ตัณหาสูตร เล่ม ๒๔

สุจริต ๓ ที่บริบูรณ์ย่อมยังสติปัฏฐาน ๔ ให้บริบูรณ์ สติปัฏฐาน ๔ ที่บริบูรณ์ ย่อมยังโพชฌงค์ ๗ ให้บริบูรณ์ โพชฌงค์ ๗ ที่บริบูรณ์ย่อมยังวิชชาและวิมุตติให้บริบูรณ์ วิชชาและวิมุตตินี้มีอาหารอย่างนี้และบริบูรณ์อย่างนี้ ฉันนั้นเหมือนกันแล”

๒. ตัณหาสูตร

ว่าด้วยภวตัณหามีอวิชชาเป็นอาหาร

{๖๒} [๖๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ที่สุดเบื้องต้นแห่งภวตัณหา ย่อมไม่ปรากฏ ก่อนแต่นี้ภวตัณหามิได้มี แต่มาเกิดมีต่อภายหลัง เพราะเหตุนั้น เราจึง กล่าวคำนี้อย่างนี้ ก็เมื่อเป็นเช่นนั้นจึงปรากฏความนี้ว่า ‘ภวตัณหามีข้อนี้เป็นปัจจัย’

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้ภวตัณหาเราก็กล่าวว่ามีอาหาร มิได้กล่าวว่าไม่มีอาหาร ก็อะไรเล่าเป็นอาหารของภวตัณหา ควรจะกล่าวได้ว่าอวิชชา แม้อวิชชาเราก็กล่าวว่ามีอาหาร มิได้กล่าวว่าไม่มีอาหาร ก็อะไรเล่าเป็นอาหารของอวิชชา ควรจะกล่าวได้ว่านิวรณ์ ๕ แม้นิวรณ์ ๕ เราก็กล่าวว่ามี อาหาร มิได้กล่าวว่าไม่มีอาหาร ก็อะไรเล่าเป็นอาหารของนิวรณ์ ๕ ควรจะกล่าวได้ว่าทุจริต ๓ แม้ทุจริต ๓ เราก็กล่าวว่ามีอาหาร มิได้กล่าวว่าไม่มีอาหาร ก็อะไรเล่าเป็นอาหารของทุจริต ๓ ควรจะกล่าวได้ว่าการไม่สำรวมอินทรีย์ แม้การไม่สำรวมอินทรีย์เราก็กล่าวว่ามีอาหาร มิได้กล่าวว่าไม่มีอาหาร ก็อะไรเล่าเป็นอาหารของการไม่สำรวมอินทรีย์ ควรจะกล่าวได้ว่าความไม่มิสติ สัมปชัญญะ

แม้ความไม่มีสติสัมปชัญญะเราก็กล่าวว่ามีอาหาร มิได้กล่าวว่าไม่มีอาหาร ก็ อะไรเล่าเป็นอาหารของความไม่มีสติสัมปชัญญะ ควรจะกล่าวได้ว่าการทำไว้ในใจโดยไม่แยบคาย แม้การทำไว้ในใจโดยไม่แยบคาย เราก็กล่าวว่ามีอาหาร มิได้กล่าวว่าไม่มีอาหาร ก็อะไรเล่าเป็นอาหารของการทำไว้ในใจโดยไม่แยบคาย ควรจะกล่าวได้ว่าความไม่มีศรัทธา แม้ความไม่มีศรัทธาเราก็กล่าวว่ามีอาหาร มิได้กล่าวว่าไม่มีอาหาร ก็อะไรเล่าเป็นอาหารของความไม่มีศรัทธา ควรจะกล่าวได้ว่าการไม่ฟังสัทธรรม แม้การไม่ฟังสัทธรรมเราก็กล่าวว่ามีอาหาร มิได้กล่าวว่าไม่มีอาหาร ก็อะไรเล่าเป็นอาหารของการไม่ฟังสัทธรรม ควรจะกล่าวได้ว่าการไม่คบสัตบุรุษดูก่อนภิกษุทั้งหลาย

ด้วยประการดังนี้แล การไม่คบสัตบุรุษที่บริบูรณ์ย่อมยังการไม่ฟังสัทธรรมให้บริบูรณ์ การไม่ฟังสัทธรรมที่บริบูรณ์ย่อมยังความไม่มีศรัทธาให้บริบูรณ์ ความไม่มีศรัทธาที่บริบูรณ์ย่อมยังการทำไว้ในใจโดยไม่แยบคายให้บริบูรณ์ การทำไว้ในใจโดยไม่แยบคายที่บริบูรณ์ย่อมยังความไม่มีสติสัมปชัญญะให้บริบูรณ์ ความไม่มีสติสัมปชัญญะที่บริบูรณ์ย่อมยังการไม่ สำรวมอินทรีย์ให้บริบูรณ์ การไม่สำรวมอินทรีย์ที่บริบูรณ์ย่อมยังทุจริต ๓ ให้ บริบูรณ์ ทุจริต ๓ ที่บริบูรณ์ย่อมยังนิวรณ์ ๕ ให้บริบูรณ์ นิวรณ์ ๕ ที่ บริบูรณ์ย่อมยังอวิชชาให้บริบูรณ์ อวิชชาที่บริบูรณ์ย่อมยังภวตัณหาให้บริบูรณ์ ภวตัณหานี้มีอาหารอย่างนี้และบริบูรณ์อย่างนี้ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนเมื่อฝนเม็ดใหญ่ตกอยู่บนภูเขา เมื่อฝนตกหนักอยู่ นํ้านั้นก็ไหลไปตามที่ลุ่ม ย่อมยังซอกเขา ลำธาร และห้วยให้เต็ม ซอกเขา ลำธาร และห้วยที่เต็มย่อมยังหนองให้เต็ม หนองที่เต็มย่อมยังบึงให้เต็ม บึงที่เต็มย่อมยังแม่นํ้าน้อยให้เต็ม แม่นํ้าน้อยที่เต็มย่อมยังแม่นํ้าใหญ่ ให้เต็ม แม่นํ้าใหญ่ที่เต็มย่อมยังมหาสมุทรสาครให้เต็ม มหาสมุทรสาครนั้นมีอาหารอย่างนี้และเต็มเปี่ยมอย่างนี้ แม้ฉันใด

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การไม่คบสัตบุรุษที่บริบูรณ์ก็ย่อมยังการไม่ฟัง

สัทธรรมให้บริบูรณ์ การไม่ฟังสัทธรรมที่บริบูรณ์ย่อมยังความไม่มีศรัทธาให้ บริบูรณ์ ความไม่มีศรัทธาที่บริบูรณ์ย่อมยังการทำไว้ในใจโดยไม่แยบคายให้บริบูรณ์ การทำไว้ในใจโดยไม่แยบคายที่บริบูรณ์ย่อมยังความไม่มีสติสัมปชัญญะให้บริบูรณ์ ความไม่มีสติสัมปชัญญะที่บริบูรณ์ย่อมยังการไม่สำรวมอินทรีย์ให้บริบูรณ์ การไม่สำรวมอินทรีย์ที่บริบูรณ์ย่อมยังทุจริต ๓ ให้บริบูรณ์ทุจริต ๓ ที่ บริบูรณ์ย่อมยังนิวรณ์ ๕ ให้บริบูรณ์ นิวรณ์ ๕ ที่บริบูรณ์ย่อมยังอวิชชาให้บริบูรณ์ อวิชชาที่บริบูรณ์ย่อมยังภวตัณหาให้บริบูรณ์ ภวตัณหานี้มีอาหารอย่างนี้และบริบูรณ์อย่างนี้ ฉันนั้นเหมือนกันแล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้วิชชาและวิมุตติเราก็กล่าวว่ามีอาหาร มิได้กล่าวว่าไม่มีอาหาร ก็อะไรเล่าเป็นอาหารของวิชชาและวิมุตติ ควรจะกล่าว ได้ว่าโพชฌงค์ ๗ แม้โพชฌงค์ ๗ เราก็กล่าวว่ามีอาหาร มิได้กล่าวว่าไม่มีอาหาร ก็อะไรเล่าเป็นอาหารของโพชฌงค์ ๗ ควรจะกล่าวได้ว่าสติปัฏฐาน ๔ แม้สติปัฏฐาน ๔ เราก็กล่าวว่ามีอาหาร มิได้กล่าวว่าไม่มีอาหาร ก็อะไรเล่า เป็นอาหารของสติปัฏฐาน ๔ ควรจะกล่าวได้ว่าสุจริต ๓ แม้สุจริต ๓ เราก็ กล่าวว่ามีอาหาร มิได้กล่าวว่าไม่มีอาหาร ก็อะไรเล่าเป็นอาหารของสุจริต ๓ ควรจะกล่าวได้ว่าการสำรวมอินทรีย์ แม้การสำรวมอินทรีย์เราก็กล่าวว่ามี อาหาร มิได้กล่าวว่าไม่มีอาหาร

