อริยมรรควรรค

อริยมคฺคญฺจ โว ภิกฺขเว ธมฺมํ เทสิสฺสามิ อนริยมคฺคญฺจ ตํ สุณาถ สาธุกํ มนสิกโรถ ภาสิสฺสามีติ ฯ เอวํ ภนฺเตติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ ฯ ภควา เอตทโวจ กตโม จ ภิกฺขเว อนริโย มคฺโค มิจฺฉาทิฏฺฐิ ฯเปฯ มิจฺฉาวิมุตฺติ อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว อนริโย มคฺโค ฯ กตโม จ ภิกฺขเว อริโย มคฺโค สมฺมาทิฏฺฐิ ฯเปฯ สมฺมาวิมุตฺติ อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว อริโย มคฺโคติ ฯ

ดูกรภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงธรรมที่เป็นอริยมรรคและธรรมที่มิใช่อริยมรรคแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าวภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคแล้ว พระผู้มีพระภาคได้ตรัสว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็ธรรมที่มิใช่อริยมรรคเป็นไฉน มิจฉาทิฐิ ฯลฯ มิจฉาวิมุติ นี้เรียกว่าธรรมที่มิใช่อริยมรรค ดูกรภิกษุทั้งหลายก็ธรรมที่เป็นอริยมรรคเป็นไฉนสัมมาทิฐิ ฯลฯ สัมมาวิมุติ นี้เรียกว่าธรรมที่เป็นอริยมรรค ฯ

จบสูตรที่ ๑

กณฺหมคฺคญฺจ โว ภิกฺขเว ธมฺมํ เทสิสฺสามิ สุกฺกมคฺคญฺจ ๑ ตํ สุณาถ สาธุกํ มนสิกโรถ ภาสิสฺสามีติ ฯ เอวํ ภนฺเตติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ ฯ ภควา เอตทโวจ กตโม จ ภิกฺขเว กณฺหมคฺโค มิจฺฉาทิฏฺฐิ ฯเปฯ มิจฺฉาวิมุตฺติ อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว กณฺหมคฺโค ฯ กตโม จ ภิกฺขเว สุกฺโก มคฺโค ๒ สมฺมาทิฏฺฐิ ฯเปฯ สมฺมาวิมุตฺติ อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว สุกฺโก มคฺโคติ ฯ

ดูกรภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงธรรมที่เป็นมรรคาดำและธรรมที่เป็นมรรคาขาวแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าวภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคแล้ว พระผู้มีพระภาคได้ตรัสว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่เป็นมรรคาดำเป็นไฉนคือ มิจฉาทิฐิ ฯลฯ มิจฉาวิมุติ นี้เรียกว่าธรรมที่เป็นมรรคาดำ ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็ธรรมที่เป็นมรรคาขาวเป็นไฉน สัมมาทิฐิฯลฯ สัมมาวิมุติ นี้เรียกว่าธรรมที่เป็นมรรคาขาว ฯ

จบสูตรที่ ๒

สทฺธมฺมญฺจ โว ภิกฺขเว [๓] เทสิสฺสามิ อสทฺธมฺมญฺจ ตํ สุณาถ สาธุกํ มนสิกโรถ ภาสิสฺสามีติ ฯ เอวํ ภนฺเตติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ ฯ ภควา เอตทโวจ กตโม จ ภิกฺขเว อสทฺธมฺโม มิจฺฉาทิฏฺฐิ ฯเปฯ มิจฺฉาวิมุตฺติ อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว อสทฺธมฺโม ฯ กตโม จ ภิกฺขเว สทฺธมฺโม สมฺมาทิฏฺฐิ ฯเปฯ สมฺมาวิมุตฺติ อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว สทฺธมฺโมติ ฯ

ดูกรภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงสัทธรรมและอสัทธรรมแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคแล้วพระผู้มีพระภาคได้ตรัสว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็อสัทธรรมเป็นไฉน มิจฉาทิฐิ ฯลฯ

มิจฉาวิมุติ นี้เรียกว่าอสัทธรรม ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็สัทธรรมเป็นไฉน สัมมาทิฐิ ฯลฯ

สัมมาวิมุติ นี้เรียกว่าสัทธรรม ฯ

จบสูตรที่ ๓

สปฺปุริสธมฺมญฺจ โว ภิกฺขเว เทสิสฺสามิ อสปฺปุริสธมฺมญฺจ ตํ สุณาถ สาธุกํ มนสิกโรถ ภาสิสฺสามีติ ฯ เอวํ ภนฺเตติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ ฯ ภควา เอตทโวจ กตโม จ ภิกฺขเว อสปฺปุริสธมฺโม มิจฺฉาทิฏฺฐิ ฯเปฯ มิจฺฉาวิมุตฺติ อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว อสปฺปุริสธมฺโม ฯ กตโม จ ภิกฺขเว สปฺปุริส ธมฺโม สมฺมาทิฏฺฐิ ฯเปฯ สมฺมาวิมุตฺติ อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว สปฺปุริสธมฺโมติ ฯ

๑ ยุ. สุกฺกมคฺคญฺจ ... กณฺหมคฺคญฺจ ฯ ๒ ม. สพฺพวาเรสุ สุกฺกมคฺโค ฯ

๓ โป. ม. ธมฺมนฺติ อตฺถิ ฯ

ดูกรภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงสัปปุริสธรรมและอสัปปุริสธรรมแก่เธอทั้งหลายเธอทั้งหลายจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคแล้วพระผู้มีพระภาคได้ตรัสว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็อสัปปุริสธรรมเป็นไฉน มิจฉาทิฐิ ฯลฯ

มิจฉาวิมุติ นี้เรียกว่าอสัปปุริสธรรม ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็สัปปุริสธรรมเป็นไฉน คือสัมมาทิฐิ ฯลฯ สัมมาวิมุติ นี้เรียกว่าสัปปุริสธรรม ฯ

จบสูตรที่ ๔

อุปฺปาเทตพฺพญฺจ โว ภิกฺขเว ธมฺมํ เทสิสฺสามิ น อุปฺปาเทตพฺพญฺจ ตํ สุณาถ สาธุกํ มนสิกโรถ ภาสิสฺสามีติ ฯ เอวํ ภนฺเตติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ ฯ ภควา เอตทโวจ กตโม จ ภิกฺขเว น อุปฺปาเทตพฺโพ ธมฺโม มิจฺฉาทิฏฺฐิ ฯเปฯ มิจฺฉาวิมุตฺติ อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว น อุปฺปาเทตพฺโพ ธมฺโม ฯ กตโม จ ภิกฺขเว อุปฺปาเทตพฺโพ ธมฺโม สมฺมาทิฏฺฐิ ฯเปฯ สมฺมาวิมุตฺติ อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว อุปฺปาเทตพฺโพ ธมฺโมติ ฯ

ดูกรภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงธรรมที่ควรให้เกิดขึ้นและธรรมที่ไม่ควรให้เกิดขึ้นแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าวภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคแล้ว พระผู้มีพระภาคได้ตรัสว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็ธรรมที่ไม่ควรให้เกิดขึ้น

เป็นไฉน คือ มิจฉาทิฐิ ฯลฯ มิจฉาวิมุติ นี้เรียกว่า ธรรมที่ไม่ควรให้เกิดขึ้น ดูกรภิกษุ

ทั้งหลาย ก็ธรรมที่ควรให้เกิดขึ้นเป็นไฉนสัมมาทิฐิ ฯลฯ สัมมาวิมุติ นี้เรียกว่าธรรมที่ควรให้เกิดขึ้น ฯ

