๖. สมาปัตติสูตร เล่ม ๒๒

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุหรือภิกษุณีบางรูปแม้มีทุกขโทมนัส มีนํ้าตา นองหน้า รํ่าไห้อยู่ ก็ประพฤติพรหมจรรย์ให้บริสุทธิ์บริบูรณ์อยู่ได้ เธอย่อม ถึงฐานะอันน่าสรรเสริญที่ชอบแก่เหตุ ๕ ประการนี้แลในปัจจุบัน”

๖. สมาปัตติสูตร

ว่าด้วยธรรมที่เป็นปฏิปักษ์ต่อกัน

{๖} [๖] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การถึงอกุศลธรรมย่อมไม่มีตลอดเวลาที่ ศรัทธาในกุศลธรรมทั้งหลายยังตั้งมั่นอยู่ แต่เมื่อใดศรัทธาเสื่อมหายไป อัสสัทธิยะ (ความไม่มีศรัทธา) กลุ้มรุมอยู่ เมื่อนั้นการถึงอกุศลธรรมย่อมมีดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การถึงอกุศลธรรมย่อมไม่มีตลอดเวลาที่หิริใน กุศลธรรมทั้งหลายยังตั้งมั่นอยู่ แต่เมื่อใดหิริเสื่อมหายไป อหิริกะ (ความไม่มีหิริ) กลุ้มรุมอยู่ เมื่อนั้น การถึงอกุศลธรรมย่อมมีดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การถึงอกุศลธรรมย่อมไม่มีตลอดเวลาที่โอตตัปปะ ในกุศลธรรมทั้งหลายยังตั้งมั่นอยู่ แต่เมื่อใดโอตตัปปะเสื่อมหายไป อโนตตัปปะ (ความไม่มีโอตตัปปะ) กลุ้มรุมอยู่ เมื่อนั้นการถึงอกุศลธรรมย่อมมีดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การถึงอกุศลธรรมย่อมไม่มีตลอดเวลาที่วิริยะใน กุศลธรรมทั้งหลายยังตั้งมั่นอยู่ แต่เมื่อใดวิริยะเสื่อมหายไป โกสัชชะ (ความ เกียจคร้าน) กลุ้มรุมอยู่ เมื่อนั้นการถึงอกุศลธรรมย่อมมีดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การถึงอกุศลธรรมย่อมไม่มีตลอดเวลาที่ปัญญาใน กุศลธรรมทั้งหลายยังตั้งมั่นอยู่ แต่เมื่อใดปัญญาเสื่อมหายไป ปัญญาทราม กลุ้มรุมอยู่ เมื่อนั้นการถึงอกุศลธรรมย่อมมี”

๗. กามสูตร

ว่าด้วยการอนุเคราะห์คนที่ควรอนุเคราะห์

{๗} [๗] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย โดยมากสัตว์ทั้งหลายหมกหมุ่นอยู่ในกาม

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กุลบุตรผู้ละเคียวและคานหาบหญ้าออกจากเรือนมาบวช เป็นบรรพชิต ควรเรียกว่าเป็นกุลบุตรผู้มีศรัทธาบวช ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะว่าเขาควรได้กามด้วยความเป็นหนุ่มสาว และ กามเหล่านั้นไม่ว่าจะเป็นอย่างใดอย่างหนึ่ง คือ อย่างเลว อย่างกลาง และ อย่างประณีต ทั้งหมดก็ถึงการนับได้ว่าเป็นกามทั้งนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนเด็กอ่อนนอนแบเบาะ มักจะเอาชิ้นไม้หรือชิ้นกระเบื้องใส่เข้าไป ในปากเพราะความประมาทของพี่เลี้ยง พี่เลี้ยงก็จะสนใจในตัวเด็กนั้นทันที แล้วรีบนำเอาชิ้นไม้หรือชิ้นกระเบื้องออกโดยเร็ว ถ้าไม่สามารถนำออกโดยเร็ว ได้ ก็จะใช้มือซ้ายจับศีรษะไว้ งอนิ้วมือข้างขวาสอดควักออกมาทั้งที่มีโลหิต ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เพราะว่าความลำบากนั่นจะมีแก่เด็ก เราไม่กล่าวว่า ไม่มีความลำบาก และพี่เลี้ยงผู้หวังประโยชน์ มุ่งความสุข มีความเอ็นดู พึงกระทำอย่างนั้นด้วยความเอ็นดู ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แต่เมื่อใดแล เด็กนั้น เจริญวัย มีปัญญาสามารถขึ้น เมื่อนั้นแล พี่เลี้ยงก็วางใจในเด็กนั้นว่า ‘บัดนี้ เด็กมีความสามารถรักษาตนเอง ไม่ควรที่จะประมาทต่อได้แล้ว’ ฉันใด