อวิชชาสูตร เล่ม ๒๔

(๗) ๒. ยมกวรรค

๑. อวิชชาสูตร

ว่าด้วยอวิชชามีนิวรณ์ ๕ เป็นอาหาร

{๖๑} [๖๑] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ที่สุดเบื้องต้นแห่งอวิชชาย่อมไม่ปรากฏ ก่อนแต่นี้อวิชชามิได้มี แต่มาเกิดมีต่อภายหลัง เพราะเหตุนั้น เราจึงกล่าว คำนี้อย่างนี้ ก็เมื่อเป็นเช่นนั้น จึงปรากฏความนี้ว่า ‘อวิชชามีข้อนี้เป็นปัจจัย’

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้อวิชชาเราก็กล่าวว่ามีอาหาร มิได้กล่าวว่า ไม่มีอาหาร ก็อะไรเล่าเป็นอาหารของอวิชชา ควรจะกล่าวได้ว่านิวรณ์ ๕ แม้นิวรณ์ ๕ เราก็กล่าวว่ามีอาหาร มิได้กล่าวว่าไม่มีอาหาร ก็อะไรเล่าเป็นอาหาร ของนิวรณ์ ๕ ควรจะกล่าวได้ว่าทุจริต ๓ แม้ทุจริต ๓ เราก็กล่าวว่ามีอาหาร มิได้กล่าวว่าไม่มีอาหาร ก็อะไรเล่าเป็นอาหารของทุจริต ๓ ควรจะ กล่าวได้ว่าการไม่สำรวมอินทรีย์ แม้การไม่สำรวมอินทรีย์เราก็กล่าวว่ามีอาหาร มิได้กล่าวว่าไม่มีอาหาร ก็อะไรเล่าเป็นอาหารของการไม่สำรวมอินทรีย์ ควรจะกล่าวได้ว่าความไม่มีสติสัมปชัญญะ แม้ความไม่มีสติสัมปชัญญะเราก็กล่าวว่ามีอาหาร มิได้กล่าวว่าไม่มีอาหาร ก็อะไรเล่าเป็นอาหารของความไม่มีสติสัมปชัญญะ ควรจะกล่าวได้ว่าการทำไว้ในใจโดยไม่แยบคาย แม้การทำไว้----------------------------------------

ในใจโดยไม่แยบคายเราก็กล่าวว่ามีอาหาร มิได้กล่าวว่าไม่มีอาหาร ก็อะไรเล่า เป็นอาหารของการทำไว้ในใจโดยไม่แยบคาย ควรจะกล่าวได้ว่าความไม่มีศรัทธา แม้ความไม่มีศรัทธาเราก็กล่าวว่ามีอาหาร มิได้กล่าวว่าไม่มีอาหาร ก็อะไรเล่าเป็นอาหารของความไม่มีศรัทธา ควรจะกล่าวได้ว่าการไม่ฟังสัทธรรม แม้การไม่ฟังสัทธรรมเราก็กล่าวว่ามีอาหาร มิได้กล่าวว่าไม่มีอาหาร ก็อะไรเล่าเป็นอาหารของการไม่ฟังสัทธรรม ควรจะกล่าวได้ว่าการไม่คบสัตบุรุษ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ด้วยประการดังนี้แล การไม่คบสัตบุรุษที่บริบูรณ์ย่อมยังการไม่ฟังสัทธรรมให้บริบูรณ์ การไม่ฟังสัทธรรมที่บริบูรณ์ย่อมยังความไม่มีศรัทธาให้บริบูรณ์ ความไม่มีศรัทธาที่บริบูรณ์ย่อมยังการทำไว้ในใจโดยไม่แยบคายให้บริบูรณ์ การทำไว้ในใจโดยไม่แยบคายที่บริบูรณ์ย่อมยังความไม่มีสติสัมปชัญญะให้บริบูรณ์ ความไม่มีสติสัมปชัญญะที่บริบูรณ์ย่อมยังการไม่สำรวมอินทรีย์ให้บริบูรณ์ การไม่สำรวมอินทรีย์ที่บริบูรณ์ย่อมยังทุจริต ๓ ให้บริบูรณ์ ทุจริต ๓ ที่บริบูรณ์ย่อมยังนิวรณ์ ๕ ให้บริบูรณ์ นิวรณ์ ๕ ที่บริบูรณ์ย่อมยังอวิชชาให้บริบูรณ์ อวิชชานี้มีอาหารอย่างนี้และบริบูรณ์อย่างนี้

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนเมื่อฝนเม็ดใหญ่ตกอยู่บนภูเขา เมื่อฝนตกหนักอยู่ นํ้านั้นก็ไหลไปตามที่ลุ่ม ย่อมยังซอกเขา ลำธาร และห้วยให้เต็ม ซอกเขา ลำธาร และห้วยที่เต็มย่อมยังหนองให้เต็ม หนองที่เต็มย่อมยังบึงให้เต็ม บึงที่เต็มย่อมยังแม่น้ำน้อยให้เต็ม แม่นํ้าน้อยที่เต็มย่อมยังแม่นํ้าใหญ่ให้เต็ม แม่นํ้าใหญ่ที่เต็มย่อมยังมหาสมุทรสาครให้เต็ม มหาสมุทรสาครนั้นมีอาหารอย่างนี้และเต็มเปี่ยมอย่างนี้ แม้ฉันใด

