๓๐๐ ฤดู คือ ฤดูหนาว ๑๐๐ ฤดูร้อน ๑๐๐ ฤดูฝน ๑๐๐ คนที่มีอายุอยู่ถึง ๓๐๐ ฤดูย่อมอยู่ครบ ๑,๒๐๐ เดือน คือ ฤดูหนาว ๔๐๐ เดือน ฤดูร้อน ๔๐๐ เดือน ฤดูฝน ๔๐๐ เดือน คนที่มีอายุอยู่ถึง ๑,๒๐๐ เดือน ย่อมอยู่ครบ ๒,๔๐๐ กึ่งเดือน คือ ฤดูหนาว ๘๐๐ กึ่งเดือน ฤดูร้อน ๘๐๐ กึ่งเดือน ฤดูฝน ๘๐๐ กึ่งเดือน

คนที่มีอายุอยู่ครบ ๒,๔๐๐ กึ่งเดือนย่อมอยู่ครบ ๓๖,๐๐๐ ราตรี คือ ฤดูหนาว ๑๒,๐๐๐ ราตรี ฤดูร้อน ๑๒,๐๐๐ ราตรี ฤดูฝน ๑๒,๐๐๐ ราตรี คนที่มีอายุอยู่ถึง ๓๖,๐๐๐ ราตรีย่อมบริโภคอาหาร ๗๒,๐๐๐ มื้อ คือ ฤดูหนาว ๒๔,๐๐๐ มื้อ ฤดูร้อน ๒๔,๐๐๐ มื้อ ฤดูฝน ๒๔,๐๐๐ มื้อ พร้อม ๆ กับดื่มนมมารดาและอันตรายแห่งการบริโภคอาหารใน ๒ ประการนั้น อันตรายแห่งการบริโภคอาหารมีดังนี้ คือ คนโกรธย่อมไม่บริโภคอาหาร คนมีความทุกข์ก็ไม่บริโภคอาหาร คนเจ็บไข้ก็ไม่บริโภคอาหาร คนรักษาอุโบสถก็ไม่บริโภคอาหาร คนที่ไม่ได้อาหารก็ไม่บริโภคอาหาร ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราได้กำหนดอายุประมาณแห่งอายุ ฤดู ปี เดือน กึ่งเดือน ราตรี วัน การบริโภคอาหาร และอันตรายแห่งการบริโภคอาหาร ของมนุษย์ผู้มีอายุ ๑๐๐ ปีไว้ด้วยประการดังนี้ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กิจอันใดที่ศาสดาผู้แสวงหาประโยชน์เกื้อกูล ผู้อนุเคราะห์จะพึงทำแก่สาวกทั้งหลายด้วยอาศัยความเอ็นดู กิจอันนั้นเราก็ได้ทำแก่เธอทั้งหลายแล้ว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นั่นโคนไม้ นั่นเรือนว่าง เธอทั้งหลายจงเพ่งพินิจเถิด อย่าประมาท อย่าได้เป็นผู้มีความเดือดร้อนในภายหลังเลย นี้เป็นคำสั่งสอนของเราสำหรับเธอทั้งหลาย”

จบ มหาวรรคที่ ๗

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. หิโรตตัปปสูตร ๒. สัตตสุริยสูตร

๓. นคโรปมสูตร ๔. ธัมมัญญูสูตร

๕. ปาริฉัตตกสูตร ๖. สักกัจจสูตร

๗. ภาวนาสูตร ๘. อัคคิขันโธปมสูตร

๙. สุเนตตสูตร ๑๐. อรกสูตร

๘. วินยวรรค

๑. ปฐมวินยธรสูตร

ว่าด้วยคุณสมบัติของพระวินัยธร ๗ ประการ นัยที่ ๑

{๗๒} [๗๕] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการ เป็นพระวินัยธร ได้ ธรรม ๗ ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) รู้จักอาบัติ (๒) รู้จักอนาบัติ

(๓) รู้จักอาบัติเบา (๔) รู้จักอาบัติหนัก

(๕) เป็นผู้มีศีล คือ สำรวมในปาติโมกขสังวร ถึงพร้อมด้วยอาจาระและโคจร มีปกติเห็นภัยในโทษแม้เพียงเล็กน้อย สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย