พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ทสกนิบาต ปัณณาสก์ที่ ๒ · ยมกวรรค
นิฏฐาสูตร เล่ม ๒๔
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๖๓ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๓/๑๐ ในยมกวรรคมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ทสกนิบาต ปัณณาสก์ที่ ๒ ยมกวรรค นิฏฐาสูตร (ฉบับหลวง เล่ม ๒๔ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๔ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๓๘ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๔)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๔ หน้า ๑๑๘–๑๑๘
๓. นิฏฐังคตสูตร
ว่าด้วยบุคคล ๕ ประเภท
{๖๓} [๖๓] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลเหล่าใดหมดความสงสัยในตัวเรา บุคคลทั้งหมดนั้นจัดเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยทิฏฐิ บุคคลผู้สมบูรณ์ด้วยทิฏฐิเหล่านั้น ที่หมดความสงสัยในโลกนี้ มี ๕ ประเภท ที่ละโลกนี้ใปแล้วจึงหมดความสงสัย มี ๕ ประเภทบุคคลที่หมดความสงสัยในโลกนี้ ๕ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ
(๑) พระโสดาบัน ผู้สัตตักขัตตุปรมะ
(๒) พระโสดาบันผู้โกลังโกละ (๓) พระโสดาบันผู้เอกพีซี
(๔) พระสกทาคามี (๕) พระอรหันต์ในปัจจุบัน
บุคคลที่หมดความสงสัยในโลกนี้ ๕ ประเภทเหล่านี้
-------------------------
บุคคลที่ละโลกนี้ไปแล้วจึงหมดความสงสัย ๕ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ(๑) พระอนาคามี ผู้อันตราปรินิพพายี
(๒) พระอนาคามีผู้อุปหัจจปรินิพพายี
(๓) พระอนาคามีผู้อสังขารปรินิพพายี
(๔) พระอนาคามีผู้สสังขารปรินิพพายี
(๕) พระอนาคามีผู้อุทธังโสโตอกนิฏฐคามี
บุคคลที่ละโลกนี้ไปแล้วจึงหมดความสงสัย ๕ ประเภทเหล่านี้
--------------------------------
“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลเหล่าใดหมดความสงสัยในตัวเรา บุคคลทั้งหมดนั้นจัดเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยทิฏฐิ บุคคลผู้สมบูรณ์ด้วยทิฏฐิเหล่านั้นที่หมด ความสงสัยในโลกนี้มี ๕ ประเภทเหล่านี้ ที่ละโลกนี้ไปแล้วจึงหมดความสงสัยมี ๕ ประเภทเหล่านี้”
๔. อเวจจัปปสันนสูตร
ว่าด้วยผู้ถึงกระแสนิพพาน ๕ ประเภท
{๖๔} [๖๔] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลเหล่าใดเลื่อมใสอย่างไม่หวั่นไหวในตัวเรา บุคคลเหล่านั้นทั้งหมดจัดเป็นผู้ถึงกระแสอริยมรรค ผู้ถึงกระแสอริยมรรคเหล่านั้นที่หมดความสงสัยในโลกนี้มี ๕ ประเภท ที่ละโลกนี้ไปแล้วจึง หมดความสงสัยมี ๕ ประเภทบุคคลที่หมดความสงสัยในโลกนี้ ๕ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ
(๑) พระโสดาบันผู้สัตตักขัตตุปรมะ
(๒) พระโสดาบันผู้โกลังโกละ (๓) พระโสดาบันผู้เอกพีชี
(๔) พระสกทาคามี (๕) พระอรหันต์ในปัจจุบัน
บุคคลที่หมดความสงสัยในโลกนี้ ๕ ประเภทเหล่านี้
บุคคลที่ละโลกนี้ไปแล้วจึงหมดความสงสัย ๕ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ(๑) พระอนาคามีผู้อันตราปรินิพพายี
(๒) พระอนาคามีผู้อุปหัจจปรินิพพายี
(๓) พระอนาคามีผู้อสังขารปรินิพพายี
(๔) พระอนาคามีผู้สสังขารปรินิพพายี
(๕) พระอนาคามีผู้อุทธังโสโตอกนิฏฐคามี
บุคคลที่ละโลกนี้ไปแล้วจึงหมดความสงสัย ๕ ประเภทเหล่านี้
- ๑ที่หมดความสงสัยในโลกนี้ หมายถึงอริยบุคคลผู้เข้าถึงภาวะนิพพานในโลกนี้ ได้แก่ พระโสดาบัน ๓ ประเภท พระสกทาคามี และพระอรหันต์ ที่ละโลกนี้ไปแล้วจึงหมดความสงสัย หมายถึงอริยบุคคลผู้ตายจากโลกนี้แล้ว ไปบังเกิดในพรหมโลกชั้นสุทธาวาส ๕ ชั้น ชั้นใดชั้นหนึ่ง แล้วจึงเข้าถึงภาวะนิพพานในพรหมโลกนั้น ได้แก่ พระอนาคามี ๕ ประเภท (นัย องฺ.ทสฺก.อ. ๓๕๓)
