จุนทสูตร เล่ม ๒๔

ความเห็นชอบของบุคคลผู้มีความเห็นผิด เป็นการงดเว้นอย่างหนึ่ง

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แลจัดเป็นการงดเว้น ธรรมนี้ควรงดเว้น มิใช่ธรรมที่ไม่ควรงดเว้นอย่างนี้แล”

๑๐. จุนทสูตร

ว่าด้วยเรื่องนายจุนทกัมมารบุตร

[๑๗๖] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

{๑๖๕} สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ สวนมะม่วงของนายจุนทะ ผู้เป็นบุตรของช่างทอง เมืองปาวา ครั้งนั้นแล นายจุนทกัมมารบุตรเข้าไปเฝ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า นั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสถามนายจุนทกัมมารบุตรว่า“ดูก่อนจุนทะ ท่านชอบใจความสะอาดของใครหนอ”

นายจุนทกัมมารบุตรกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พวกพราหมณ์ ชาวปัจฉาภูมิ ผู้ถือเต้านํ้า สวมพวงมาลัยสาหร่าย บำเรอไฟ ลงนํ้า เป็นวัตร ย่อมบัญญัติความสะอาดไว้ ข้าพระองค์ชอบใจความสะอาดของพราหมณ์พวกนั้น”“ดูก่อนจุนทะ ก็พวกพราหมณ์ชาวปัจฉาภูมิผู้ถือเต้านํ้า สวมพวงมาลัย สาหร่าย บำเรอไฟ ลงนํ้าเป็นวัตร ย่อมบัญญัติความสะอาดไว้ อย่างไรเล่า”

ว่าด้วยความสะอาดของพราหมณ์

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอประทานพระวโรกาส พวกพราหมณ์ชาวปัจฉาภูมิ ผู้ถือเต้านํ้า สวมพวงมาลัยสาหร่าย บำเรอไฟ ลงนํ้าเป็นวัตร

ย่อมชักชวนสาวกทั้งหลายอย่างนี้ว่า “มาเถิด บุรุษผู้เจริญ ท่านพึงลุกขึ้น จากที่นอนแต่เช้า จับต้องแผ่นดิน ถ้าไม่จับต้องแผ่นดิน ก็พึงจับต้องโคมัยสด ถ้าไม่จับต้องโคมัยสด ก็พึงจับต้องหญ้าสดเขียว ถ้าไม่จับต้องหญ้าสดเขียว ก็พึงบำเรอไฟถ้าไม่บำเรอไฟ ก็พึงประนมมือนอบน้อมดวงอาทิตย์ ถ้า ไม่ประนมมือนอบน้อมดวงอาทิตย์ ก็พึงลงนํ้าวันละ ๓ ครั้ง ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พวกพราหมณ์ชาวปัจฉาภูมิ ผู้ถือเต้านํ้า สวมพวงมาลัยสาหร่าย บำเรอไฟ ลงนํ้าเป็นวัตร ย่อมบัญญัติความสะอาดอย่างนี้แล ข้าพระองค์ ชอบใจความสะอาดของพราหมณ์พวกนั้น”“ดูก่อนจุนทะ พวกพราหมณ์ชาวปัจฉาภูมิ ผู้ถือเต้าน้ำ สวมพวงมาลัย สาหร่าย บำเรอไฟ ลงนํ้าเป็นวัตร ย่อมบัญญัติความสะอาดไวัอย่างหนึ่ง ส่วนความสะอาดในอริยวินัยเป็นอีกอย่างหนึ่ง”

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ก็ความสะอาดในวินัยของพระอริยะเป็นอย่างไรเล่า ขอประทานพระวโรกาส พระพุทธเจ้าข้า ความสะอาดในอริยวินัยมีอย่างใด ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าได้โปรดแสดงธรรมแก่ข้าพระองค์อย่างนั้นด้วยเถิด”

ว่าด้วยความสะอาดในอริยวินัย

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนจุนทะ ถ้าเช่นนั้น ท่านจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าวให้ฟัง” นายจุนทกัมมารบุตรทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสว่า

“ดูก่อนจุนทะ ความไม่สะอาดทางกายมี ๓ อย่าง ความไม่สะอาดทางวาจามี ๔ อย่าง ความไม่สะอาดทางใจมี ๓ อย่าง

-------------------------------------------

อกุศลกรรมบถ ๑๐

ดูก่อนจุนทะ ก็ความไม่สะอาดทางกาย ๓ อย่าง คืออย่างไรเล่า คือ บุคคลบางคนในโลกนี้

(๑) เป็นผู้ชอบฆ่าสัตว์ คือ เป็นคนหยาบช้า มีฝ่ามือเปื้อนเลือด ใฝ่แต่การทุบตีและการฆ่าผู้อื่น ไม่มีความละอาย ไม่มีความกรุณา ในสัตว์ทั้งหลาย

(๒) เป็นผู้ชอบลักทรัพย์ คือ ถือเอาทรัพย์อันเป็นเครื่องปลื้มใจของผู้อื่น ที่อยู่ในบ้านหรือที่อยู่ในป่า ที่เจ้าของมิได้ให้ ด้วยจิตเป็นขโมย

(๓) เป็นผู้ชอบประพฤติผิดในกาม คือ ล่วงละเมิดในเหล่าสตรีที่ มารดาปกครอง สตรีที่บิดาปกครอง สตรีที่พี่ชายปกครอง สตรีที่พี่สาวปกครอง สตรีที่ญาติปกครอง สตรีที่ธรรมปกครอง สตรีที่มีสามี สตรีที่มีค่าปรับ โดยที่สุดแม้สตรีที่เขาคล้องพวงมาลัยจองตัวไว้

ดูก่อนจุนทะ ความไม่สะอาดทางกาย ๓ อย่างคืออย่างนี้แล

ดูก่อนจุนทะ ความไม่สะอาดทางวาจา ๔ อย่าง คืออย่างไรเล่า คือ บุคคลบางคนในโลกนี้

(๑) เป็นผู้ชอบพูดเท็จ คือ อยู่ในที่ประชุม อยู่ในหมู่ชน อยู่ในท่ามกลางญาติ อยู่ในท่ามกลางขุนนาง อยู่ในท่ามกลางราชสกุล ถูกนำไปเป็นพยาน ถูกถามว่า ‘แน่ะพ่อมหาจำเริญ เชิญเถิด ท่านรู้เรื่องใด ก็จงบอกเรื่องนั้น’ เขาไม่รู้อยู่ กลับบอกว่ารู้บ้าง รู้อยู่ กลับบอกว่าไม่รู้บ้าง ไม่เห็นอยู่ กลับบอกว่าเห็นบ้าง เห็นอยู่ กลับบอกว่าไม่เห็นบ้าง เป็นผู้กล่าวคำเท็จทั้งที่รู้ตัวอยู่เพราะเหตุ แห่งตนบ้าง เพราะเหตุแห่งผู้อื่นบ้าง เพราะเห็นแก่สิ่งของเล็กน้อย เป็นเหตุบ้าง

(๒) เป็นผู้ชอบส่อเสียด คือ ฟังความจากข้างนี้แล้วไปบอกข้างโน้น เพื่อให้คนพวกนี้แตกกันบ้าง ฟังความจากข้างโน้นแล้วมาบอกข้างนี้เพื่อให้คนพวกโน้นแตกกันบ้าง ยุพวกที่พร้อมเพรียงกันให้แตก กันไปบ้าง ส่งเสริมพวกที่แตกกันแล้วบ้าง ชอบใจในความแตกกันเป็นพวก ยินดีในความแตกกันเป็นพวก ชื่นชมในความแตกกันเป็นพวก และกล่าววาจาที่ทำให้แตกกันเป็นพวก(๓) เป็นผู้ชอบพูดคำหยาบ คือ กล่าววาจาที่เป็นโทษ หยาบคาย เผ็ดร้อนแก่ผู้อื่น ขัดใจผู้อื่น ใกล้ต่อความโกรธ ไม่เป็นไปเพื่อ ความสงบจิต

(๔) เป็นผู้ชอบพูดเพ้อเจ้อ คือ พูดไม่ถูกกาล พูดคำที่ไม่เป็นจริง พูดไม่อิงอรรถ พูดไม่อิงธรรม พูดไม่อิงวินัย พูดแต่คำไม่มีหลักฐาน ไม่มีที่อ้างอิง ไม่มีที่สิ้นสุด ไม่ประกอบด้วยประโยชน์ ตามกาลอันไม่ควร

ดูก่อนจุนทะ ความไม่สะอาดทางวาจา ๔ อย่าง คืออย่างนี้แล

ดูก่อนจุนทะ ความไม่สะอาดทางใจ ๓ อย่าง คืออย่างไรเล่า คือ บุคคลบางคนในโลกนี้

(๑) เป็นผู้เพ่งเล็งอยากได้ คือ เพ่งเล็งทรัพย์อันเป็นเครื่องปลื้มใจของ บุคคลอื่นว่า ‘โอหนอ ทรัพย์ของผู้อื่นจะพึงเป็นของเรา’

(๒) เป็นผู้มีจิตพยาบาท คือ มีความดำริในใจอันชั่วช้าว่า ‘ขอให้สัตว์ เหล่านี้จงถูกฆ่า จงถูกทำลาย จงขาดสูญ หรืออย่าได้มี”

(๓) เป็นผู้มีความเห็นผิด คือ มีความเห็นวิปริตว่า ‘ทานที่บุคคลให้แล้ว ไม่มีผลจริง การบูชาไม่มีผลจริง การเซ่นสรวงไม่มีผลจริง ผลวิบาก แห่งกรรมที่บุคคลทำดีหรือทำชั่วไม่มีจริง โลกนี้ไม่มีจริง โลกหน้า

ไม่มีจริง มารดาไม่มีคุณจริง บิดาไม่มีคุณจริง โอปปาติกสัตว์ ไม่มีจริง สมณพราหมณ์ผู้ดำเนินชอบปฏิบัติชอบ ผู้ทำโลกนี้และ โลกหน้าให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งด้วยตนเองแล้วสอนผู้อื่นให้รู้ด้วย ไม่มีในโลก’ดูก่อนจุนทะ ความไม่สะอาดทางใจ ๓ อย่าง คืออย่างนี้แล

ดูก่อนจุนทะ อกุศลกรรมบถมี ๑๐ ประการนี้แล ดูก่อนจุนทะบุคคลผู้ประกอบด้วยอกุศลกรรมบถ ๑๐ ประการนี้ เมื่อลุกขึ้นจากที่นอนแต่เช้าตรู่ ถึงแม้จะจับต้องแผ่นดิน ก็เป็นผู้ไม่สะอาดอยู่นั่นเอง ถึงแม้จะไม่จับต้องแผ่นดิน ก็เป็นผู้ไม่สะอาดอยู่นั่นเองถึงแม้จะจับต้องโคมัยสด ก็เป็นผู้ไม่สะอาดอยู่นั่นเอง ถึงแม้จะไม่จับต้องโคมัยสด ก็เป็นผู้ไม่สะอาดอยู่นั่นเอง

ถึงแม้จะจับต้องหญ้าสดเขียว ก็เป็นผู้ไม่สะอาดอยู่นั่นเอง ถึงแม้จะไม่จับต้องหญ้าสดเขียว ก็เป็นผู้ไม่สะอาดอยู่นั่นเอง

