พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ทสกนิบาต ตติยปัณณาสก์ · สมณสัญญาวรรค
สมณสัญญาสูตร เล่ม ๒๔
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๐๑ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑/๑๒ ในสมณสัญญาวรรคมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ทสกนิบาต ตติยปัณณาสก์ สมณสัญญาวรรค สมณสัญญาสูตร (ฉบับหลวง เล่ม ๒๔ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๔ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๓๘ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๔)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๔ หน้า ๒๐๒–๒๐๓
๓. ตติยปัณณาสก์
(๑๑) ๑. สมณสัญญาวรรค
๑. สมณสัญญาสูตร
ว่าด้วยสมณสัญญา ๓ ประการ
{๑๐๑} [๑๐๑] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมณสัญญา ๓ ประการอันภิกษุเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมยังธรรม ๗ ประการให้บริบูรณ์ สมณสัญญา ๓ ประการ คืออะไรบ้าง คือ สมณสัญญาว่า(๑) เราเป็นผู้มีเพศต่างจากคฤหัสถ์
(๒) ชีวิตของเราเนื่องด้วยผู้อื่น
(๓) มรรยาทอย่างอื่นที่เราควรทำมีอยู่
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมณสัญญา ๓ ประการนี้แลอันภิกษุเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมยังธรรม ๗ ประการให้บริบูรณ์ธรรม ๗ ประการคืออะไรบ้าง คือ
(๑) เป็นผู้มีปกติทำติดต่อ ประพฤติติดต่อเป็นนิตย์ในศีลทั้งหลาย
(๒) เป็นผู้ไม่โลภ (๓) เป็นผู้ไม่พยาบาท
(๔) เป็นผู้ไม่ถือตัว (๕) เป็นผู้ใคร่ต่อการศึกษา
(๖) เป็นผู้มีการพิจารณาปัจจัยทั้งหลายอันเป็นบริขารแห่งชีวิต ว่าปัจจัยเหล่านี้มีประโยชน์อย่างนี้แล้วจึงบริโภค(๗) เป็นผู้บำเพ็ญเพียรอยู่
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมณสัญญา ๓ ประการนี้แลอันภิกษุเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมยังธรรม ๗ ประการนี้ให้บริบูรณ์”
- ๑สมณสัญญา หมายถึงสัญญาคือความกำหนดหมายที่เกิดขึ้นแก่สมณะทั้งหลาย (องฺ.ทสก.อ. ๓๗๒)
๒. โพชฌังคสูตร
ว่าด้วยโพชฌงค์ ๗ ประการ
{๑๐๒} [๑๐๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย โพชฌงค์ ๗ ประการนี้อันภิกษุเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมยังวิชชา ๓ ประการให้บริบูรณ์ โพชฌงค์ ๗ ประการ คืออะไรบ้าง คือ
(๑) สติสัมโพชฌงค์ (๒) ธัมมวิจยสัมโพชฌงค์
(๓) วิริยสัมโพชฌงค์ (๔) ปีติสัมโพชฌงค์
(๕) ปัสสัทธิสัมโพชฌงค์ (๖) สมาธิสัมโพชฌงค์
(๗) อุเบกขาสัมโพชฌงค์
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย โพชฌงค์ ๗ ประการนี้แลอันภิกษุเจริญแล้ว ทำให้ มากแล้ว ย่อมยังวิชชา ๓ ประการให้บริบูรณ์
วิชชา ๓ ประการคืออะไบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้
(๑) ย่อมระลึกชาติก่อนได้เป็นอันมาก คือ ระลึกได้หนึ่งชาติบ้าง สองชาติบ้าง ... ย่อมระลึกชาติก่อนได้เป็นอันมากพร้อม ทั้งอาการพร้อมทั้งอุเทศด้วยประการฉะนี้
- ๑โพชฌงค์ (หรือ สัมโพชฌงค์) องค์ธรรมเป็นเครื่องตรัสรู้ หมายถึงองค์แห่งธรรมสามัคคี ๗ ประการมีสติเป็นต้นอันเป็นปฏิปักษ์ต่ออุปัทวกิเลสทั้งหลาย เช่น ความท้อแท้ ความฟุ้งซ่าน กามสุขัลลิกานุโยค อัตตกิลมถานุโยค สัสสตทิฏฐิ อุจเฉททิฏฐิ เป็นต้น ซึ่งเมื่อเกิดขึ้นในขณะแห่ง โลกิยมรรคหรือโลกุตรมรรคย่อมเป็นเหตุให้อริยสาวกตรัสรู้คือตื่นจากการหลับเพราะกิเลสเหล่านั้น รู้แจ้งอริยสัจ ๔ หรือเข้าถึงภาวะนิพพาน (ที.ม.อ. ๔๐๑, ม.มู.อ.๑/๓๐๖,สํ.ม.อ.๒๐๕,องฺ.เอกก.อ ๗๓) มี ๗ ประการ คือ (๑) สติสัมโพชฌงค์ องค์แห่งปัญญาเครื่องตรัสรู้คือความระลึกได้ (๒) ธัมมวิจยสัมโพชฌงค์ องค์แห่งปัญญาเครื่องตรัสรู้คือการสอดส่องธรรม (๓)วิริยสัมโพชฌงค์ องค์แห่งปัญญาเครื่องตรัสรู้คือความเพียร (๔) ปีติสัมโพชฌงค์ องค์แห่งปัญญาเครื่องตรัสรู้คือ ความอิ่มใจ (๕) ปัสสัทธิสัมโพชฌงค์ องค์แห่งปัญญาเครื่องตรัสรู้คือความสงบ (๖) สมาธิ-สัมโพชฌงค์ องค์แห่งปัญญาเครื่องตรัสรู้คือความตั้งใจมั่น (๗) อุเบกขาสัมโพชฌงค์ องค์แห่ง ปัญญาเครื่องตรัสรู้คือความวางเฉย {ที.ปา. (แปล) ๑๑/๓๓๐/๓๔๓, ม.มู.อ. ๑/๙๑-๙๒}
จบ สมณสัญญาสูตร