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การไม่คบสัตบุรุษที่บริบูรณ์ก็ย่อมยังการไม่ฟังสัทธรรมให้บริบูรณ์ การไม่ฟังสัทธรรมที่บริบูรณ์ย่อมยังความไม่มีศรัทธาให้บริบูรณ์ ความไม่มีศรัทธาที่บริบูรณ์ย่อมยังการทำไว้ในใจโดยไม่แยบคายให้ บริบูรณ์การทำไว้ในใจโดยไม่แยบคายที่บริบูรณ์ย่อมยังความไม่มีสติสัมปชัญญะ

ให้บริบูรณ์ ความไม่มีสติสัมปชัญญะที่บริบูรณ์ย่อมยังการไม่สำรวมอินทรีย์ให้บริบูรณ์ การไม่สำรวมอินทรีย์ที่บริบูรณ์ย่อมยังทุจริต ๓ ให้บริบูรณ์ ทุจริต ๓ ที่บริบูรณ์ย่อมยังนิวรณ์ ๕ ให้บริบูรณ์ นิวรณ์ ๕ ที่บริบูรณ์ย่อมยังอวิชชาให้บริบูรณ์ อวิชชานี้มีอาหารอย่างนี้และบริบูรณ์อย่างนี้ ฉันนั้นเหมือนกันแล

ว่าด้วยวิชชาและวิมุตติมีโพชฌงค์ ๗ เป็นอาหาร

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เรากล่าววิชชาและวิมุตติว่ามีอาหาร มิได้กล่าวว่าไม่มีอาหาร ก็อะไรเล่าเป็นอาหารของวิชชาและวิมุตติ ควรจะกล่าวได้ว่า โพชฌงค์ ๗ แม้โพชฌงค์ ๗ เราก็กล่าวว่ามีอาหาร มิได้กล่าวว่าไม่มีอาหาร ก็อะไรเล่าเป็นอาหารของโพชฌงค์ ๗ ควรจะกล่าวได้ว่าสติปัฏฐาน ๔ แม้ สติปัฏฐาน ๔ เราก็กล่าวว่ามีอาหาร มิได้กล่าวว่าไม่มีอาหาร ก็อะไรเล่าเป็น อาหารของสติปัฏฐาน ๔ ควรจะกล่าวได้ว่าสุจริต ๓ แม้สุจริต ๓ เราก็กล่าวว่ามีอาหาร มิได้กล่าวว่าไม่มีอาหาร ก็อะไรเล่าเป็นอาหารของสุจริต ๓ ควร จะกล่าวได้ว่าการสำรวมอินทรีย์ แม้การสำรวมอินทรีย์เราก็กล่าวว่ามีอาหาร มิได้กล่าวว่าไม่มีอาหาร ก็อะไรเล่าเป็นอาหารของการสำรวมอินทรีย์ ควรจะกล่าวได้ว่าสติสัมปชัญญะ แม้สติสัมปชัญญะเราก็กล่าวว่ามีอาหาร มิได้กล่าวว่าไม่มีอาหาร ก็อะไรเล่าเป็นอาหารของสติสัมปชัญญะ ควรจะกล่าว ได้ว่าการทำไว้ในใจโดยแยบคาย แม้การทำไว้ในใจโดยแยบคายเราก็กล่าวว่า-----------------------------------

มีอาหาร มิได้กล่าวว่าไม่มีอาหาร ก็อะไรเล่าเป็นอาหารของการทำไว้ในใจโดยแยบคาย ควรจะกล่าวได้ว่าศรัทธา แม้ศรัทธาเราก็กล่าวว่ามีอาหาร มิได้กล่าวว่าไม่มีอาหาร ก็อะไรเล่าเป็นอาหารของศรัทธา ควรจะกล่าวได้ว่าการ ฟังสัทธรรม แม้การฟังสัทธรรมเราก็กล่าวว่ามีอาหาร มิได้กล่าวว่าไม่มีอาหาร ก็อะไรเล่าเป็นอาหารของการฟังสัทธรรม ควรจะกล่าวได้ว่าการคบสัตบุรุษ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ด้วยประการดังนี้แล การคบสัตบุรุษที่บริบูรณ์ ย่อมยังการฟังสัทธรรมให้บริบูรณ์ การฟังสัทธรรมที่บริบูรณ์ย่อมยังศรัทธาให้บริบูรณ์ ศรัทธาที่บริบูรณ์ย่อมยังการทำไว้ในใจโดยแยบคายให้บริบูรณ์ การทำไว้ในใจโดยแยบคายที่บริบูรณ์ย่อมยังสติสัมปชัญญะให้บริบูรณ์ สติ สัมปชัญญะที่ บริบูรณ์ย่อมยังการสำรวมอินทรีย์ให้บริบูรณ์ การสำรวมอินทรีย์ที่บริบูรณ์ ย่อมยังสุจริต ๓ ให้บริบูรณ์ สุจริต ๓ ที่บริบูรณ์ย่อมยังสติปัฏฐาน ๔ ให้บริบูรณ์ สติปัฏฐาน ๔ ที่บริบูรณ์ย่อมยังโพชฌงค์ ๗ ให้บริบูรณ์ โพชฌงค์ ๗ ที่บริบูรณ์ย่อมยังวิชชาและวิมุตติให้บริบูรณ์ วิชชาและวิมุตตินี้มีอาหารอย่าง นี้และบริบูรณ์อย่างนี้