ก็อะไรเล่าเป็นอาหารของการสำรวมอินทรีย์ ควรจะกล่าวได้ว่าสติสัมปชัญญะ แม้สติสัมปชัญญะเราก็กล่าวว่ามีอาหาร มิได้กล่าวว่าไม่มีอาหาร ก็อะไรเล่าเป็นอาหารของสติสัมปชัญญะ ควรจะกล่าวได้ว่าการทำไว้ในใจโดยแยบคาย แม้การทำไว้ในใจโดยแยบคายเราก็กล่าวว่ามีอาหาร มิได้กล่าวว่าไม่มีอาหาร ก็อะไรเล่าเป็นอาหารของการทำไว้ในใจโดยแยบคาย ควรจะกล่าวได้ว่าศรัทธา แม้ศรัทธาเราก็กล่าวว่ามีอาหาร มิได้กล่าวว่าไม่มีอาหาร ก็อะไรเล่าเป็นอาหารของศรัทธา ควรจะกล่าวได้ว่าการฟังสัทธรรม แม้การฟังสัทธรรมเราก็กล่าวว่ามีอาหาร มิได้กล่าวว่าไม่มีอาหาร ก็อะไรเล่าเป็นอาหารของการฟังสัทธรรม ควรจะกล่าวได้ว่าการคบสัตบุรุษ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ด้วยประการดังนี้แล การคบสัตบุรุษที่บริบูรณ์ย่อมยังการฟังสัทธรรมให้บริบูรณ์ การฟังสัทธรรมที่บริบูรณ์ย่อมยังศรัทธาให้ บริบูรณ์ ศรัทธาที่บริบูรณ์ย่อมยังการทำไว้ในใจโดยแยบคายให้บริบูรณ์ การทำไว้ในใจโดยแยบคายที่บริบูรณ์ย่อมยังสติสัมปชัญญะให้บริบูรณ์สติสัมปชัญญะ ที่บริบูรณ์ย่อมยังการสำรวมอินทรีย์ให้บริบูรณ์ การสำรวมอินทรีย์ที่บริบูรณ์ ย่อมยังสุจริต ๓ ให้บริบูรณ์ สุจริต ๓ ที่บริบูรณ์ย่อมยังสติปัฏฐาน ๔ ให้บริบูรณ์ สติปัฏฐาน ๔ ที่บริบูรณ์ย่อมยังโพชฌงค์ ๗ ให้บริบูรณ์ โพชฌงค์ ๗ ที่บริบูรณ์ย่อมยังวิชชาและวิมุตติให้บริบูรณ์ วิชชาและวิมุตตินี้มีอาหารอย่าง นี้และบริบูรณ์อย่างนี้ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนเมื่อฝนเม็ดใหญ่ตกอยู่บนภูเขา เมื่อฝนตกหนักอยู่ นํ้านั้นก็ไหลไปตามที่ลุ่ม ย่อมยังซอกเขา ลำธาร และห้วยให้เต็ม ซอกเขา ลำธาร และห้วยที่เต็มย่อมยังหนองให้เต็ม หนองที่เต็ม ย่อมยังบึงให้เต็ม บึงที่เต็มย่อมยังแม่นํ้าน้อยให้เต็ม แม่นํ้าน้อยที่เต็มย่อมยัง แม่นํ้าใหญ่ให้เต็ม แม่นํ้าใหญ่ที่เต็มย่อมยังมหาสมุทรสาครให้เต็ม มหาสมุทรสาครนั้นมีอาหารอย่างนี้และเต็มเปี่ยมอย่างนี้ แม้ฉันใด

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การคบสัตบุรุษที่บริบูรณ์ก็ย่อมยังการฟังสัทธรรมให้บริบูรณ์ การฟังสัทธรรมที่บริบูรณ์ย่อมยังศรัทธาให้บริบูรณ์ ศรัทธาที่บริบูรณ์ย่อมยังการทำไว้ในใจโดยแยบคายให้บริบูรณ์ การทำไว้ในใจโดยแยบคายที่บริบูรณ์ย่อมยังสติสัมปชัญญะให้บริบูรณ์ สติสัมปชัญญะที่บริบูรณ์ ย่อมยังการสำรวมอินทรีย์ให้บริบูรณ์ การสำรวมอินทรีย์ที่บริบูรณ์ย่อมยังสุจริต ๓ ให้บริบูรณ์ สุจริต ๓ ที่บริบูรณ์ย่อมยังสติปัฏฐาน ๔ ให้บริบูรณ์ สติปัฏฐาน ๔ ที่บริบูรณ์ย่อมยังโพชฌงค์ ๗ ให้บริบูรณ์ โพชฌงค์ ๗ ที่บริบูรณ์ย่อมยังวิชชาและวิมุตติให้บริบูรณ์ วิชชาและวิมุตตินี้มีอาหารอย่างนี้และบริบูรณ์ อย่างนี้ ฉันนั้นเหมือนกันแล”