ถึงแม้จะบำเรอไฟ ก็เป็นผู้ไม่สะอาดอยู่นั่นเอง ถึงแม้จะไม่บำเรอไฟ ก็เป็นผู้ไม่สะอาดอยู่นั่นเอง

ถึงแม้จะประนมมือนอบน้อมดวงอาทิตย์ ก็เป็นผู้ไม่สะอาดอยู่นั่นเอง ถึงแม้จะไม่ประนมมือนอบน้อมดวงอาทิตย์ ก็เป็นผู้ไม่สะอาดอยู่นั่นเอง

ถึงแม้จะลงนํ้าวันละ ๓ ครั้ง ก็เป็นผู้ไม่สะอาดอยู่นั่นเอง ถึงแม้จะไม่ ลงนํ้าวันละ ๓ ครั้ง ก็เป็นผู้ไม่สะอาดอยู่นั่นเอง

ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่าอกุศลกรรมบถ ๑๐ ประการนี้ เป็นความไม่สะอาดด้วย เป็นตัวทำให้ไม่สะอาดด้วย ดูก่อนจุนทะ ก็เพราะเหตุ

แห่งการประกอบด้วยอกุศลกรรมบถ ๑๐ ประการนี้ นรกจึงปรากฏ กำเนิด สัตว์ดิรัจฉาน จึงปรากฏ ปิตติวิสัย (แดนเปรต) จึงปรากฏ หรือว่าทุคติอื่น ๆ บางอย่างจึงมี

กุศลกรรมบถ ๑๐

ดูก่อนจุนทะ ความสะอาดทางกายมี ๓ อย่าง ความสะอาดทางวาจามี ๔ อย่าง ความสะอาดทางใจมี ๓ อย่าง

ดูก่อนจุนทะ ความสะอาดทางกาย ๓ อย่าง คืออย่างไรเล่า คือ บุคคลบางคนในโลกนี้

(๑) ละการฆ่าสัตว์ เว้นขาดจากการฆ่าสัตว์ คือ วางอาชญา วางศัสตรามีความละอาย มีความเอ็นดู มีความกรุณา หวังประโยชน์แก่สัตว์ทั้งปวงอยู่

(๒) ละการลักทรัพย์ เว้นขาดจากการลักทรัพย์ คือ ไม่ลักทรัพย์อันเป็นเครื่องปลื้มใจของผู้อื่น ที่อยู่ในบ้านหรือที่อยู่ในป่า ที่เจ้าของ มิได้ให้ ด้วยจิตเป็นขโมย

(๓) ละการประพฤติผิดในกามทั้งหลาย เว้นขาดจากการประพฤติผิด ในกาม คือ ไม่ล่วงละเมิดในเหล่าสตรีที่มารดาปกครอง สตรีที่บิดาปกครอง สตรีที่พี่ชายปกครอง สตรีที่พี่สาวปกครอง สตรีที่ญาติปกครอง สตรีที่ธรรมปกครอง สตรีที่มีสามี สตรีที่มีค่าปรับ โดยที่สุดแม้สตรีที่เขาคล้องพวงมาลัยจองตัวไว้ดูก่อนจุนทะ ความสะอาดทางกาย ๓ อย่าง คืออย่างนี้แล

