๓. โจรสูตร เล่ม ๒๒

๓. มหาโจรสูตร

ว่าด้วยองค์แห่งมหาโจร ๕ ประการ

{๑๐๓} [๑๐๓] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มหาโจรประกอบด้วยองค์ ๕ ประการ ย่อมตัดช่องย่องเบาบ้าง ปล้นไม่ให้เหลือบ้าง ทำการล้อมเรือนหลังเดียวแล้วปล้น บ้าง ปล้นในทางเปลี่ยวบ้าง องค์ ๕ ประการคืออะไรบ้าง คือ มหาโจรในโลกนี้

(๑) เป็นผู้อาศัยที่อันไม่ราบเรียบ (๒) เป็นผู้อาศัยที่รกชัฏ

(๓) เป็นผู้อาศัยบุคคลผู้มีกำลัง (๔) เป็นผู้ใช้จ่ายโภคทรัพย์

(๕) เป็นผู้เที่ยวไปคนเดียว

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็มหาโจรเป็นผู้อาศัยที่อันไม่ราบเรียบอย่างไร คือ มหาโจรในโลกนี้ย่อมอาศัยเกาะกลางนํ้าหรือซอกเขา ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มหา โจรเป็นผู้อาศัยที่อันไม่ราบเรียบอย่างนี้แล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็มหาโจรเป็นผู้อาศัยที่รกชัฏอย่างไร คือ มหาโจร ในโลกนี้ย่อมอาศัยพงหญ้ารก ๆ บ้าง ต้นไม้รก ๆ บ้าง ตลิ่งบ้าง ราวไพรใหญ่ บ้าง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มหาโจรเป็นผู้อาศัยที่รกชัฏอย่างนี้แล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็มหาโจรเป็นผู้อาศัยบุคคลผู้มีกำลังอย่างไร คือ มหาโจรในโลกนี้ย่อมอาศัยพระราชาหรือราชมหาอำมาตย์ เขาคิดอย่างนี้ว่า ‘ถ้าใครจักกล่าวหาอะไรเรา พระราชาหรือราชมหาอำมาตย์เหล่านี้ก็จักช่วยกัน ปกปิดความผิดของเราแล้วว่าคดีความให้’ ดังนี้ ถ้าใครกล่าวหาอะไรมหาโจร นั้นเข้าพระราชาและราชมหาอำมาตย์เหล่านั้นต่างก็จะช่วยกันปกปิดความ ผิดของมหาโจรนั้นแล้วว่าคดีความให้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มหาโจรเป็นผู้ อาศัยบุคคลผู้มีกำลังอย่างนี้แล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็มหาโจรเป็นผู้ใช้จ่ายโภคทรัพย์อย่างไร คือ มหาโจรในโลกนี้เป็นผู้มั่งคั่ง มีทรัพย์มาก มีโภคะมาก เขาคิดอย่างนี้ว่า ‘ถ้า ใครจักกล่าวหาอะไรเรา เราจักจ่ายโภคทรัพย์ปกปิดเรื่องนั้นเสีย’ ถ้าใคร กล่าวหาอะไรเขา เขาก็จะใช้จ่ายโภคทรัพย์ปกปิดเรื่องนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มหาโจรเป็นผู้ใช้จ่ายโภคทรัพย์อย่างนี้แลดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็มหาโจรเป็นผู้เที่ยวไปคนเดียวอย่างไร คือ มหา โจรในโลกนี้เป็นผู้ทำโจรกรรมคนเดียว ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่าเขาย่อม ปรารถนาว่า ‘ความลับของเราอย่าได้แพร่งพรายไปภายนอก’ ดูก่อนภิกษุ ทั้งหลาย มหาโจรเป็นผู้เที่ยวไปคนเดียวอย่างนี้แล“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มหาโจรประกอบด้วยองค์ ๕ ประการนี้แลย่อม ตัดช่องย่องเบาบ้าง ปล้นไม่ให้เหลือบ้าง ทำการล้อมเรือนหลังเดียวแล้วปล้น บ้าง ปล้นในทางเปลี่ยวบ้าง

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกัน ปาปภิกษุ ประกอบด้วยธรรม ๕ ประการย่อมบริหารตนให้ถูกกำจัด ให้ถูกทำลาย เป็นไปกับด้วยโทษ ถูก วิญญูชนตำหนิ ทั้งจะประสพบาปมิใช่บุญเป็นอันมาก ธรรม ๕ ประการคืออะไรบ้าง คือ ปาปภิกษุในธรรมวินัยนี้

