ปาริฉัตตกสูตร เล่ม ๒๓

๕. ปาริฉัตตกสูตร

ว่าด้วยอริยสาวกที่เปรียบกับต้นปาริชาติ

{๖๖} [๖๙] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมัยใด ต้นปาริฉัตตกพฤกษ์ของเทวดาชั้นดาวดึงส์มีใบเหลือง สมัยนั้น เทวดาชั้นดาวดึงส์ย่อมพากันดีใจว่า ‘เวลานี้ต้นปาริฉัตตกพฤกษ์มีใบเหลือง ไม่นานนักก็จักผลัดใบ’ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมัยใด ต้นปาริฉัตตกพฤกษ์ของเทวดาชั้นดาวดึงส์ผลัดใบ สมัยนั้น เทวดาชั้นดาวดึงส์ย่อมพากันดีใจว่า ‘เวลานี้ ต้นปาริฉัตตกพฤกษ์กำลังผลัดใบ ไม่นานนัก ก็จักผลิดอกออกใบ’ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมัยใด ต้นปาริฉัตตกพฤกษ์ของเทวดาชั้นดาวดึงส์ผลิดอกออกใบ สมัยนั้น เทวดาชั้นดาวดึงส์ย่อมพากันดีใจว่า ‘เวลานี้ต้นปาริฉัตตกพฤกษ์ผลิดอกออกใบแล้ว ไม่นานนักก็จักเป็นดอกเป็นใบ’ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมัยใด ต้นปาริฉัตตกพฤกษ์ของเทวดาชั้นดาวดึงส์เป็นดอกเป็นใบแล้ว

สมัยนั้น เทวดาชั้นดาวดึงส์ย่อมพากันดีใจว่า ‘เวลานี้ต้นปาริฉัตตกพฤกษ์เป็นดอกเป็นใบแล้ว ไม่นานนักก็จักเป็นดอกตูม’ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมัยใด ต้นปาริฉัตตกพฤกษ์ของเทวดาชั้นดาวดึงส์เป็นดอกตูมแล้ว สมัยนั้น เทวดาชั้นดาวดึงส์ย่อมพากันดีใจว่า ‘เวลานี้ต้นปาริฉัตตกพฤกษ์ออกดอกตูมแล้ว ไม่นานนักก็จักเริ่มแย้ม’ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมัยใด ต้นปาริฉัตตกพฤกษ์ของเทวดาชั้นดาวดึงส์เริ่มแย้มแล้ว สมัยนั้น เทวดาชั้นดาวดึงส์ย่อมพากันดีใจว่า ‘เวลานี้ต้นปาริฉัตตกพฤกษ์เริ่มแย้มแล้ว ไม่นานนักก็จักบานเต็มที่’ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมัยใด ต้นปาริฉัตตกพฤกษ์ของเทวดาชั้นดาวดึงส์บานเต็มที่แล้ว สมัยนั้น เทวดาชั้นดาวดึงส์ย่อมพากันดีใจ อิ่มเอมพรั่งพร้อม ปรนเปรอตนด้วยเบญจกามคุณอยู่ตลอดระยะ ๔ เดือนทิพย์ ที่ควงแห่งต้นปาริฉัตตกพฤกษ์

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลต้นปาริฉัตตกพฤกษ์ซึ่งบานเต็มที่แล้วจะแผ่รัศมีไปได้ ๕๐ โยชน์โดยรอบ จะส่งกลิ่นตามลมไปได้ ๑๐๐ โยชน์ นี้เป็นอานุภาพของต้นปาริฉัตตกพฤกษ์

ฉันนั้นเหมือนกันแล ภิกษุทั้งหลาย สมัยใด อริยสาวกคิดจะออกจากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิต สมัยนั้น อริยสาวกย่อมเป็นเหมือนต้นปาริฉัตตกพฤกษ์ของเทวดาชั้นดาวดึงส์มีใบเหลือง

