๔. สุขุมาลสูตร เล่ม ๒๒

๔. สมณสุขุมาลสูตร

ว่าด้วยธรรมของสมณะผู้ละเอียดอ่อน

{๑๐๔} [๑๐๔] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๕ ประการนี้ ชื่อว่าเป็นสมณะผู้ละเอียดอ่อนในหมู่สมณะ ธรรม ๕ ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) ภิกษุในธรรมวินัยนี้ถูกขอร้องเท่านั้นจึงใช้สอยจีวรมาก มิได้ถูก ขอร้องก็จะใช้สอยแต่น้อย ถูกขอร้องเท่านั้นจึงบริโภคบิณฑบาตมาก มิได้ถูกขอร้องก็จะบริโภคแต่น้อย ถูกขอร้องเท่านั้นจึงใช้สอย เสนาสนะมาก มิได้ถูกขอร้องก็จะใช้สอยแต่น้อย ถูกขอร้อง เ ท่านั้นจึงบริโภคคิลานปัจจัยเภสัชบริขารมาก มิได้ถูกขอร้องก็จะบริโภคแต่น้อย(๒) เธออยู่กับเพี่อนร่วมพรหมจรรย์เหล่าใด เพื่อนร่วมพรหมจรรย์เหล่านั้นย่อมประพฤติต่อเธอด้วยกายกรรมเป็นที่ชอบใจเป็นส่วนมาก ที่ไม่ชอบใจเป็นส่วนน้อย ย่อมประพฤติต่อเธอด้วยวจีกรรมเป็นที่ชอบใจเป็นส่วนมาก ที่ไม่ชอบใจเป็นส่วนน้อย ย่อมประพฤติต่อ เธอด้วยมโนกรรมเป็นที่ชอบใจเป็นส่วนมาก ที่ไม่ชอบใจเป็นส่วนน้อย ย่อมนำเข้าไปแต่สิ่งที่ชอบใจเท่านั้นเป็นส่วนมาก ที่ไม่ ชอบใจเป็นส่วนน้อย(๓) เวทนาเหล่าใดที่มีดีเป็นสมุฏฐานก็ดี มีเสมหะเป็นสมุฏฐานก็ดี มี ลมเป็นสมุฏฐานก็ดี ประชุมกันเกิดก็ดี เกิดแต่ฤดูเปลี่ยนแปลงก็ดี เกิดแต่บริหารไม่สม่ำเสมอก็ดี เกิดแต่บาดเจ็บก็ดี เกิดแต่ผลของกรรมก็ดี เวทนาเหล่านั้นย่อมไม่เกิดขึ้นแก่เธอเป็นส่วนมาก เธอเป็นผู้มีอาพาธน้อย

(๔) เธอเป็นผู้มีปกติได้ฌาน ๔ ที่ก้าวล่วงกามาพจรจิต เป็นธรรมเครื่อง อยู่เป็นสุขในปัจจุบัน ได้ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก โดยไม่ลำบาก

(๕) เธอทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะมิได้เพราะ อาสวะทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๕ ประการนี้แลชื่อว่า เป็นสมณะผู้ละเอียดอ่อนในหมู่สมณะ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อจะเรียกบุคคลใดให้ถูกว่าเป็นสมณะผู้ละเอียด อ่อนในหมู่สมณะก็พึงเรียกบุคคลนั้นซึ่งก็คือตัวเรานี้แหละว่าเป็นสมณะ ผู้ละเอียดอ่อนในหมู่สมณะ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะเราถูกขอร้องเท่านั้น จึงใช้สอยจีวรมาก มิได้ถูกขอร้องก็จะใช้สอยแต่น้อย ถูกขอร้องเท่านั้น จึงบริโภคบิณฑบาตมาก มิได้ถูกขอร้องก็จะบริโภคแต่น้อย ถูกขอร้องเท่านั้น จึงใช้สอยเสนาสนะมาก มิได้ถูกขอร้องก็จะใช้สอยแต่น้อย ถูกขอร้องเท่านั้น จึงบริโภคคิลานปัจจัยเภสัชบริขารมาก มิได้ถูกขอร้องก็จะบริโภคแต่น้อยอนึ่ง เราอยู่กับภิกษุเหล่าใด ภิกษุเหล่านั้นย่อมประพฤติต่อเราด้วยกาย กรรมอันเป็นที่ชอบใจเท่านั้นเป็นส่วนมาก

ที่ไม่ชอบใจเป็นส่วนน้อย ย่อมประพฤติต่อเราด้วยวจีกรรมเป็นที่ชอบใจเท่านั้นเป็นส่วนมาก ที่ไม่ชอบใจเป็นส่วนน้อย ย่อมประพฤติต่อเราด้วยมโนกรรมเป็นที่ชอบใจเท่านั้นเป็นส่วนมาก ที่ไม่ชอบใจเป็นส่วนน้อย ย่อมนำเข้ามาแต่สิ่งที่ชอบใจเท่านั้นเป็นส่วนมาก ที่ไม่ชอบใจเป็นส่วนน้อยอนึ่ง เวทนาเหล่าใดที่มีดีเป็นสมุฏฐานก็ดี มีเสมหะเป็นสมุฏฐานก็ดี มีลมเป็นสมุฏฐานก็ดี ประชุมกันเกิดขึ้นก็ดี เกิดแต่ฤดูเปลี่ยนแปลงก็ดี เกิดแต่ การบริหารไม่สมํ่าเสมอก็ดี เกิดแต่บาดเจ็บก็ดี เกิดแต่ผลของกรรมก็ดี เวทนา เหล่านั้นไม่เกิดขึ้นแก่เราเป็นส่วนมาก เราเป็นผู้มีอาพาธน้อย

อนึ่ง เราเป็นผู้มีปกติได้ฌาน ๔ ที่ก้าวล่วงกามาพจรจิต เป็นธรรมเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบัน ได้ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก โดยไม่ลำบากอนึ่ง เราทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะมิได้เพราะ อาสวะทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อจะเรียกบุคคลใดให้ถูกว่าเป็นสมณะผู้ละเอียด อ่อนในหมู่สมณะ ก็พึงเรียกบุคคลนั้นซึ่งก็คือตัวเรานี่แหละว่าเป็นสมณะผู้ละเอียดอ่อนในหมู่สมณะ”

๕. ผาสุวิหารสูตร

ว่าด้วยธรรมเครื่องเป็นสุข ๕ ประการ

{๑๐๕} [๑๐๕] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผาสุวิหารธรรม คือ ธรรมเครื่องอยู่เป็น สุขมี ๕ ประการนี้ ๕ ประการคืออะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้(๑) เข้าไปตั้งกายกรรมประกอบด้วยเมตตาในเพื่อนร่วมพรหม จรรย์ทั้งต่อหน้าและลับหลัง

(๒) เข้าไปตั้งวจีกรรมประกอบด้วยเมตตาในเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ ทั้งต่อหน้า และลับหลัง

(๓) เข้าไปตั้งมโนกรรมประกอบด้วยเมตตาในเพื่อนร่วมพรหม จรรย์ทั้งต่อหน้าและลับหลัง

(๔) มีศีล อันไม่ขาด ไม่ทะลุ ไม่ด่าง ไม่พร้อย เป็นไท อัน วิญญูชนสรรเสริญ อันตัณหาและทิฏฐิไม่จับต้อง เป็นไปเพื่อสมาธิ เสมอกันกับเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ทั้งต่อหน้า และลับหลัง