อานันทสูตร เล่ม ๒๐

๒. อานันทสูตร

ว่าด้วยการเข้าเจโตวิมุตติและปัญญาวิมุตติ

{๔๗๑} [๘๘๖] ครั้งนั้นแล ท่านพระอานนท์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า นั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อหังการ มมังการ และมานานุสัยจะไม่พึงมีในกายอันมีวิญญาณนี้และในสรรพนิมิตภายนอก และอหังการ มมังการ และมานานุสัยย่อมไม่มีแก่ภิกษุผู้เข้าเจโตวิมุตติปัญญาวิมุตติใดอยู่ ภิกษุจึงเข้าเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตตินั้นอยู่ได้ด้วยประการใด การได้สมาธิด้วยประการนั้นของภิกษุพึงมีได้หรือหนอ”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนอานนท์ อหังการ มมังการ และมานานุสัยจะไม่พึงมีในกายอันมีวิญญาณนี้และในสรรพนิมิตภายนอก และอหังการ มมังการ และมานานุสัยย่อมไม่มีแก่ภิกษุผู้เข้าเจโตวิมุตติปัญญาวิมุตติใดอยู่ ภิกษุจึงเข้าเจโตวิมุตติปัญญาวิมุตตินั้นอยู่ได้ด้วยประการใด การได้สมาธิด้วยประการนั้นของภิกษุพึงมีได้”“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อหังการ มมังการ และมานานุสัยจะไม่พึงมีในกายอันมีวิญญาณนี้และในสรรพนิมิตภายนอก และอหังการ มมังการ และมานานุสัยย่อมไม่มีแก่ภิกษุผู้เข้าเจโตวิมุตติปัญญาวิมุตติใดอยู่ ภิกษุจึงเข้าเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตตินั้นอยู่ได้ ด้วยประการใด การได้สมาธิด้วยประการนั้นของภิกษุพึงมีได้อย่างไร”

“ดูก่อนอานนท์ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมคิดอย่างนี้ว่า ‘คุณชาตนี้เป็นที่สงบ ระงับ ประณีต คือ ธรรมเป็นที่ระงับสังขารทั้งปวง เป็นที่สลัดอุปธิทั้งปวง เป็นที่สิ้นตัณหา เป็นที่คลายความกำหนัด เป็นที่ดับสนิท เป็นที่หากิเลสเครื่องร้อยรัดมิได้(นิพพาน)’ ดูก่อนอานนท์ อหังการ มมังการ และมานานุสัยจะไม่พึงมีในกายอันมีวิญญาณนี้และในสรรพนิมิตภายนอก และอหังการ มมังการ และมานานุสัยย่อมไม่มีแก่ภิกษุผู้เข้าเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติใดอยู่ ภิกษุจึงเข้าเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตตินั้นอยู่ได้ด้วยประการใด การได้สมาธิด้วยประการนั้นของภิกษุพึงมีได้ด้วยประการฉะนี้แล ก็แลเราหมายเอาข้อนี้จึงได้กล่าวไว้ในปุณณกปัญหาในปารายนสูตรดังนี้ว่า

บุคคลใดรู้อัตภาพของผู้อื่นและอัตภาพของตนเป็นต้น

ในโลก ไม่มีความหวั่นไหวในโลกไหน ๆ เรากล่าวว่า บุคคล

นั้นเป็นผู้สงบระงับแล้ว ปราศจากควันกิเลสมี

กายทุจริตเป็นต้น ปราศจากทุกข์เพราะราคะเป็นต้น ปราศ

จากความทะยานอยาก ข้ามชาติและชราได้แล้ว”

๓. สารีปุตตสูตร

ว่าด้วยผู้ตัดตัณหาได้

{๔๗๒} [๘๘๗] ครั้งนั้นแล ท่านพระสารีบุตรเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า นั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง ท่านพระสารีบุตรนั่งเรียบร้อยแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสว่า “ดูก่อนสารีบุตร เราพึงแสดงธรรมโดยสังเขปบ้าง โดยพิสดารบ้าง ทั้งโดยสังเขป ทั้งพิสดารบ้าง แต่บุคคลผู้ที่จะรู้ทั่วถึงธรรมหาได้ยาก”