(๑) เป็นผู้อาศัยกรรมอันไม่ราบเรียบ (๒) เป็นผู้อาศัยที่รกชัฏ

(๓) เป็นผู้อาศัยบุคคลผู้มีกำลัง (๔) เป็นผู้ใช้จ่ายโภคทรัพย์

(๕) เป็นผู้เที่ยวไปคนเดียว

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ปาปภิกษุเป็นผู้อาศัยกรรมอันไม่ราบเรียบอย่างไร คือ ปาปภิกษุในธรรมวินัยนี้ประกอบด้วยกายกรรมอันไม่ราบเรียบ ด้วย วจีกรรมอันไม่ราบเรียบ ด้วยมโนกรรมอันไม่ราบเรียบ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ปาปภิกษุเป็นผู้อาศัยกรรมอันไม่ราบเรียบอย่างนี้แล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ปาปภิกษุเป็นผู้อาศัยที่รกชัฏอย่างไร คือ ปาป ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นมิจฉาทิฏฐิ ประกอบด้วยอันตคาหิกทิฏฐิ ดูก่อนภิกษุ ทั้งหลาย ปาปภิกษุเป็นผู้อาศัยที่รกชัฏอย่างนี้แล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ปาปภิกษุเป็นผู้อาศัยบุคคลผู้มีกำลังอย่างไร คือ ปาปภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมอาศัยพระราชาหรือราชมหาอำมาตย์ เธอคิด อย่างนี้ว่า ‘ถ้าใครจักกล่าวหาอะไรเรา พระราชาหรือราชมหาอำมาตย์เหล่านี้ ก็จักช่วยปกปิดความผิดของเราแล้วว่าคดีความให้’ ดังนี้ ถ้าใครกล่าวหา อะไรปาปภิกษุนั้น พระราชาและราชมหาอำมาตย์เหล่านั้นต่างก็จะช่วยกัน ปกปิดความผิดของภิกษุนั้นไว้แล้วว่าคดีความให้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ปาปภิกษุเป็นผู้อาศัยบุคคลผู้มีกำลังอย่างนี้แลดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ปาปภิกษุเป็นผู้ใช้จ่ายโภคทรัพย์อย่างไร คือ ปาป ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ได้จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร เธอคิดอย่างนี้ว่า ‘ถ้าใครจักกล่าวหาอะไรเรา เราก็จักแจกจ่าย ลาภปกปิดเรื่องนั้นเสีย’ ถ้าใครกล่าวหาอะไรเธอ เธอก็แจกจ่ายลาภปกปิด เรื่องนั้นเสีย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ปาปภิกษุเป็นผู้ใช้จ่ายโภคทรัพย์อย่างนี้แลดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ปาปภิกษุเป็นผู้เที่ยวไปคนเดียวอย่างไร คือ ปาป ภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมอยู่อาศัยในชนบทชายแดนรูปเดียว เธอเมื่อเข้าไปหา ตระกูลทั้งหลายในชนบทนั้นย่อมจะได้ลาภ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ปาปภิกษุ เป็นผู้เที่ยวไปคนเดียวอย่างนี้แล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ปาปภิกษุประกอบด้วยธรรม ๕ ประการนี้แล ย่อม บริหารตนให้ถูกกำจัด ให้ถูกทำลาย เป็นไปกับด้วยโทษ ถูกวิญญูชนตำหนิ ทั้งจะประสพบาปมิใช่บุญเป็นอันมาก”

๔. สมณสุขุมาลสูตร

ว่าด้วยธรรมของสมณะผู้ละเอียดอ่อน

{๑๐๔} [๑๐๔] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๕ ประการนี้ ชื่อว่าเป็นสมณะผู้ละเอียดอ่อนในหมู่สมณะ ธรรม ๕ ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) ภิกษุในธรรมวินัยนี้ถูกขอร้องเท่านั้นจึงใช้สอยจีวรมาก มิได้ถูก ขอร้องก็จะใช้สอยแต่น้อย ถูกขอร้องเท่านั้นจึงบริโภคบิณฑบาตมาก มิได้ถูกขอร้องก็จะบริโภคแต่น้อย ถูกขอร้องเท่านั้นจึงใช้สอย เสนาสนะมาก มิได้ถูกขอร้องก็จะใช้สอยแต่น้อย ถูกขอร้อง เ ท่านั้นจึงบริโภคคิลานปัจจัยเภสัชบริขารมาก มิได้ถูกขอร้องก็จะบริโภคแต่น้อย(๒) เธออยู่กับเพี่อนร่วมพรหมจรรย์เหล่าใด เพื่อนร่วมพรหมจรรย์เหล่านั้นย่อมประพฤติต่อเธอด้วยกายกรรมเป็นที่ชอบใจเป็นส่วนมาก ที่ไม่ชอบใจเป็นส่วนน้อย ย่อมประพฤติต่อเธอด้วยวจีกรรมเป็นที่ชอบใจเป็นส่วนมาก ที่ไม่ชอบใจเป็นส่วนน้อย ย่อมประพฤติต่อ เธอด้วยมโนกรรมเป็นที่ชอบใจเป็นส่วนมาก ที่ไม่ชอบใจเป็นส่วนน้อย ย่อมนำเข้าไปแต่สิ่งที่ชอบใจเท่านั้นเป็นส่วนมาก ที่ไม่ ชอบใจเป็นส่วนน้อย(๓) เวทนาเหล่าใดที่มีดีเป็นสมุฏฐานก็ดี มีเสมหะเป็นสมุฏฐานก็ดี มี ลมเป็นสมุฏฐานก็ดี ประชุมกันเกิดก็ดี เกิดแต่ฤดูเปลี่ยนแปลงก็ดี เกิดแต่บริหารไม่สม่ำเสมอก็ดี เกิดแต่บาดเจ็บก็ดี เกิดแต่ผลของกรรมก็ดี เวทนาเหล่านั้นย่อมไม่เกิดขึ้นแก่เธอเป็นส่วนมาก เธอเป็นผู้มีอาพาธน้อย