จบสูตรที่ ๕

อาเสวิตพฺพญฺจ โว ภิกฺขเว ธมฺมํ เทสิสฺสามิ น อาเสวิตพฺพญฺจ ตํ สุณาถ สาธุกํ มนสิกโรถ ภาสิสฺสามีติ ฯ เอวํ ภนฺเตติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ ฯ ภควา เอตทโวจ กตโม จ ภิกฺขเว น อาเสวิตพฺโพ ธมฺโม มิจฺฉาทิฏฺฐิ ฯเปฯ มิจฺฉาวิมุตฺติ อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว น อาเสวิตพฺโพ ธมฺโม ฯ กตโม จ ภิกฺขเว อาเสวิตพฺโพ ธมฺโม สมฺมาทิฏฺฐิ ฯเปฯ สมฺมาวิมุตฺติ อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว อาเสวิตพฺโพ ธมฺโมติ ฯ

ดูกรภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงธรรมที่ควรเสพและธรรมที่ไม่ควรเสพแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคแล้ว พระผู้มีพระภาคได้ตรัสว่า ดูกรภิกษุทั้งหลายก็ธรรมที่ไม่ควรเสพเป็นไฉน คือมิจฉาทิฐิ ฯลฯ มิจฉาวิมุติ นี้เรียกว่าธรรมที่ไม่ควรเสพ ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็ธรรมที่ควรเสพเป็นไฉน สัมมาทิฐิ ฯลฯสัมมาวิมุติ นี้เรียกว่าธรรมที่ควรเสพ ฯ

จบสูตรที่ ๖

ภาเวตพฺพญฺจ โว ภิกฺขเว ธมฺมํ เทสิสฺสามิ น ภาเวตพฺพญฺจ ตํ สุณาถ สาธุกํ มนสิกโรถ ภาสิสฺสามีติ ฯ เอวํ ภนฺเตติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ ฯ ภควา เอตทโวจะ กตโม จ ภิกฺขเว น ภาเวตพฺโพ ธมฺโม มิจฺฉาทิฏฺฐิ ฯเปฯ มิจฺฉาวิมุตฺติ อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว น ภาเวตพฺโพ ธมฺโม ฯ กตโม จ ภิกฺขเว ภาเวตพฺโพ ธมฺโม สมฺมาทิฏฺฐิ ฯเปฯ สมฺมาวิมุตฺติ อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว ภาเวตพฺโพ ธมฺโมติ ฯ

ดูกรภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงธรรมที่ควรให้เจริญและธรรมที่ไม่ควรให้เจริญแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าวภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคแล้ว พระผู้มีพระภาคได้ตรัสว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็ธรรมที่ไม่ควรให้เจริญเป็นไฉน มิจฉาทิฐิ ฯลฯ มิจฉาวิมุติ นี้เรียกว่าธรรมที่ไม่ควรให้เจริญ ดูกรภิกษุทั้งหลายก็ธรรมที่ควรให้เจริญเป็นไฉนสัมมาทิฐิ ฯลฯ สัมมาวิมุติ นี้เรียกว่าธรรมที่ควรให้เจริญ ฯ

จบสูตรที่ ๗

พหุลีกาตพฺพญฺจ โว ภิกฺขเว ธมฺมํ เทสิสฺสามิ น พหุลีกาตพฺพญฺจ ตํ สุณาถ สาธุกํ มนสิกโรถ ภาสิสฺสามีติ ฯ เอวํ ภนฺเตติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ ฯ ภควา เอตทโวจ กตโม จ ภิกฺขเว น พหุลีกาตพฺโพ ธมฺโม มิจฺฉาทิฏฺฐิ ฯเปฯ มิจฺฉาวิมุตฺติ อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว น พหุลีกาตพฺโพ ธมฺโม ฯ กตโม จ ภิกฺขเว พหุลีกาตพฺโพ ธมฺโม สมฺมาทิฏฺฐิ ฯเปฯ สมฺมาวิมุตฺติ อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว พหุลีกาตพฺโพ ธมฺโมติ ฯ

ดูกรภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงธรรมที่ควรทำให้มากและธรรมที่ไม่ควรทำให้มากแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าวภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคแล้ว พระผู้มีพระภาคได้ตรัสว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็ธรรมที่ไม่ควรทำให้มากเป็นไฉน มิจฉาทิฐิ ฯลฯ มิจฉาวิมุติ นี้เรียกว่าธรรมที่ไม่ควรทำให้มาก ดูกรภิกษุทั้งหลายก็ธรรมที่ควรทำให้มากเป็นไฉนสัมมาทิฐิ ฯลฯ สัมมาวิมุติ นี้เรียกว่าธรรมที่ควรทำให้มาก ฯ

จบสูตรที่ ๘

อนุสฺสริตพฺพญฺจ โว ภิกฺขเว ธมฺมํ เทสิสฺสามิ น อนุสสริตพฺพญฺจ ตํ สุณาถ สาธุกํ มนสิกโรถ ภาสิสฺสามีติ ฯ เอวํ ภนฺเตติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ ฯ ภควา เอตทโวจ กตโม จ ภิกฺขเว น อนุสฺสริตพฺโพ ธมฺโม มิจฺฉาทิฏฺฐิ ฯเปฯ มิจฺฉาวิมุตฺติ อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว น อนุสฺสริตพฺโพ ธมฺโม ฯ กตโม จ ภิกฺขเว อนุสฺสริตพฺโพ ธมฺโม สมฺมาทิฏฺฐิ ฯเปฯ สมฺมาวิมุตฺติ อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว อนุสฺสริตพฺโพ ธมฺโมติ ฯ

ดูกรภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงธรรมที่ควรระลึก และธรรมที่ไม่ควรระลึกแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคแล้ว พระผู้มีพระภาคได้ตรัสว่า ดูกรภิกษุทั้งหลายก็ธรรมที่ไม่ควรระลึกเป็นไฉน มิจฉาทิฐิ ฯลฯ มิจฉาวิมุติ นี้เรียกว่าธรรมที่ไม่ควรระลึก ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็ธรรมที่ควรระลึกเป็นไฉน สัมมาทิฐิ ฯลฯสัมมาวิมุติ นี้เรียกว่าธรรมที่ควรระลึก ฯ

จบสูตรที่ ๙

สจฺฉิกาตพฺพญฺจ โว ภิกฺขเว ธมฺมํ เทสิสฺสามิ น สจฺฉิกาตพฺพญฺจ ตํ สุณาถ สาธุกํ มนสิกโรถ ภาสิสฺสามีติ ฯ เอวํ ภนฺเตติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ ฯ ภควา เอตทโวจ กตโม จ ภิกฺขเว น สจฺฉิกาตพฺโพ ธมฺโม มิจฺฉาทิฏฺฐิ ฯเปฯ มิจฺฉาวิมุตฺติ อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว น สจฺฉิกาตพฺโพ ธมฺโม ฯ กตโม จ ภิกฺขเว สจฺฉิกาตพฺโพ ธมฺโม สมฺมาทิฏฺฐิ ฯเปฯ สมฺมาวิมุตฺติ อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว สจฺฉิกาตพฺโพ ธมฺโมติ ฯ

อริยมคฺควคฺโค ปญฺจโม ฯ

ตติยปณฺณาสโก ตติโย ฯ

____________

จตุตฺถปณฺณาสโก

ปุคฺคลวคฺโค ปฐโม

ดูกรภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงธรรมที่ควรทำให้แจ้งและธรรมที่ไม่ควรทำให้แจ้งแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าวภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคแล้ว พระผู้มีพระภาคได้ตรัสว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็ธรรมที่ไม่ควรทำให้แจ้งเป็นไฉน มิจฉาทิฐิ ฯลฯ มิจฉาวิมุติ นี้เรียกว่าธรรมที่ไม่ควรทำให้แจ้ง ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็ธรรมที่ควรทำให้แจ้งเป็นไฉนสัมมาทิฐิ ฯลฯ สัมมาวิมุติ นี้เรียกว่าธรรมที่ควรทำให้แจ้ง ฯ

จบสูตรที่ ๑๐

จบอริยมรรคที่ ๕

จบตติยปัณณาสก์ที่ ๓