ดูก่อนจุนทะ ความสะอาดทางวาจา ๔ อย่าง คืออย่างไรเล่า คือ บุคคลบางคนในโลกนี้

(๑) ละการพูดเท็จ เว้นขาดจากการพูดเท็จ คือ อยู่ในที่ประชุม อยู่ในหมู่ชน อยูในท่ามกลางญาติ อยู่ในท่ามกลางขุนนาง อยู่ในท่ามกลางราชสกุล ถูกนำไปเป็นพยานถูกถามว่า ‘แน่ะพ่อมหาจำเริญ เชิญเถิด ท่านรู้เรื่องใด ก็จงบอกเรื่องนั้น’ เขาไม่รู้อยู่ ก็บอกว่าไม่รู้ รู้อยู่ก็บอกว่ารู้ ไม่เห็นอยู่ ก็บอกว่าไม่เห็น หรือเห็นอยู่ ก็บอกว่าเห็น ไม่กล่าวคำเท็จทั้งที่รู้ตัวอยู่เพราะเหตุแห่งตนบ้าง เพราะเหตุแห่งผู้อื่นบ้าง เพราะเห็นแก่สิ่งของเล็กน้อยเป็นเหตุบ้าง(๒) ละการพูดส่อเสียด เว้นขาดจากคำส่อเสียด คือ ฟังความจาก ข้างนี้แล้วไม่ไปบอกข้างโน้นเพื่อให้คนพวกนี้แตกกัน หรือฟังความ จากข้างโน้นแล้วไม่มาบอกข้างนี้เพื่อให้คนพวกโน้นแตกกัน สมานพวกที่แตกกันแล้วบ้าง ส่งเสริมพวกที่สมัครสมานสามัคคีกันบ้าง ชอบใจพวกที่สมัครสมานสามัคคีกันบ้างยินดีพวกที่สมัครสมาน สามัคคีกันบ้าง เพลิดเพลินต่อพวกที่สมัครสมานสามัคคีกันบ้าง กล่าวแต่คำที่ทำให้คนสามัคคีกัน(๓) ละการพูดคำหยาบ เว้นขาดจากคำหยาบ กล่าวแต่คำที่ไม่มีโทษ ไพเราะหู ชวนให้รัก จับใจ เป็นคำของชาวเมือง คนส่วนมากรักใคร่พอใจ

(๔) ละการพูดเพ้อเจ้อ เว้นขาดจากคำเพ้อเจ้อ พูดถูกกาล พูดแต่คำที่เป็นจริง พูดอิงอรรถ พูดอิงธรรม พูดอิงวินัย พูดแต่คำมีหลักฐาน มีที่อ้างอิง มีที่กำหนด ประกอบด้วยประโยชน์ ตามกาลอันควร

ดูก่อนจุนทะ ความสะอาดทางวาจา ๔ อย่าง คืออย่างนี้แล

ดูก่อนจุนทะ ความสะอาดทางใจมี ๓ อย่าง คืออย่างไรเล่า คือ บุคคล บางคนในโลกนี้

(๑) เป็นผู้ไม่มีความเพ่งเล็งอยากได้ คือ ไม่เพ่งเล็งทรัพย์อันเป็น เครื่องปลื้มใจของผู้อื่นว่า ‘โอหนอ ทรัพย์ของผู้อื่นจะพึงเป็นของเรา’

(๒) เป็นผู้มีจิตไม่พยาบาท คือ มีความดำริในใจไม่ชั่วช้าว่า ‘ขอให้ สัตว์เหล่านี้จงเป็นผู้ไม่มีเวร ไม่มีความเบียดเบียนกัน ไม่มีทุกข์ มีแต่สุข รักษาตนเถิด’

(๓) เป็นผู้มีความเห็นชอบ คือ มีความเห็นไม่วิปริตว่า ‘ทานที่ให้แล้ว มีผลจริง การบูชามีผลจริง การเซ่นสรวงมีผลจริง ผลวิบากแห่งกรรมที่ทำดีและทำชั่วมีจริง โลกนี้มีจริง โลกหน้ามีจริง มารดามีคุณจริง บิดามีคุณจริง โอปปาติกสัตว์ทั้งหลายมีจริง สมณพราหมณ์ผู้ดำเนินชอบปฏิบัติชอบ ผู้ทำโลกนี้และโลกหน้าให้แจ้ง ด้วยปัญญาอันยิ่งเองแล้วสอนให้ผู้อื่นรู้ตามด้วยมีจริงในโลก’ดูก่อนจุนทะ ความสะอาดทางใจ ๓ อย่าง คืออย่างนี้แล