- ๒พระโสดาบัน ผู้เข้าถึงกระแสแห่งมรรคที่จะนำไปผู้นิพพาน (ที.สี.อ. ๒๘๑,ม.มู.อ. ๑/๑๗๔, องฺ.ติก.อ. ๒๔๒) มีความเป็นผู้ไม่ตกต่ำเป็นธรรมดา คือ ไม่มีอันต้องไปเกิดในอบายภูมิ ๔ คือ สัตว์นรก กำเนิดสัตว์ดิรัจฉาน แดนเปรต และพวกอสุรกาย (ที.สี.อ. ๒๘๑, ที.ม.อ. ๑๔๕) จัดเป็นพระอริยบุคคลชั้นแรกสุดในพระพุทธศาสนา มี ๓ ประเภทตามความยิ่งหย่อนแห่งอินทรียธรรม คือ (๑) สัตตักขัตตุปรมะผู้มี ๗ ครั้งเป็นอย่างยิ่งหมายถึงโสดาบันบุคคลผู้เวียนเกิดในสุคติภพอีกอย่างมากเพียง ๗ ครั้ง ก็จักบรรลุพระอรหัตแล้วปรินิพพานไป (๒) โกลังโกละ ผู้ไปจาก ตระกูลสู่ตระกูล หมายถึงโสดาบันบุคคลผู้เกิดในตระกูลสูงอีก ๒-๓ ครั้ง หรือเกิดในสุคติภพอีก ๒-๓ ภพ ก็จักบรรลุพระอรหัตแล้วปรินิพพานไป (๓) เอกพีชี ผู้มีพืชคืออัตภาพเดียว หมายถึง โสดาบันบุคคลผู้เกิดอีกครั้งเดียว ก็จักบรรลุพระอรหัตแล้วปรินิพพานไป (นัย องฺ.ติก.อ. ๒๔๒)
- ๓พระสกทาคามี ผู้กลับมาเกิดอีกครั้งเดียวก็นิพพาน (ม.มู.อ. ๑/๑๗๕) เป็นพระอริยบุคคลชั้นที่ ๒ ในพระพุทธศาสนา
- ------------------------------
- ๑พระอนาคามี ผู้ไม่เวียนกลับมาอีก หมายถึงท่านผู้สำเร็จอนาคามิผลซึ่งจัดเป็นพระอริยบุคคลชั้นที่ ๓ ในบรรดาพระอริยบุคล ๔ เมื่อสิ้นชีวิตแล้วก็จะไปเกิดในพรหมโลกชั้นสุทธาวาส (ที่เกิดอยู่ของท่านผู้บริสุทธิ์ ๕ ชั้น มีอวิหา อตัปปา สุทัสสา สุทัสสี และอกนิฏฐา) และจะปรินิพพานในที่นั้น โดยไม่ต้องกลับมาเกิดในมนุษยโลกอีก (นัย ม.มู.อ. ๑/๑๗๖, องฺ.ติก.อ. ๒/๒๘๒-๒๘๓) แบ่งตาม ความต่างแห่งอินทรียธรรมมีศรัทธาเป็นต้นที่ยิ่งหรือหย่อนกว่ากันได้ ๕ ประเภท คือ (๑) อันตราปรินิพพายี ผู้ปรินิพพานในระหว่าง หมายถึงพระอนาคามีผู้เกิดในสุทธาวาสชั้นใดชั้นหนี่งแล้ว เมื่ออายุยังไม่ทันถึงกึ่งหนึ่งของกาลกำหนดอายุในชั้นนั้นก็ปรินิพพานเสียกลางคัน ตัวอย่างเช่นพระอ นาคามีผู้บังเกิดในชั้นอวิหาซึ่งมีกำหนดอายุ ๑,๐๐๐ กัป แบ่งย่อยเป็น ๓ จำพวก คือ (๑) จำพวก ที่บรรลุอรหัตตผลในวันที่บังเกิดหรือไม่ก็บรรลุไม่เกิน ๑๐๐ กัป (๒) จำพวกที่บรรลุอรหัตตผลไม่เกิน ๒๐๐ กัป (๓) จำพวกที่บรรลุอรหัตตผลไม่เกิน ๔๐๐ กัป (แม้ในสุทธาวาสอีก ๔ ชั้น คือ อตัปปาที่มีอายุ ๒,๐๐๐ กัป สุทัสสาที่มีอายุ ๔,๐๐๐ กัป สุทัสสีที่มีอายุ ๘,๐๐๐ กัป และอกนิฏฐาที่มีอายุ ๑๖,๐๐๐ กัปก็พึงเทียบเคียงตามนัยนี้) (๒) อุปหัจจปรินิพพายี ผู้จวนจะถึงจึงปรินิพพาน หมายถึงพระ อนาคามีผู้เกิดในสุทธาวาส ชั้นใดชั้นหนึ่ง มีอายุพ้นกึ่งของกาลกำหนดอายุในชั้นนั้น จวนจะถึงกาลสิ้นอายุ จึงปรินิพพาน (๓) อสสังขารปรินิพพายี ผู้ปรินิพพานโดยไม่ต้องใช้แรงชักจูง หมาย ถึงพระอนาคามีผู้เกิดในสุทธาวาสชั้นใดชั้นหนึ่งสามารถบรรลุอรหัตตผลได้โดยง่ายไม่ต้องใช้ความเพียรมากนัก (๔) สสังขารปรินิพพายี ผู้ปรินิพพานโดยต้องใช้แรงชักจูงหมายถึงพระอนาคามีผู้เกิดในสุทธาวาสชั้นใดชั้นหนึ่ง จะบรรลุอรหัตตผลได้ก็ต่อเมื่อใช้ความเพียรอย่างหนัก (๕) อุทธังโสโตอกนิฏฐคามี ผู้มีกระแสในเบื้องบนไปผู้อกนิฏฐภพ หมายถึงพระอนาคามีผู้เกิดใน สุทธาวาสชั้นใดชั้นหนึ่งแล้วก็ดำรงอยู่จนสิ้นกาลกำหนดอายุ และจะเกิดเลื่อนต่อขึ้นไปจนถึงชั้น อกนิฏฐภพอันเป็นชั้นสูงสุดแล้วจึงปรินิพพาน (สํ.ม.อ.๒๑๐,องฺ.ติก.อ.๒๔๒-๒๔๓)
- -----------------------------------------
จบ นิฏฐาสูตร