๓. นิฏฐังคตสูตร

ว่าด้วยบุคคล ๕ ประเภท

{๖๓} [๖๓] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลเหล่าใดหมดความสงสัยในตัวเรา บุคคลทั้งหมดนั้นจัดเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยทิฏฐิ บุคคลผู้สมบูรณ์ด้วยทิฏฐิเหล่านั้น ที่หมดความสงสัยในโลกนี้ มี ๕ ประเภท ที่ละโลกนี้ใปแล้วจึงหมดความสงสัย มี ๕ ประเภทบุคคลที่หมดความสงสัยในโลกนี้ ๕ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ

(๑) พระโสดาบัน ผู้สัตตักขัตตุปรมะ

(๒) พระโสดาบันผู้โกลังโกละ (๓) พระโสดาบันผู้เอกพีซี

(๔) พระสกทาคามี (๕) พระอรหันต์ในปัจจุบัน

บุคคลที่หมดความสงสัยในโลกนี้ ๕ ประเภทเหล่านี้

-------------------------

บุคคลที่ละโลกนี้ไปแล้วจึงหมดความสงสัย ๕ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ(๑) พระอนาคามี ผู้อันตราปรินิพพายี

(๒) พระอนาคามีผู้อุปหัจจปรินิพพายี

(๓) พระอนาคามีผู้อสังขารปรินิพพายี

(๔) พระอนาคามีผู้สสังขารปรินิพพายี

(๕) พระอนาคามีผู้อุทธังโสโตอกนิฏฐคามี

บุคคลที่ละโลกนี้ไปแล้วจึงหมดความสงสัย ๕ ประเภทเหล่านี้

--------------------------------

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลเหล่าใดหมดความสงสัยในตัวเรา บุคคลทั้งหมดนั้นจัดเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยทิฏฐิ บุคคลผู้สมบูรณ์ด้วยทิฏฐิเหล่านั้นที่หมด ความสงสัยในโลกนี้มี ๕ ประเภทเหล่านี้ ที่ละโลกนี้ไปแล้วจึงหมดความสงสัยมี ๕ ประเภทเหล่านี้”

๔. อเวจจัปปสันนสูตร

ว่าด้วยผู้ถึงกระแสนิพพาน ๕ ประเภท

{๖๔} [๖๔] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลเหล่าใดเลื่อมใสอย่างไม่หวั่นไหวในตัวเรา บุคคลเหล่านั้นทั้งหมดจัดเป็นผู้ถึงกระแสอริยมรรค ผู้ถึงกระแสอริยมรรคเหล่านั้นที่หมดความสงสัยในโลกนี้มี ๕ ประเภท ที่ละโลกนี้ไปแล้วจึง หมดความสงสัยมี ๕ ประเภทบุคคลที่หมดความสงสัยในโลกนี้ ๕ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ

(๑) พระโสดาบันผู้สัตตักขัตตุปรมะ

(๒) พระโสดาบันผู้โกลังโกละ (๓) พระโสดาบันผู้เอกพีชี

(๔) พระสกทาคามี (๕) พระอรหันต์ในปัจจุบัน

บุคคลที่หมดความสงสัยในโลกนี้ ๕ ประเภทเหล่านี้

บุคคลที่ละโลกนี้ไปแล้วจึงหมดความสงสัย ๕ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ(๑) พระอนาคามีผู้อันตราปรินิพพายี

(๒) พระอนาคามีผู้อุปหัจจปรินิพพายี

(๓) พระอนาคามีผู้อสังขารปรินิพพายี

(๔) พระอนาคามีผู้สสังขารปรินิพพายี

(๕) พระอนาคามีผู้อุทธังโสโตอกนิฏฐคามี

บุคคลที่ละโลกนี้ไปแล้วจึงหมดความสงสัย ๕ ประเภทเหล่านี้