ดูก่อนจุนทะ กุศลกรรมบถมี ๑๐ ประการนี้แล บุคคลผู้ประกอบด้วย กุศลกรรมบถ ๑๐ ประการนี้ เมื่อลุกขึ้นจากที่นอนแต่เช้าตรู่ ถึงแม้จะจับต้องแผ่นดิน ก็เป็นผู้สะอาดอยู่นั่นเอง ถึงแม้จะไม่จับต้องแผ่นดิน ก็เป็นผู้สะอาดอยู่นั่นเอง

ถึงแม้จะจับต้องโคมัยสด ก็เป็นผู้สะอาดอยู่นั่นเอง ถึงแม้จะไม่จับต้องโคมัยสด ก็เป็นผู้สะอาดอยู่นั่นเอง

ถึงแม้จะจับต้องหญ้าสดเขียว ก็เป็นผู้สะอาดอยู่นั่นเอง ถึงแม้จะไม่จับต้องหญ้าสดเขียว ก็เป็นผู้สะอาดอยู่นั่นเอง

ถึงแม้จะบำเรอไฟ ก็เป็นผู้สะอาดอยู่นั่นเอง ถึงแม้จะไม่บำเรอไฟ ก็เป็นผู้สะอาดอยู่นั่นเอง

ถึงแม้จะประนมมือนอบน้อมดวงอาทิตย์ ก็เป็นผู้สะอาดอยู่นั่นเอง ถึง แม้จะไม่ประนมมือนอบน้อมดวงอาทิตย์ ก็เป็นผู้สะอาดอยู่นั่นเอง

----------------------------------------

ถึงแม้จะลงนํ้าวันละ ๓ ครั้ง ก็เป็นผู้สะอาดอยู่นั่นเอง ถึงแม้จะไม่ลงนํ้าวันละ ๓ ครั้ง ก็เป็นผู้สะอาดอยู่นั่นเอง

ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เพราะว่ากุศลกรรมบถ ๑๐ ประการนี้เป็นความสะอาดด้วย เป็นตัวทำให้สะอาดด้วย ดูก่อนจุนทะ ก็เพราะเหตุแห่งการประกอบด้วยกุศลกรรมบถ ๑๐ ประการนี้ เทวดาทั้งหลายย่อมปรากฏ มนุษย์ ทั้งหลายย่อมปรากฏ หรือสุคติอื่น ๆ บางอย่างจึงมี”

เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอย่างนี้แล้ว นายจุนทกัมมารบุตรได้ กราบทูล พระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่ท่านพระโคดมผู้เจริญ พระภาษิตของ พระองค์แจ่มแจ้งนัก ... ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าได้โปรดทรงจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้มอบชีวิตถึงสรณะจำเดิมแต่วันนี้ เป็นต้นไป”

๑๑. ชาณุสโสณีสูตร

ว่าด้วยชาณุสโสณีพราหมณ์ถามเรื่องผลของทานอุทิศ

{๑๖๖} [๑๗๗] ครั้งนั้นแล พราหมณ์ชื่อชาณุสโสณีเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นผ่าน การปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง ครั้นแล้ว ได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “พระโคดมผู้เจริญ พวกข้าพเจ้าได้นามว่า เป็นพราหมณ์ ย่อมให้ทาน ย่อมทำความเชื่อว่า ‘ทานนี้ต้องสำเร็จแก่ญาติสาโลหิตผู้ล่วงลับไปแล้ว ขอญาติสาโลหิตผู้ล่วงลับไปแล้วจงบริโภคทานนี้’ พระโคดมผู้เจริญ ทานนั้นย่อมสำเร็จแก่ญาติสาโลหิตผู้ล่วงลับไปแล้วหรือ ญาติ สาโลหิตผู้ล่วงลับไปแล้วเหล่านั้นย่อมได้บริโภคทานนั้นหรือ”