ปาปณิกสูตร ที่ ๑ เล่ม ๒๐

๘. เทวโลกสูตร

ว่าด้วยสิ่งที่ควรรังเกียจ

{๔๕๗} [๘๗๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าพวกอัญเดียรถีย์ปริพาชกจะพึงถามเธอทั้งหลายอย่างนี้ว่า ‘ดูก่อนอาวุโส พระสมณโคดมอยู่ประพฤติพรหมจรรย์เพื่อจะเข้าถึงพรหมโลกหรือ’ พวกเธอถูกถามอย่างนี้เข้า จะพึงอึดอัด ระอารังเกียจใช่ไหม”เมื่อภิกษุเหล่านั้นทูลรับว่า “เป็นเช่นนั้น พระพุทธเจ้าข้า” จึงได้ตรัสต่อไปว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ได้ยินว่าเธอทั้งหลายอึดอัด ระอา รังเกียจด้วยอายุทิพย์ ด้วยวรรณะทิพย์ ด้วยความสุขทิพย์ ด้วยยศทิพย์ ด้วยอธิปไตยทิพย์ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แต่เธอทั้งหลายควรอึดอัด ระอา รังเกียจด้วยกายทุจริต ด้วยวจีทุจริต ด้วยมโนทุจริตก่อนทีเดียว”

๙. ปฐมปาปณิกสูตร

ว่าด้วยองค์คุณของพ่อค้ากับของภิกษุ สูตรที่ ๑

{๔๕๘} [๘๗๓] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พ่อค้าผู้ประกอบด้วยองค์ ๓ ประการ ย่อมไม่สามารถที่จะได้โภคทรัพย์ที่ยังไม่ได้หรือทำโภคทรัพย์ที่ได้แล้วให้ทวีมากขึ้นได้ องค์ ๓ ประการคืออะไรบ้าง คือ พ่อค้าในโลกนี้(๑) เวลาเช้า ไม่จัดแจงการงานโดยเอื้อเฟื้อ

(๒) เวลาเที่ยง ไม่จัดแจงการงานโดยเอื้อเฟื้อ

(๓) เวลาเย็น ไม่จัดแจงการงานโดยเอื้อเฟื้อ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พ่อค้าผู้ประกอบด้วยองค์ ๓ ประการนี้แล ย่อมไม่สามารถที่จะได้โภคทรัพย์ที่ยังไม่ได้หรือทำโภคทรัพย์ที่ได้แล้วให้ทวีมากขึ้นได้ ฉันใด

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการก็ฉันนั้นเหมือนกัน เป็นผู้ไม่สามารถที่จะบรรลุกุศลธรรมที่ยังไม่บรรลุหรือทำกุศลธรรมที่ได้บรรลุแล้วให้เจริญมากขึ้นได้ ธรรม ๓ ประการคืออะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้(๑) เวลาเช้า ไม่อธิษฐานสมาธินิมิตโดยเคารพ

(๒) เวลาเที่ยง ไม่อธิษฐานสมาธินิมิตโดยเคารพ

(๓) เวลาเย็น ไม่อธิษฐานสมาธินิมิตโดยเคารพ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แล เป็นผู้ไม่สามารถที่จะบรรลุกุศลธรรมที่ยังไม่บรรลุหรือทำกุศลธรรมที่ได้บรรลุแล้วให้เจริญมากขึ้นได้

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พ่อค้าผู้ประกอบด้วยองค์ ๓ ประการย่อมสามารถที่จะได้โภคทรัพย์ที่ยังไม่ได้หรือทำโภคทรัพย์ที่ได้แล้วให้ทวีมากขึ้นได้ องค์ ๓ ประการคืออะไรบ้าง คือ พ่อค้าในโลกนี้(๑) เวลาเช้า จัดแจงการงานโดยเอื้อเฟื้อ

(๒) เวลาเที่ยง จัดแจงการงานโดยเอื้อเฟื้อ

(๓) เวลาเย็น จัดแจงการงานโดยเอื้อเฟื้อ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พ่อค้าผู้ประกอบองค์ ๓ ประการนี้แล ย่อมสามารถที่จะได้โภคทรัพย์ที่ยังไม่ได้หรือทำโภคทรัพย์ที่ได้แล้วให้ทวีมากขึ้นได้ ฉันใด

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการก็ฉันนั้นเหมือนกัน เป็นผู้สามารถที่จะได้บรรลุกุศลธรรมที่ยังไม่บรรลุหรือทำกุศลธรรมที่ได้บรรลุแล้วให้เจริญมากขึ้นได้ ธรรม ๓ ประการคืออะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้(๑) เวลาเช้า อธิษฐานสมาธินิมิตโดยเคารพ

(๒) เวลาเที่ยง อธิษฐานสมาธินิมิตโดยเคารพ

(๓) เวลาเย็น อธิษฐานสมาธินิมิตโดยเคารพ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แล เป็นผู้สามารถที่จะบรรลุกุศลธรรมที่ยังไม่บรรลุหรือทำกุศลธรรมที่ได้บรรลุแล้วให้เจริญมากขึ้นได้”

๑๐. ทุติยปาปณิกสูตร

ว่าด้วยองค์คุณของพ่อค้ากับของภิกษุ สูตรที่ ๒

{๔๕๙} [๘๗๔] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พ่อค้าผู้ประกอบด้วยองค์ ๓ ประการ ย่อมถึงความมีโภคทรัพย์มากมายเหลือเฟือไม่นานเลย องค์ ๓ ประการคืออะไรบ้าง คือ พ่อค้าในโลกนี้

(๑) เป็นคนมีตาดี (๒) คนมีธุระดี

(๓) เป็นคนถึงพร้อมด้วยที่พึ่งพา

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พ่อค้าชื่อว่าเป็นคนตาดีอย่างไร คือ พ่อค้าในโลกนี้ย่อมรู้สิ่งที่จะพึงซื้อขายว่า ‘สิ่งที่พึงขายนี้ ซื้อมาเท่านี้ เมื่อขายไปเท่านี้ จักได้ทุนเท่านี้ มีกำไรเท่านี้’ ดังนี้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พ่อค้าชื่อว่าเป็นคนมีตาดี อย่างนี้แล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พ่อค้าชื่อว่าเป็นคนมีธุระดีอย่างไร คือ พ่อค้าในโลกนี้เป็นคนฉลาดที่จะซื้อและขายสิ่งที่ตนจะพึงซื้อขาย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พ่อค้าชื่อว่าเป็นคนมีธุระดีอย่างนี้แล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พ่อค้าชื่อว่าเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยที่พึ่งพาอย่างไร คือ พ่อค้าในโลกนี้พวกคฤหบดีหรือบุตรของคฤหบดีผู้มั่งคั่ง ผู้มีทรัพย์มาก มีโภคะมากย่อมรู้จักว่า ‘ท่านพ่อค้าผู้นี้แลเป็นคนมีตาดี มีธุระดี สามารถที่จะเลี้ยงบุตรภรรยา และใช้คืนให้แก่เราตามเวลาได้’ พวกเขาจึงต่างก็เชื้อเชิญพ่อค้านั้นด้วยโภคะว่า ‘แน่ะท่านพ่อค้าผู้สหาย ท่านจงนำเอาโภคะจากที่นี้