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมัยใด อริยสาวกปลงผมและหนวด นุ่งห่มผ้าย้อมนํ้าฝาดออกจากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิตแล้ว สมัยนั้น อริยสาวกย่อมเป็นเหมือนต้นปาริฉัตตกพฤกษ์ของเทวดาชั้นดาวดึงส์ผลัดใบ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมัยใด อริยสาวกสงัดแล้วจากกาม สงัดแล้วจากอกุศลธรรม บรรลุปฐมฌานที่มีวิตก มีวิจาร มีปีติและสุขอันเกิดแต่วิเวกอยู่ สมัยนั้น อริยสาวกย่อมเป็นเหมือนต้นปาริฉัตตกพฤกษ์ของเทวดาชั้นดาวดึงส์ผลิดอกออกใบดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมัยใด อริยสาวกบรรลุทุติยฌานที่มีความผ่องใสในภายใน มีภาวะที่จิตเป็นเอกผุดขึ้น ไม่มีวิตก ไม่มีวิจารเพราะวิตกวิจารสงบไป มีปีติและสุขอันเกิดแต่สมาธิอยู่ สมัยนั้น อริยสาวกย่อมเป็นเหมือนต้นปาริฉัตตกพฤกษ์ของเทวดาชั้นดาวดึงส์เป็นดอกเป็นใบดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมัยใด อริยสาวกมีอุเบกขา มีสติ มีสัมปชัญญะเสวยสุขด้วยนามกายเพราะปีติสิ้นไป บรรลุตติยฌานที่พระอริยะทั้งหลายสรรเสริญว่า ‘ผู้ได้ฌานนี้เป็นผู้มีอุเบกขา มีสติ อยู่เป็นสุข’ ดังนี้อยู่ สมัยนั้นอริยสาวกย่อมเป็นเหมือนต้นปาริฉัตตกพฤกษ์ของเทวดาชั้นดาวดึงส์เป็นดอกตูมดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมัยใด อริยสาว <*> บรรลุจตุตถฌานที่ไม่มีทุกข์ไม่มีสุข มีสติบริสุทธิ์เพราะอุเบกขา เพราะละสุขละทุกข์ได้และเพราะโสมนัสโทมนัสดับไปก่อนแล้วอยู่ สมัยนั้น อริยสาวกย่อมเป็นเหมือนต้นปาริฉัตตกพฤกษ์ของเทวดาชั้นดาวดึงส์เริ่มแย้ม

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมัยใด อริยสาวกทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะมิได้เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ สมัยนั้น อริยสาวกย่อมเป็นเหมือนต้นปาริฉัตตกพฤกษ์ของเทวดาชั้นดาวดึงส์บานเต็มที่

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมัยนั้น ภุมมเทวดาย่อมส่งเสียงป่าวประกาศว่า ‘ท่านรูปนี้มีชื่ออย่างนี้ เป็นสัทธิวิหาริกของท่านผู้นี้ ออกจากหมู่บ้านหรือนิคม ชื่อโน้นมาบวชเป็นบรรพชิต ทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันหา อาสวะมิได้เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่’ เทวดาชั้นจาตุมหาราชได้ยินเสียงประกาศของภุมมเทวดา ... เทวดาชั้นดาวดึงส์ ... เทวดาชั้นยามา ... เทวดาชั้นดุสิต ... เทวดาชั้นนิมมานรดี ... เทวดา ชั้นปรนิมมิตวสวัตดี ... เทวดาชั้นพรหมได้ยินเสียงประกาศแห่งเทวดาชั้น ปรนิมมิตวสวัตดีแล้วย่อมส่งเสียงป่าวประกาศว่า ‘ท่านรูปนี้มีชื่ออย่างนี้ เป็นสัทธิวิหาริกของท่านผู้นี้ ออกจากหมู่บ้านหรือนิคมชื่อโน้นมาบวชเป็นบรรพชิต ทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะมิได้เพราะอาสวะทั้งหลาย สิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่”โดยวิธีนี้ เสียงประกาศก็ระบือไปตลอดพรหมโลกในชั่วขณะนั้นชั่วครู่นั้น นี้เป็นอานุภาพของพระขีณาสพ”

๖. สักกัจจสูตร

ว่าด้วยคารวะ ๗ ประการ

{๖๗} [๗๐] ครั้งนั้น ท่านพระสารีบุตรปลีกตัวเร้นอยู่ในที่ลับ เกิดความคิดคำนึงอย่างนี้ว่า “ภิกษุสักการะ เคารพ อาศัยอะไรอยู่หนอ จึงจะละอกุศลเจริญกุศลได้”