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนเมื่อฝนเม็ดใหญ่ตกอยู่บนภูเขา เมื่อฝนตกหนักอยู่ น้ำนั้นก็ไหลไปตามที่ลุ่ม ย่อมยังซอกเขา ลำธาร และห้วยให้ เต็มซอกเขา ลำธาร และห้วยที่เต็มย่อมยังหนองให้เต็ม หนองที่เต็ม ย่อมยังบึงให้เต็ม บึงที่เต็มย่อมยังแม่น้ำน้อยให้เต็ม แม่น้ำน้อยที่เต็มย่อมยัง แม่น้ำใหญ่ให้เต็ม แม่น้ำใหญ่ที่เต็มย่อมยังมหาสมุทรสาครให้เต็ม มหาสมุทรสาครนั้นมีอาหารอย่างนี้ และเต็มเปี่ยมอย่างนี้ แม้ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การคบสัตบุรุษที่บริบูรณ์ก็ย่อมยังการฟังสัทธรรมให้บริบูรณ์ การฟัง สัทธรรมที่บริบูรณ์ย่อมยังศรัทธาให้บริบูรณ์ ศรัทธาที่บริบูรณ์ย่อมยังการทำไว้ ในใจโดยแยบคายให้บริบูรณ์ การทำไว้ในใจโดยแยบคายที่บริบูรณ์ย่อมยัง สติสัมปชัญญะ ให้บริบูรณ์ สติสัมปชัญญะที่บริบูรณ์ย่อมยังการสำรวมอินทรีย์ให้บริบูรณ์ การสำรวมอินทรีย์ที่บริบูรณ์ย่อมยังสุจริต ๓ ให้บริบูรณ์

สุจริต ๓ ที่บริบูรณ์ย่อมยังสติปัฏฐาน ๔ ให้บริบูรณ์ สติปัฏฐาน ๔ ที่บริบูรณ์ ย่อมยังโพชฌงค์ ๗ ให้บริบูรณ์ โพชฌงค์ ๗ ที่บริบูรณ์ย่อมยังวิชชาและวิมุตติให้บริบูรณ์ วิชชาและวิมุตตินี้มีอาหารอย่างนี้และบริบูรณ์อย่างนี้ ฉันนั้นเหมือนกันแล”

๒. ตัณหาสูตร

ว่าด้วยภวตัณหามีอวิชชาเป็นอาหาร

{๖๒} [๖๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ที่สุดเบื้องต้นแห่งภวตัณหา ย่อมไม่ปรากฏ ก่อนแต่นี้ภวตัณหามิได้มี แต่มาเกิดมีต่อภายหลัง เพราะเหตุนั้น เราจึง กล่าวคำนี้อย่างนี้ ก็เมื่อเป็นเช่นนั้นจึงปรากฏความนี้ว่า ‘ภวตัณหามีข้อนี้เป็นปัจจัย’

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้ภวตัณหาเราก็กล่าวว่ามีอาหาร มิได้กล่าวว่าไม่มีอาหาร ก็อะไรเล่าเป็นอาหารของภวตัณหา ควรจะกล่าวได้ว่าอวิชชา แม้อวิชชาเราก็กล่าวว่ามีอาหาร มิได้กล่าวว่าไม่มีอาหาร ก็อะไรเล่าเป็นอาหารของอวิชชา ควรจะกล่าวได้ว่านิวรณ์ ๕ แม้นิวรณ์ ๕ เราก็กล่าวว่ามี อาหาร มิได้กล่าวว่าไม่มีอาหาร ก็อะไรเล่าเป็นอาหารของนิวรณ์ ๕ ควรจะกล่าวได้ว่าทุจริต ๓ แม้ทุจริต ๓ เราก็กล่าวว่ามีอาหาร มิได้กล่าวว่าไม่มีอาหาร ก็อะไรเล่าเป็นอาหารของทุจริต ๓ ควรจะกล่าวได้ว่าการไม่สำรวมอินทรีย์ แม้การไม่สำรวมอินทรีย์เราก็กล่าวว่ามีอาหาร มิได้กล่าวว่าไม่มีอาหาร ก็อะไรเล่าเป็นอาหารของการไม่สำรวมอินทรีย์ ควรจะกล่าวได้ว่าความไม่มิสติ สัมปชัญญะ